Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1606174

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 10 grudnia 2010 r.
I SA/Wa 2013/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G.W. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) sierpnia 2010 r., nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości

1.

stwierdza nieważność decyzji Wojewody (...) z dnia (...) sierpnia 2010 r., nr (...);

2.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu;

3.

zasądza od Wojewody (...) na rzecz skarżącej G.W. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. akt I SA/Wa 2013/10 POSTANOWIENIE Dnia 10 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.W. o zawieszenie postępowania sądowego w sprawie ze skargi G.W. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) sierpnia 2010 r., nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia odmówić zawieszenia postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 7 października 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga G.W. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) sierpnia 2010 r., nr (...) uchylającą w całości decyzję Starosty W. z dnia (...) listopada 2008 r., nr (...) orzekającą o zwrocie nieruchomości położonej w Z., przy ul. (...), stanowiącej działkę ewid. nr (...) w obrębie (...) o pow. (...) m2 i umarzającą postępowanie organu I instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia (...) listopada 2008 r., nr (...) Starosta W. orzekł o zwrocie na rzecz B.M. ((...) części), P.M. ((...) części), G.W. ((...) części) i J.M. ((...) części), nieruchomości położonej w Z. przy ul. (...), stanowiącej działkę ewidencyjną nr (...) w obr. (...) o pow. (...) m2. Ze względu na fakt, że nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania, orzeczenie o zwrocie nieruchomości nastąpiło bez określenia zwaloryzowanej kwoty odszkodowania.

Od powyższej decyzji Starosty W. z dnia (...) listopada 2008 r., nr (...) odwołanie złożył Burmistrz Miasta Z.

Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) sierpnia 2010 r., nr (...) uchylił w całości decyzję Starosty W. z dnia (...) listopada 2008 r., nr (...) i umorzył postępowanie organu I instancji. Zgodnie bowiem z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i nast. ugn określają art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ust. 1 i 2 ugn. Artykuł 216 ust. 1 rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wskazanych ogólnie (bez wskazania jej konkretnych przepisów) ustaw i przepisów ustaw określonych toksatywnie w tym przepisie.

Taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ust. 1 i 2 ugn determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w art. 136 ust. 3 ugn. Przez pojęcie to należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem (por. Tadeusz Woś, Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot. Warszawa 2007, str. 232-233).

Z powyższego wynika, zdaniem Wojewody (...), że przepis ten nie stwarza możliwości odzyskania nieruchomości znacjonalizowanych, przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów administracyjnych bądź orzeczeń innych organów nie będących decyzją wywłaszczeniową.

W związku z powyższym, w niniejszej sprawie, w obrocie prawnym nie funkcjonuje decyzja wywłaszczeniowa, o której mowa w art. 136 ust. 3 ugn. Prawomocne orzeczenie sądu powszechnego - postanowienie Sądu Powiatowego w W. Wydziału Cywilnego z dnia (...) października 1973 r., sygn. akt (...), które w punkcie 1 lit "c" mówi o nieodpłatnym przejęciu na rzecz Skarbu Państwa pod ulice działki nr (...) o pow. (...) m2 nie jest indywidualnym aktem prawnym i nie może stanowić podstawy do wydania zaskarżonej decyzji. Wojewoda podkreślił ponadto, że organ administracji publicznej nie może kwestionować skutków wywołanych prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego. W tej konkretnej sprawie Wojewoda (...) jako organ II instancji oraz organ I instancji nie posiadają kognicji do badania legalności postanowienia Sądu Powiatowego w W. Wydziału Cywilnego z dnia (...) października 1973 r., sygn. akt (...).

Skargę na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) sierpnia 2010 r., nr (...) wniosła G.W. domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji organu II instancji ze względu m.in. na wydanie jej w warunkach nieważności postępowania, polegającej na skierowaniu decyzji do osoby nieżyjącej w dacie orzekania. Ponadto skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozpoznania sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w W. z wniosku k.m. o stwierdzenie nabycia spadku po J.M. (sygn. akt (...)).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda (...) wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił się z prośbą o rozważenie możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, z uwagi na art. 119 pkt 1 p.p.s.a., w związku z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd zauważa, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania i wszelkich czynnościach podjętych w sprawie a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 k.p.a. organ doręcza stronom decyzje na piśmie. Przepis ww. artykułu daje organowi prawo doręczenia decyzji na piśmie jedynie stronom postępowania zakończonego tą decyzją. Z doręczeniem rozstrzygnięć administracyjnych wiążą się bowiem przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania ma, w świetle art. 156 § 1 k.p.a., szczególne znaczenie, także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego. W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienia lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny, organ administracyjny wyda decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 k.p.a.). W przypadku zaś, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą wskazane w art. 30 § 5 k.p.a. okoliczności, a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, to należy zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem prowadzenie jego wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczania wyłącznie takim osobom rozstrzygnięć administracyjnych. Jeżeli zaś organ administracji wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i 5 k.p.a., jak też skierował decyzję do osoby zmarłej, to wadliwość takiej decyzji pozwala na ewentualne jej uchylenie, jeżeli jest ona badana w trybie odwoławczym, zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji w szczególności na etapie postępowania odwoławczego. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie rozstrzygnięcia administracyjnego ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać oraz prowadzić postępowań i wydawać rozstrzygnięć administracyjnych.

Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu administracyjnym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd orzekający stwierdził, że stroną postępowania administracyjnego, do której Wojewoda (...) skierował zaskarżoną decyzję z dnia (...) sierpnia 2010 r., nr (...) był J.M., który zmarł w dniu (...) lutego 2010 r. (odpis skrócony aktu zgonu dołączony do skargi, k. 6 akt sądowych). Okoliczność śmierci J.M. nie była prawdopodobnie znana Wojewodzie (...), jednak nie zmienia to faktu, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu II instancji skierowane zostało do osoby już nieżyjącej. Oznacza to, że organ nieprawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie, przez co rażąco naruszone zostały przepisy art. 7, 28, 30 § 1, 97 § 1 pkt 1 i 109 k.p.a., które to naruszenia prawa dają podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Stwierdzenie takich wad formalnych postępowania administracyjnego zwalnia obecnie Sąd od merytorycznej oceny prawidłowości zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.

Rozpatrując ponownie sprawę Wojewoda (...) przede wszystkim prawidłowo ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do wniosku G.W. o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w W. z wniosku k.m. o stwierdzenie nabycia spadku po J.M. (sygn. akt (...)) stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 2013/10 odmówił zawieszenia postępowania sądowego z wniosku skarżącej w niniejszej sprawie.

W związku z wyżej poczynionymi ustaleniami, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono z urzędu na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.