I SA/Wa 2280/15 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2259824

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2016 r. I SA/Wa 2280/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz.

Sędziowie WSA: Iwona Kosińska Bożena Marciniak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. S., A.S. i E. Ś. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) października 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2015 r., nr (...), po rozpoznaniu wniosku E.Ś. S., M. S. i A. S. Wojewoda (...) odmówił ww. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. S. udziału w prawie własności w wysokości 1/2 części w majątku ziemskim (...), położonym poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w gminie (...), pow. (...), woj. (...).

Rozpatrując negatywnie ww. wniosek organ wojewódzki wskazał, że w przedmiotowej sprawie zgromadził następujący materiał dowodowy, na podstawie którego ustalił stan faktyczny i prawny sprawy:

1.

uwierzytelnioną kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla (...) z (...) stycznia 2008 r., sygn. akt I Ns (...), o stwierdzeniu nabycia spadku po E. S. i W.S.;

2.

uwierzytelnioną kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla (...) z (...) października 1985 r., sygn. akt I Ns (...), o stwierdzeniu nabycia spadku po H. S.;

3.

uwierzytelnioną kserokopię odpisu zupełnego aktu małżeństwa M. S. i A.S. z (...) października 1998 r., nr (...), wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego w (...).;

4.

uwierzytelnioną kserokopię aktu notarialnego, Rep. N. (...), sporządzonego (...) grudnia 1938 r. przez notariusza w W. F. R. umowy sprzedaży przez W. B. Z. majątku ziemskiego (...);

5.

uwierzytelnioną kserokopię "Informacji o zmianie tytułu własności" do nieruchomości (...)., Zastaw Nr (...), przesłanej do R. (...) stycznia 1939 r., zwróconej (...) stycznia 1939 r.;

6.

uwierzytelnioną kserokopię zaświadczenia Z. D. U. T. Pod S. z (...) lutego 1933 r.;

7.

uwierzytelnioną kserokopię zaświadczenia Urzędu Gminy (...) z (...) marca 1933 r., Nr. (...);

8.

uwierzytelnioną kserokopię wyciągu z operatu szacunkowego sporządzonego (...) października 1933 r. (stan na 1927 r.) dla wewnętrznego użytku W. B. Z.;

9.

uwierzytelnioną kserokopię dowodu ubezpieczeniowego nr (...) Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Inspektora Powiatowego w (...) z (...) października 1935 r., zgodnie z którym W. M. ubezpieczył folwark (...);

10.

uwierzytelnioną kserokopię zaświadczenia Prezydium Gminnej Rady Narodowej w (...) z (...) grudnia 1948 r., Nr (...), pozyskanego z Instytutu Pamięci Narodowej;

11.

uwierzytelnioną kserokopię aktu notarialnego pełnomocnictwa E. S. dla W. G. sporządzonego (...) grudnia 1938 r. przez notariusza w W. F. R. (Rep. Nr (...));

12.

uwierzytelnioną kserokopię pisma z (...) lutego 1939 r. na arkuszu firmy "(...)" E. S. P. D. W.;

13.

uwierzytelnione kserokopie dokumentów z koperty dowodu osobistego E. S. S. pozyskane pismem Urzędu Miasta (...) z (...) kwietnia 2013 r.;

14.

uwierzytelnione kserokopie dokumentów z koperty dowodu osobistego H. S. pozyskane pismem Urzędu Miasta (...) z (...) kwietnia 2013 r.;

15.

uwierzytelnioną kserokopię zaświadczenia Polskiej Partii Robotniczej Komitetu Gminnego w (...) z (...) grudnia 1948 r.;

16.

uwierzytelnioną kserokopię pisma "Dane w sprawie E. S." J. A. K. posła (...) na Sejm Ustawodawczy w latach 1947-1952 pozyskanego z Instytutu Pamięci Narodowej;

17.

uwierzytelnioną kserokopię "Protokołu przesłuchania podejrzanego" spisanego (...) listopada 1948 r. w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego we (...), dotyczącego składania zeznań przez E. S.;

18.

protokół przesłuchania w dniu (...) czerwca 2015 r. E. S. przed Wojewodą (...).;

19.

uwierzytelnioną kserokopię postanowienia Sądu Okręgowego w (...) z (...) września 1937 r., nr akt (...), w sprawie wpisu do rejestru handlowego;

20.

uwierzytelnioną kserokopię postanowienia Sądu Okręgowego w (...) z (...) grudnia z dnia (...) grudnia 1938 r., Nr (...), o wpisie do rejestru handlowego;

21.

uwierzytelnioną kserokopię dowodu osobistego E. S. o serii i nr (...)(...) wydanego (...) listopada 1925 r. przez Starostwo (...). w (...);

22.

uwierzytelnioną kserokopię poświadczenia obywatelstwa E. S. wydanego (...) lipca 2014 r. przez Wojewodę (...), znak: (...);

23.

uwierzytelnioną kserokopię dowodu osobistego A. S. o serii i nr (...) wydanego (...) października 2007 r. przez Prezydenta Miasta (...). (Pesel (...));

24.

uwierzytelnioną kserokopię dowodu osobistego E. S. S. o serii i nr (...) wydanego (...) czerwca 2004 r. (nieoznaczony) przez Prezydenta Miasta (...). (PESEL (...));

25.

uwierzytelnioną kserokopię poświadczenia obywatelstwa W. S. wydanego (...) lipca 2014 r. przez Wojewodę (...)., znak: (...);

26.

oświadczenia A. S. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty i o miejscach zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej złożone (...) stycznia 2015 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przed organem prowadzącym postępowanie;

27.

oświadczenia E. S. S. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty i o miejscach zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej złożone (...) września 2014 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przed organem prowadzącym postępowanie;

28.

oświadczenia M. S. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty i o miejscach zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej złożone (...) stycznia 2015 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przed organem prowadzącym postępowanie;

29.

uwierzytelnioną kserokopię umowy najmu - dzierżawy między Tymczasowym Zarządem Państwowym na Województwo (...), a E. S. z (...) września 1945 r., znak: Orzecz. Nr. (...) (...);

30.

uwierzytelnioną kserokopię unieważnionego dowodu osobistego E. S. S. o serii i nr (...) wystawionego przez Komendę Milicji Obywatelskiej w (...). (...) kwietnia 1965 r.;

31.

uwierzytelnioną kserokopię pisma Urzędu Miasta (...) o zameldowaniu M. S., znak: (...);

32.

uwierzytelnioną kserokopię pisma Urzędu Miasta (...) z (...) lipca 2014 r. o zameldowaniu A.S., Nr (...);

33.

uwierzytelnioną kserokopię zaświadczenia Urzędu Miasta (...) z (...) lipca 2014 r. o zameldowaniu H. S., znak: (...);

W uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda wskazał, że współwłaścicielami majątku ziemskiego (...) położonego w gminie (...), pow. (...), woj. (...), byli E. S. i W. Ś.-M. w udziale wynoszącym po 1/2 części.

Wojewoda ustalił, że Sąd Rejonowy dla (...). postanowieniem z (...) stycznia 2008 r., sygn. akt (...), ustalił w punkcie pierwszym, że spadek po zmarłym (...) listopada 1962 r. w K. E. S. nabyła żona W. S. w 2/8 częściach i synowie E.Ś. S. i H. S. - po 3/8 części każdy z nich. Sąd Rejonowy dla (...) postanowieniem z (...) stycznia 2008 r., sygn. akt (...), ustalił w punkcie drugim, że spadek po zmarłej (...) kwietnia 1981 r. w K. W. S. nabyły dzieci: E. Ś.S. i H. S. - po połowie każdy z nich. Sąd Rejonowy dla (...) postanowieniem z (...) października 1985 r., sygn. akt (...), ustalił, że spadek po zmarłym (...) sierpnia 1985 r. w K. H. S. nabyła żoną M. S. i dzieci: Ł. S. i A. S. - po 1/3 części. Natomiast zgodnie z odpisem aktu małżeństwa z (...) października 1998 r., nr (...), wydanym przez Urząd Stanu Cywilnego w (...)., A.S. posługuje się obecnie nazwiskiem S.

Organ wskazał również, że na okoliczność ustalenia miejsca zamieszkania E. S. przed wybuchem II wojny światowej oparł się na następującym materiale dowodowym:

1.

zaświadczeniu Prezydium Gminnej Rady Narodowej (...) z (...) grudnia 1948 r., Nr (...), pozyskanym z Instytutu Pamięci Narodowej (zamieszkiwanie w (...)., dawne woj. (...)., dzisiejsze woj. (...). i dzierżawienie tamtejszego tarlaku wiatach 1925-1939);

2.

dowodzie osobistym E. S. o serii i nr (...) wydanym (...) listopada 1925 r. przez Starostwo (...) w (...) (dawne woj.k.);

3.

akcie notarialnym pełnomocnictwa sporządzonym (...) grudnia 1938 r. przez notariusza w W. F. R. (Rep. Nr (...)) (zamieszkiwanie w dacie sporządzenia aktu w Warszawie);

4.

piśmie z (...) lutego 1939 r. na arkuszu firmy "(...)" E. S. P. D. W.;

5.

dokumentach z koperty dowodu osobistego syna właściciela nieruchomości E. Ś. S. pozyskanych pismem Urzędu Miasta (...) z (...) kwietnia 2013 r., z których wynika, że zamieszkiwał on do 1939 r. w (...);

6.

dokumentach z koperty dowodu osobistego syna właściciela nieruchomości H. S. pozyskanych pismem Urzędu Miasta (...) z (...) kwietnia 2013 r., z których wynika zamieszkiwanie przez wyżej wymienionego do 1939 r. w (...).;

7.

zaświadczeniu Polskiej Partii Robotniczej Komitetu Gminnego w (...) z (...) grudnia 1948 r., pozyskanym z Instytutu Pamięci Narodowej (kierowanie tartakiem w (...) do 1939 r.);

8.

piśmie "Dane w sprawie E. S.'" J. A. K., posła (...) na Sejm Ustawodawczy w lalach (...), pozyskanym z Instytutu Pamięci Narodowej (do 1938 r. dzierżawienie tartaku w R., w latach 1937-1939 prowadzenie biura przemysłu d. E.), pozyskanym z Instytutu Pamięci Narodowej;

9. Dokumencie "Protokół przesłuchania podejrzanego"', spisanym (...) listopada 1948 r. w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego we (...)., dotyczącym składania zeznań przez E. S.;

10.

akcie notarialnym, Rep. N. (...), sporządzonym (...) grudnia 1938 r. przed notariuszem w W. F. R., umowie sprzedaży przez W. B. Z. majątku ziemskiego (...) o pow. (około) (...) ha (...) m2 (wraz budynkami, drzewostanami i zasiewami), uregulowanego w księdze hipotecznej nr (...) przechowanej przy Sądzie Okręgowym w (...), na rzecz E. S. i W. Ś.-M. w równych częściach;

11.

postanowieniu Sądu Okręgowego w (...) z (...) września 1937 r., Nr akt RP (...), w sprawie wpisu do rejestru handlowego (prowadzenie firmy E. w 1937 r., zamieszkiwanie w (...) przy ul. (...));

12.

postanowieniu Sądu Okręgowego w (...) z (...) grudnia 1938 r., Nr (...), o wpisie do rejestru handlowego (prowadzenie firmy E. w 1938 r. zamieszkiwanie w (...) przy ul. (...));

13.

protokole przesłuchania w dniu (...) czerwca 2015 r. E. Ś. S. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przed Wojewodą (...)

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielom nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli mieli miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przedwojennych przepisów wskazanych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. i opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub z powodu tych przyczyn nie mogli na nie wrócić. Powołując się na powyższe organ podniósł, że z życiorysu E. S. wynika, że urodził się on w R. w 1902 r., uczył się w gimnazjum w (...)., w Liceum Handlowym w (...)., studiował handel drzewem. Następnie odbywał praktykę zawodową w latach 1920-1926 w tartaku w (...). i (...)., a w latach 1927-1938 był dzierżawcą tartaku w (...). W latach 1937- 1939 prowadził firmę E. zajmującą się handlem drewnem. Pod koniec 1938 r. zakupił razem z W. Ś.-M. majątek ziemski (...) położony w gminie (...), pow. (...), woj. (...). W latach 1940-1943 był dzierżawcą tartaku w G. i R. Pod koniec wojny przeniósł się z rodziną do W. i K.

Organ wskazał także, że z zebranego materiału dowodowego sprawy wynika, że E. S. był przedsiębiorcą związanym z przemysłem drzewnym. Jego działalność zawodowa prowadzona była na terenie dawnego województwa (...) (R., G., S.) i stopniowo rozszerzana na W. (firma E.) i S. (zakup m in. ok. (...) ha lasu). W ocenie organu, ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika, aby E.S. kiedykolwiek zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ podniósł, iż samego zakupu nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na niecały rok przed wybuchem II wojny światowej nie można uznać za wystarczający dowód posiadania tam dodatkowego miejsca zamieszkania.

Organ I instancji wskazał również na fakt, iż zgodnie z § 1 i § 7 obowiązującego przed wojną rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 29 listopada 1928 r. o dowodach osobistych (Dz. U. z 1928 r. Nr 100, poz. 898), dowody osobiste wydaje obywatelom gmina, w której są zameldowani. Przedłożony do akt sprawy dowód osobisty E. S. o serii i nr (...) wydany został (...) listopada 1925 r. przez Starostwo Stopnickie w (...) i zawiera adnotację o ostatnim zameldowaniu od dnia (...) maja 1928 r. w gminie (...) Brak jest w tym dokumencie informacji o wymeldowaniu. Ponadto, zgodnie z zaświadczeniem L. Centralnego Archiwum Państwowego z (...) grudnia 2014 r. (nr (...)) nie odnaleziono dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie przez E.S. w (...) przy ul. (...) lub w majątku (...)

Dodatkowo Wojewoda podniósł, że dzieci E. S., tj. E. Ś. S. urodził się (...) marca 1938 r. w (...) (dawne woj. (...) a H. S. urodził się 11 czerwca 1936 r. w R. S. (dosłowny zapis z bazy Wojewódzkiej Ewidencji Ludności). W ocenie organu, okoliczność ta także wskazuje na umiejscowienie ośrodka życiowego właściciela nieruchomości na obecnym terytorium RP.

Ponadto, organ wskazał, że stosownie do art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. W ocenie Wojewody, przedłożone dokumenty nie określają, w jaki sposób E. S. zarządzał majątkiem ziemskim (...) (bezpośrednio czy pośrednio przez nadzorcę, administratora, dzierżawcę), ani z jakim miejscem utożsamiał swój ośrodek życiowy w kontekście, np. wykonywania pracy, prowadzenia domu, załatwiania spraw urzędowych, utrzymywania stałych kontaktów rodzinnych i towarzyskich, faktycznego zamieszkiwania. Mając powyższe na uwadze, organ wskazał, iż w dniu (...) czerwca 2015 r. przesłuchał wnioskodawcę E. S. S., syna właściciela, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W trakcie przesłuchania strona zeznała, że E. S. posiadał trzy miejsca zamieszkania: jedno w (...) przy ulicy (...), gdzie miał mieszkanie, w którym prowadził swoje biuro handlowe, kolejne w (...) i w (...). Strona podkreśliła, że E. S. dysponował trzema budynkami mieszkalnymi w majątku ziemskim (...) Potwierdziła przy tym informacje zawarte w materiale dowodowym o koncentracji interesów handlowych E. S. na terenie dawnego województwa (...) i (...).wskazał ponadto, że rodzina właściciela nieruchomości mieszkała w (...) potem od 1937 r. w (...) i znowu w (...), a po wybuchu II wojny światowej w (...), w (...), następnie w (...) Żadne z tych miejsc nie znajdowało się na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z wiedzą strony, jego ojciec okresowo (ale nie wiadomo jak często i w jakim charakterze) przebywał w S. od momentu zakupu nieruchomości. Pobyt ten ustał w jakiś czas przed wybuchem II wojny światowej. Właściciel nieruchomości nie opuścił byłego terytorium RP. E. Ś. S. oświadczył, że przez wzgląd na wybuch wojny właściciel nieruchomości nie mógł powrócić na byłe terytorium państwa polskiego.

Odnosząc się do powyższego, organ I instancji nie podzielił opinii wnioskodawcy, że E. S. miał jedno z miejsc zamieszkania w (...), ani że przez wzgląd na wybuch wojny nie mógł do tej nieruchomości powrócić. W ocenie organu, brak jest dowodów na poparcie twierdzeń wnioskodawcy. Interesy handlowe oraz relacje rodzinne łączyły E. S. z W., R. i G. Charakter pobytu w S. nie nosił znamion opisanych w ustawie z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych. Wojewoda (...) stanął na stanowisku, że E. S. po zakupie majątku ziemskiego (...) nie zmienił swojego miejsca zamieszkania, prowadząc dalej interesy w (...) (firma E.), a po wybuchu wojny kierując tartakiem w (...)., czy przenosząc się następnie z rodziną do (...), potem do (...), gdzie zastał go koniec wojny.

Wobec powyższego Wojewoda (...) uznał, że zarówno okoliczność posiadania przez E.S. miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jak i braku możliwości powrotu na nie w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. nie została udowodniona. Zaś wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wskazane w ustawie z 8 lipca 2005 r. przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty zgodnie z art. 7 ust. 2 tej ustawy.

Decyzją z dnia (...) października 2015 r., (...), po rozpoznaniu odwołania złożonego przez E. Ś. S., M. S. oraz A. S., Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody M.

W uzasadnieniu ww. decyzji Minister wskazał, że przed wydaniem decyzji co do istoty sprawy organ wojewódzki powinien ustalić, czy właściciel pozostawionych nieruchomości był obywatelem polskim w dniu 1 września 1939 r., opuścił byłe tereny RP na podstawie układów, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bądź też na skutek innych okoliczności związanych z wojną albo powodów wskazanych w art. 1 ww. ustawy nie mógł na nie powrócić. Organ wojewódzki powinien także na podstawie zebranych dowodów sprawdzić, czy poprzednik prawny strony faktycznie dysponował tytułem własności do pozostawionych nieruchomości oraz czy miał miejsce zamieszkania na K. W. w świetle wskazanych wyżej przedwojennych przepisów.

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, ze znajdujących się w aktach sprawy dowodów wynika, że główny i przeważający zakres działalności E. S. (o którym mowa w art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) skupiał się w okresie szkolnym w (...), a później w (...) gdzie prowadził swoją działalność związaną z handlem drewnem pod firmą "(...)". W opinii organu, E. S. przebywał z zamiarem stałego pobytu w R. (art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego). W tej miejscowości były również ześrodkowane jego stosunki osobiste i gospodarcze. Co istotne dzieci E. S. urodziły się także w (...), woj. (...): E. Ś. S. w dniu się (...) marca 1938 r., H. S. w dniu (...) czerwca 1936 r., co wskazuje na umiejscowienie ośrodka życiowego na obecnym terytorium RP właściciela nieruchomości. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty wskazują ponadto, że E. S. posiadał siedzibę główną, w której wykonywał główny swój zawód również na obecnym terytorium RP (praca w tartaku w (...) oraz w (...), gdzie prowadził firmę E.). Zdaniem Ministra bezsprzecznie można zatem stwierdzić, że miejsce zamieszkania E. S. przed wybuchem II Wojny Światowej położone było na obecnym terytorium RP.

Zdaniem Ministra, powyższe okoliczności faktyczne potwierdza również protokół z przesłuchania strony postępowania - E. Ś. S.

Ponadto, w ocenie organu, Wojewoda zebrał materiał dowodowy pozwalający ocenić spełnienie przesłanki miejsca zamieszkania E. S. na byłych terenach RP. W ocenie organu odwoławczego, Wojewoda słusznie zauważył, iż w przedmiotowej sprawie strony nie wykazały, iż właściciel pozostawionych nieruchomości zamieszkiwał na K. W. Wbrew twierdzeniom stron w aktach przedmiotowej sprawy brak jest dowodów wskazujących dwa miejsca zamieszkania E. S. na byłych terenach RP, pierwsze w (...). przy ul. (...), drugie w m. (...), gm. (...). Zdaniem organu odwoławczego strona błędnie interpretuje treść aktu notarialnego kupna-sprzedaży z dnia (...) grudnia 1938 r. i wywodzi na jego podstawie, że miejscem zamieszkania E. S. było (...), ul. (...). W treści aktu explicite wskazano jedynie miejsca zamieszkania S. B. działającego w imieniu i na rzecz W. B. Z. (strona sprzedająca), W. Ś.-M. (strona kupująca) oraz pełnomocnika E. S. - W. G. (strona kupująca). W akcie notarialnym brak jest, w ocenie organu, jakiejkolwiek wzmianki o miejscu zamieszkania E. S. reprezentowanego w tej umowie przez W. G. Adres na który powołują się strony: (...) ul. (...) nr (...) jest adresem W.G., a nie jego mocodawcy - E. S. Ponadto, Minister wskazał, że sam fakt udzielenia pełnomocnictwa W. G. do zakupu majątku (...) również wskazuje na to, że E. S. nie był ściśle związany z miejscem położenia majątku oraz (...), jako miejscem zawarcia umowy kupna-sprzedaży majątku. Powołanie pełnomocnika miało miejsce w (...). Powyższe zaprzecza faktowi, iż E. S. miał miejsce zamieszkania w (...) lub w majątku w (...) Zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy pełnomocnictwem w formie aktu notarialnego z dnia (...) grudnia 1938 r. (k. 84) E. S. upoważnił Pana W. G. do zakupu razem z (...), w równych częściach, majątku ziemskiego (...) położonego w gminie (...) W treści powyższego pełnomocnictwa wskazano (...) (ul. (...) pod (...)) jako miejsce zamieszkania E. S.

Zdaniem Ministra, strony nie wykazały również, że miejscem zamieszkania E. S. była miejscowość (...), gm. (...). Sam fakt zakupu w tej miejscowości majątku (...) nie jest zdaniem organu powodem uznania spełnienia przesłanki miejsca zamieszkania E. S. na byłych terenach RP. Ponadto, z przedłożonego do akt sprawy dowodu osobistego Ed. S. o serii i nr (...) wydanego (...) listopada 1925 r. przez Starostwo (...) w (...) wynika, że zameldowany on był od dnia (...) maja 1928 r. w Gminie (...). Brak jest w tym dokumencie informacji o wymeldowaniu.

Ponadto, organ odwoławczy wskazał, że w zaświadczeniu L.Centralnego Archiwum Państwowego z dnia (...) grudnia 2014 r. wskazano, że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie przez E. S. w (...) przy ul. (...) lub w majątku (...)

Odnosząc się do natomiast treści odwołania organ wskazał, że dokumenty wymienione przez strony, tj. wyciąg z operatu szacunkowego z 1933 r. sporządzony dla W. B. Z. (k. 93), dowód z ubezpieczenia z dnia (...) października 1935 r. nieruchomości położonych w miejscowości (...), a także kserokopia czasopisma "P. B." nie są dowodami wskazującymi na miejsca zamieszkania E. S. na byłych terenach RP. Zarówno wyciąg z operatu szacunkowego z 1927 r. oraz dowód z ubezpieczenia z dnia (...) października 1935 r. dotyczą poprzedniego właściciela majątku położonego w (...) - W. M., a w związku z tym ww. dokumenty nie mają znaczenia dla ustalenia spełnienia przesłanki miejsca zamieszkania E. S. na byłych terenach RP. Komunikat zamieszony w czasopiśmie "P. B." dotyczy natomiast nowego lokalu firmy "(...)" - (...) ul. (...) m. (...). Żaden z powyższych dokumentów nie wskazuje miejsca zamieszkania E. S. na K. W.

Ustosunkowując się zaś do wniosku stron dotyczącego odebrania od nich oświadczenia na okoliczność zamiarów życiowych E.S., organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie występują wątpliwości co do oceny spełnienia przesłanki miejsca zamieszkania przez E. S. W związku z powyższym, brak jest podstaw do wezwania stron celem złożenia stosownego oświadczenia. Ponadto, w ocenie organu, przedmiotem dowodu mogą być jedynie fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 86 k.p.a.), które nie zostały wyjaśnione przy użyciu innych środków dowodowych. W przedmiotowej sprawie brak jest wątpliwości dotyczących miejsca zamieszkania E. S.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa, organ wojewódzki słusznie wskazał, że E. S. był przedsiębiorcą związanym z przemysłem drzewnym. Jego działalność zawodowa prowadzona była na terenie dawnego województwa (...) (R., G., S.) i w (...) (firma (...)). Zdaniem organu, z zebranych w sprawie dokumentów nie wynika aby E. S. kiedykolwiek zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W opinii organu odwoławczego, samego zakupu nieruchomości na K. W. na niecały rok przed wybuchem II Wojny Światowej nie można uznać za wystarczający dowód posiadania dodatkowego miejsca zamieszkania.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli M. S., A. S. i E. Ś. S., reprezentowani przez radcę prawnego B. F.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie;

1)

przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a to:

naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niezgromadzenie całego materiału dowodowego istotnego w przedmiotowej sprawie, błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, brak wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy oraz przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów prowadzących do uznania, że E. S. nie posiadał miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy ze zgromadzonego wtoku postępowania materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że E. S. miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

naruszenie art. 86 k.p.a, poprzez nieprzesłuchanie wnioskodawcy E.Ś. S. w charakterze strony, mimo iż zachodziły ku temu przesłanki określone w art. 86 k.p.a. wobec konieczność wyjaśnienia i doprecyzowania elementów stanu faktycznego sprawy;

naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady pogłębiania zaufania do organów publicznych, a także poprzez działanie sprzeczne ze słusznym interesem obywateli, polegające na wydaniu decyzji po przeprowadzeniu postępowania w sposób nieuwzględniający szczególnych okoliczności niniejszej sprawy i po pobieżnej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sytuacji, gdy rzetelna analiza przedmiotowego materiału dowodowego winna prowadzić do uznania, że spełnione zostały ustawowe przesłanki do potwierdzenia skarżącym - spadkobiercom E. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez niego udziału w prawie własności w wysokości 1/2 części w majątku ziemskim (...), położonym poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w gminie (...), pow. (...), woj. (...);

naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody (...), podczas gdy organ powinien uchylić ww. decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy;

2)

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a to:

naruszenie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że E. S. nie spełniał przesłanek koniecznych do przyznania spadkobiercom E. S. prawa do rekompensaty na podstawie ww. ustawy, a to z uwagi na brak miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż E. S. posiadał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

b)

naruszenie art. 7 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez jego niezastosowanie i niewydanie postanowienia w przedmiocie pozytywnej oceny spełnienia wymogów co do przyznania prawa do rekompensaty oraz wydanie decyzji odmawiającej przyznania skarżącym - spadkobiercom E. S. prawa do rekompensaty, podczas gdy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania ww. prawa;

W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., skarżący wnieśli o uchylenie w całości decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) października 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody (...) z dnia (...) sierpnia 2015 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wnieśli oni o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów, tj. protokołów przesłuchania podejrzanego E. S. z dnia (...) listopada 1948 r. oraz z (...), (...),(...) i (...) grudnia 1948 r. na okoliczność daty i okoliczności przesłuchania podejrzanego E. S. przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego we (...) w 1948 r.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego oraz rozwinęli ww. argumentację mającą na celu uwzględnienie skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 2 marca 2016 r. Sąd postanowił uwzględnić wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą zabużańską".

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, powodem odmowy spadkobiercom dawnego właściciela nieruchomości potwierdzenia prawa do rekompensaty było niespełnienie przez dawnego właściciela nieruchomości E. S. przesłanki miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie czy w świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego E.S. spełnił przesłanki ustawowe wynikające ze znowelizowanego art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej, to jest czy przed wybuchem II wojny światowej miał on miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przedwojennych przepisów powołanych w wyżej wymienionej normie.

Na wstępie zauważyć trzeba, iż z dniem 27 lutego 2014 r. ustawa zabużańska została zmieniona ustawą z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polski (Dz. U. z 2014 r. poz. 195). Zgodnie z art. 2 ust. 2 ww. ustawy zmieniającej, w terminie określonym w ust. 1 (czyli do dnia 27 sierpnia 2014 r.) osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 (czyli do dnia 31 grudnia 2008 r.), mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że powołana ustawa o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 12 grudnia 2013 r. miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12), stwierdzającego niezgodność art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej z Konstytucją. Zmiana ta sprowadza się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. wprowadzona została uściślona przesłanka miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie jest oceniane z uwzględnieniem przepisów obowiązujących we wskazanej wyżej dacie, tj. przedwojennych przepisów dopuszczających posiadanie kilku miejsc zamieszkania, to jest: art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności, a ponadto art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego z 1932 r. W następstwie wspomnianej nowelizacji, zakresem podmiotowym ustawy zabużańskiej zostały objęte także te osoby, które na K. W. miały jedno z kilku miejsc zamieszkania.

Zgodnie z art. 3 powołanej wyżej ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, miejscem zamieszkania według tej ustawy jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu, Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania - właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności.

Wykazując spełnienie ustawowej przesłanki zamieszkiwania dawnego właściciela nieruchomości w rozumieniu przedwojennych przepisów skarżący w toku postępowania i w skardze podnosili, iż E. S. był osobą zwykle mieszkającą w dwóch lub więcej miejscowościach, w szczególności miał majętność w (...) na (...) i tam miał dodatkowe miejsce zamieszkania ipso iure.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy powyższego stanowiska skarżących nie potwierdza.

Jak wynika z akt sprawy, E. S. był przedsiębiorcą związanym z przemysłem drzewnym. Od 1927 r. do 1937 r. był dzierżawcą tartaku w (...), woj. (...) Natomiast w latach 1937 - 1939 r. prowadził w (...) firmę (...) zajmującą się handlem drzewem. Jak ponadto wynika z materiału dowodowego i co jest bezsporne, na mocy aktu notarialnego - umowy sprzedaży - zawartego w dniu (...) grudnia 1938 r. E. S. nabył na współwłasność majątek ziemski (...) położony na (...) (gmina (...), powiat (...), województwo (...)). W aktach sprawy znajduje się ponadto postanowienie Sądu Okręgowego w (...) z (...) września 1937 r. o wpisie do rejestru handlowego firmy (...), której siedziba znajduje się w (...) przy ul. (...), a przedmiotem działalności jest sprzedaż materiałów drzewnych, wapna i cementu. Akta sprawy zawierają również postanowienie Sądu Okręgowego w (...) z (...) grudnia 1938 r. o wykreśleniu dotychczasowej rubryki (...) w rejestrze handlowym firmy E. i wpisie przedsiębiorstwa E. w (...) przy ul. (...) m. (...), którego przedmiotem działalności jest eksploatacja lasów i dostawy drzewne na (...) i C.O.P. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się załączona do pisma skarżących z (...) lutego 2015 r. strona czasopisma P. B., na której zawarto komunikat, że firma (...) została przeniesiona do nowego lokalu i zreorganizowana. W komunikacie tym zawarto ponadto stwierdzenie, iż właściciel firmy E. S. posiada własne obiekty leśne na (...), prowadzi eksploatacje leśne na terenach (...) i w (...) pod (...), posiada przedstawicielstwa większych własności leśnych a jako wybitny fachowiec drzewny daje gwarancję solidności i dokładności powierzonych mu dostaw. W aktach sprawy znajdują się również protokoły przesłuchań podejrzanego E. S. prowadzonych przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego we (...) w grudniu 1948 r.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika również, iż E. S. wynajmował mieszkanie w (...) na ulicy (...) i tam prowadził firmę, a w (...) mieszkali najbliżsi członkowie jego rodziny: żona i synowie.

W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniu skarżących, zebrane w sprawie dowody nie potwierdzają aby po nabyciu na współwłasność majątku (...) w grudniu 1938 r. E. S. w tym majątku faktycznie zamieszkiwał w rozumieniu przedwojennych przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej tj. zorganizował w tej majętności swój ośrodek życiowy i przeniósł tam swoją aktywność życiową i zawodową. Sąd stoi na stanowisku, iż zebrany w sprawie materiał dowodzi jedynie, iż majętność w (...) była związana z prowadzoną przez E. S. działalnością gospodarczą. Potwierdza to treść postanowienia Sądu Okręgowego w (...) z (...) grudnia 1938 r. o zmianie przedmiotu działalności oraz lokalu firmy (...) w grudniu 1938 r. oraz zawarty w P. B. komunikat o reorganizacji i przeniesieniu firmy E. do nowego lokalu oraz o posiadaniu przez tę firmę własnych obiektów leśnych na P. a także prowadzeniu eksploatacji leśnych na terenach C.O.P. i w D. W. pod (...)

W ocenie składu orzekającego w sprawie, nie można wykluczyć, iż majątek (...) miał być miejscem zamieszkania E. S. w przyszłości. Żaden jednak z argumentów podniesionych przez skarżących nie dowodzi aby E. S. zdążył w S. ześrodkować swoje centrum życiowe i zawodowe w okresie ośmiu miesięcy po nabyciu majątku a przed wybuchem II wojny światowej. Zaś z okoliczności samego zamiaru urządzenia przez E. S. w przyszłości swojego ośrodka życiowego i zawodowego w (...) nie sposób wywodzić, iż E. S. tam zamieszkiwał przed wybuchem II wojny światowej. Za prawidłową uznać zatem trzeba ocenę organu, iż okoliczność, że E.S. nabył w grudniu 1938 r. majątek na (...) i pojawiał się tam okresowo (co wynika z zeznań E. Ś. S.) nie dowodzi, że było to jego dodatkowe miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej.

W skardze skarżący podnoszą, że skoro E. S. miał majętność w (...), to miejscowość ta powinna być uważana za miejsce jego zamieszkania w rozumieniu przedwojennych przepisów. Z argumentacją tą nie sposób się zgodzić. Jak bowiem wynika z § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r., za miejsce zamieszkania osoby zwykle przebywającej w dwóch lub więcej miejscowościach będzie uważana, stosownie do okoliczności (...) jedna z tych miejscowości gdzie znajduje się jej majętność. Podnieść trzeba, iż powołany przepis dotyczy sytuacji, w której mamy do czynienia z osobą zwykle mieszkającą w dwóch lub więcej miejscowościach. Jak zaś już wskazano powyżej, taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie, gdyż E. S. nie zamieszkiwał w majętności (...)

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 2 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 3 ustawy zabużańskiej.

Ponadto, za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 86 k.p.a. polegający na zaniechaniu przesłuchania strony postępowania. Podzielić trzeba stanowisko organu, iż dodatkowe przesłuchanie E. S. na okoliczność zamiarów życiowych jego ojca nie mogłoby mieć wpływu na wynik sprawy. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie jest bowiem istotne wyjaśnienie tego jakie były plany życiowe E. S. po nabyciu majątku (...), lecz wyjaśnienie czy w okresie przed wybuchem II wojny światowej E. S. zdążył w S. zamieszkać tj. zorganizował tam swój ośrodek życiowy i zawodowy w kontekście np. prowadzenia domu, załatwiania spraw urzędowych, utrzymywania stałych kontaktów rodzinnych i towarzyskich, wykonywania pracy czy faktycznego zamieszkiwania. Jak już zaś wskazano powyżej, okoliczność ta została w przedmiotowym postępowaniu przez organy wyjaśniona.

Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niezgromadzenie całego materiału dowodowego istotnego w przedmiotowej sprawie, błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, brak wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu, elementy stanu faktycznego kluczowe dla podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia zostały w przedmiotowym postępowaniu ustalone zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i znajdują oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zaś przyczyny prawne i faktyczne, które legły u podstaw zaskarżonych rozstrzygnięć zostały wyjaśnione przez organy w sposób klarowny i kompletny.

Wbrew zarzutowi skargi, Sąd nie stwierdził również aby w toku prowadzonego postępowania organy uchybiły w sposób mogący rzutować na wynik sprawy wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasadzie prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.