I SA/Wa 2273/11 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - OpenLEX

I SA/Wa 2273/11 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1270902

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2012 r. I SA/Wa 2273/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.).

Sędziowie WSA: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Elżbieta Sobielarska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) października 2011 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia (...) października 2011 r. nr (...), po rozpoznaniu odwołania M. C., utrzymał w mocy decyzję Wojewody (...) z dnia (...) maja 2011 r. nr (...) odmawiającą potwierdzenia M. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez k.c. i J. C. nieruchomości położonej w Z.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że pismem, które wpłynęło do (...) Urzędu Wojewódzkiego w dniu (...) grudnia 2009 r., M. C. złożyła wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z karty przesiedleńczej nr (...) z dnia (...) maja 1947 r. wynika, że J. C., mieszkaniec Z., wraz z żoną k.c. i dziećmi zostali przesiedleni, w ramach tzw. akcji (...), na nowe miejsce zamieszkania. W tej sytuacji Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) maja 2011 r. odmówił M. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez k.c. i J. C. nieruchomości położonej w Z. w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, z późn. zm.).

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem M. C. złożyła odwołanie. Po jego rozpatrzeniu Minister Skarbu Państwa stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji wyjaśnił, że kwestie rekompensat za tzw. mienie zabużańskie reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 1 powołanej ustawy określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 tego przepisu oraz umowy wskazanej w ust. 1a. Ponadto art. 1 ust. 2 stanowi, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie stosownie do art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 i posiada obywatelstwo polskie. Minister wyjaśnił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego przede wszystkim wynika, iż złożony przez M. C. wniosek o rekompensatę, który wpłynął do (...) Urzędu Wojewódzkiego w dniu (...) grudnia 2009 r., został złożony po terminie wskazanym w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., czyli po dniu 31 grudnia 2008 r. Już z tej przyczyny wniosek ten nie mógł być skuteczny. Określony bowiem w powołanej ustawie termin jest terminem prawa materialnego i nie można go przywrócić w trybie art. 58 § 1 k.p.a., który to tryb odnosi się do terminów prawa procesowego. Zatem w przypadku uchybienia wskazanemu terminowi organ I instancji jest zobowiązany, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Dodatkowo Minister Skarbu Państwa wyjaśnił także, że nawet w przypadku złożenia przez M. C. wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie i tak nie można byłoby potwierdzić prawa do rekompensaty, ponieważ zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wolą ustawodawcy było, ażeby uprawnienie do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługiwało wyłącznie osobom, które opuściły byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie jednej z pięciu wymienionych w tym przepisie umów międzynarodowych lub były zmuszone opuścić to terytorium wskutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. i które jednocześnie spełniają pozostałe warunki wskazane przepisami powołanej ustawy. Prawo do rekompensaty na podstawie wskazanej ustawy nie służy wszystkim osobom, które utraciły prawo własności nieruchomości w związku z wybuchem II wojny światowej, a wyłącznie osobom, które zostawiły nieruchomości na skutek okoliczności wymienionych w art. 1 powołanej ustawy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z karty przesiedleńczej nr (...) z dnia (...) maja 1947 r. wynika, że J. C., mieszkaniec Z., wraz z żoną k.c. i dziećmi zostali przesiedleni na nowe miejsce zamieszkania. Dowód ten świadczy o tym, że J. C. i k.c. zostali przesiedleni w ramach akcji (...). Ten rodzaj przesiedlenia nie jest objęty dyspozycją art. 1 ust. 1 ani ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nadto w rozpatrywanej sprawie nie została również spełniona przesłanka położenia pozostawionej nieruchomości poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej, gdyż miejscowość Z. była położona na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w granicach obecnego województwa podkarpackiego. Równocześnie Minister wyjaśnił, że kwestie dotyczące nieruchomości pozostawionych przez obywateli polskich w związku z tzw. akcją (...) były uregulowane dekretem z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa (...) (Dz. U. Nr (...), poz. (...) z późn. zm. Dz. U. z (...) r. Nr (...), poz. (...)). Zgodnie z tym dekretem władza państwowa przejmowała nieruchomości ziemskie na własność, jeżeli nie pozostawały one w faktycznym władaniu właścicieli. Wymieniony dekret stanowił także podstawę do przydzielania gospodarstw, działek, mienia nierolniczego na terenie (...) właścicielom utraconych nieruchomości. Stosownie do art. 5 ust. 1 dekretu byłym właścicielom i współwłaścicielom nieruchomości, przejętych na własność Państwa z mocy niniejszego dekretu, służyło wyłącznie prawo do otrzymania na własność gospodarstw (działek) z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańsk (Dz. U. R. P. Nr 49, poz. 279), z pierwszeństwem przed innymi osobami, z wyjątkiem osób wymienionych w art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r., w art. 18 ust. 1 pkt 1-4 i ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1946 r. oraz w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 16 czerwca 1948 r. o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz. U. R. P. Nr 33, poz. 222), bądź też nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańsk (Dz. U. R. P. Nr 71, poz. 389) z pierwszeństwem przed innymi osobami z wyjątkiem osób wymienionych w art. 7 tego dekretu. Taka możliwość istniała do czasu zmiany powołanego dekretu, tj. do dnia (...) kwietnia 1958 r., gdyż z tą datą wygasły uprawnienia osób przesiedlonych w ramach akcji (...) do uzyskania ekwiwalentu za pozostawione nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody (...) z dnia (...) maja 2011 r.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) października 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. C., kwestionując prawidłowość zaskarżonej decyzji. Skarżąca podniosła, że jej rodzicom zostało odebrane gospodarstwo rolne, za które do dnia dzisiejszego nie otrzymała żadnego odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, z późn. zm.), która była podstawą orzekania w rozpatrywanej sprawie w związku z treścią wniosku złożonego przez skarżącą, w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie enumeratywnie w nim wymienionych tzw. układów republikańskich z 1944 r. i umowy z 1945 r. Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). Zgodnie z art. 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1)

był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1,

2)

posiada obywatelstwo polskie.

W myśl art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wskazane wyżej przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy). Ponadto wniosek o przyznanie rekompensaty winien być złożony, zgodnie treścią art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., do dnia 31 grudnia 2008 r.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że niezależnie od zasadności merytorycznej wniosek skarżącej, który wpłynął do (...) Urzędu Wojewódzkiego w dniu (...) grudnia 2009 r. został złożony po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. po dniu 31 grudnia 2008 r. i już z tej przyczyny wniosek ten nie mógł być skuteczny. Prawidłowo również Minister Skarbu Państwa wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nawet gdyby wniosek został złożony w ustawowym terminie, to i tak jego uwzględnienie nie byłoby możliwe z tego powodu, że rodzice skarżącej zostali pozbawieni swojej własności i przesiedleni w ramach tzw. akcji (...), której konsekwencje prawne zostały uregulowane przepisami dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa (...) (Dz. U. Nr (...), poz. (...), z późn. zm.). Ustalenia te potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym karta przesiedleńcza Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, który przeprowadzał przesiedlenia w ramach tej akcji. Jest faktem historycznym, że celem akcji (...) było wysiedlenie ludności, głównie (...) i likwidacja działających na tych terenach oddziałów (...). Akcja ta dotknęła także obywateli polskich oraz inne mniejszości narodowe. Jednakże przesiedlenia w ramach akcji (...) nie są objęte dyspozycją art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z kolei art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dotyczy wszystkich przypadków nie objętych układami, o których mowa w ust. 1, a mających cechy przymusowej utraty własności, przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowym z wojną rozpoczęta w 1939 r. Nie wszystkie zatem przesiedlenia, w tym mające miejsce bezpośrednio po II wojnie światowej, mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy. Należy bowiem odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od zdarzeń, na które wojna miała wpływ pośredni. Ponadto wyżej wskazany przepis dotyczy osób, które były zmuszone do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest natomiast, że rodzice skarżącej zostali przesiedleni wraz z rodziną z terenu, który pozostaje w granicach Polski. Oznacza to, że również z tej przyczyny nie mogą mieć w niniejszej sprawie zastosowania przepisy powołanej ustawy. Podkreślić należy, że ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej Państwo Polskie realizuje zobowiązania przyjęte na siebie w ramach umów międzynarodowych, podjęte wobec osób, które repatriowały się z terenów obecnie nienależących do Polski. Te unormowania zostały wolą obecnego ustawodawcy rozszerzone na osoby, które poza oficjalną repatriacją, jednak w bezpośrednim związku z II Wojną Światową, opuściły dawne tereny Rzeczpospolitej. Przesiedlenia dokonane w ramach akcji (...) nie są natomiast objęte regulacją tej ustawy. Akcja (...) odbywała się bowiem nie na podstawie porozumień międzynarodowych, lecz na podstawie politycznych decyzji podjętych przez ówczesne władze Polski. Podkreślić należy, że przesiedleń obywateli polskich dokonywano wówczas jedynie w ramach terytorium Polski. Sytuacja ta jest zatem odmienna od sytuacji, w której o konieczności repatriacji i pozostawienia przez obywateli polskich mienia poza obecnymi granicami kraju zadecydowały zwycięskie mocarstwa ustalając przebieg granic na konferencjach teherańskiej i jałtańskiej oraz zawarte umowy międzynarodowe tzw. układy republikańskie.

Jedynie na marginesie wyjaśnić należy, że prawne skutki akcji (...) zostały uregulowane na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa (...) (Dz. U. Nr (...), poz. (...), z późn. zm.). W art. 1 ust. 1 tego dekretu postanowiono, że na własność Państwa mogą być przejmowane w całości lub w części nieruchomości ziemskie, położone w województwach (...) w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83) oraz w powiatach: (...) województwa (...) oraz (...) i (...) województwa (...), jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Przejmowane być mogły również nieruchomości położone na tych obszarach, pozostające w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, jeżeli właściciel nie zamieszkiwał na miejscu. Równocześnie w art. 5 wspomnianego dekretu postanowiono, że byłym właścicielom i współwłaścicielom nieruchomości, przejętych na własność Państwa z mocy omawianego dekretu, przysługuje prawo otrzymania na własność gospodarstw (działek) z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. R. P. Nr 49, poz. 279), z pierwszeństwem przed innymi osobami, z wyjątkiem osób wymienionych w art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r., w art. 18 ust. 1 pkt 1-4 i ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1946 r. oraz w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 16 czerwca 1948 r. o uprawnieniach osób, które przed dniem (...) września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz. U. R. P. Nr 33, poz. 222), bądź do nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. R. P. Nr 71, poz. 389) z pierwszeństwem przed innymi osobami, z wyjątkiem osób, wymienionych w art. 7 tego dekretu. Jednak prawo do zgłaszania wniosku o przydział mienia wygasało po upływie dwóch lat od daty wydania ostatecznego orzeczenia o przejęciu nieruchomości lub uprawomocnienia się orzeczenia I instancji. Ostatecznie wszystkie niezrealizowane uprawnienia do otrzymania nieruchomości zamiennych wygasły dnia (...) kwietnia 1958 r., to jest w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (tekst jedn.: z 1989 r. Dz. U. Nr 58, poz. 348, z późn. zm.), której artykuł 16 uchylił art. 5, 6 i 7 omawianego dekretu. Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa (...) został uchylony na mocy art. 18 pkt 4 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Jednak skutki prawne wynikające ze wspomnianego dekretu pozostały w mocy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.