Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1806130

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 27 marca 2013 r.
I SA/Wa 1988/12

UZASADNIENIE

Sentencja

Przewodnicząca Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B.M. na (postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) września 2012 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdzić nieważność zaskarżonego postanowienia; 2. stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądzić od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) na rzecz B.M. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) września 2012 r. nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zakończonej postanowieniem z dnia (...) lipca 2013 r. odmawiającym wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu (...) z dnia (...) grudnia 1989 r. nr (...) orzekającej o sprzedaży lokalu nr (...) w budynku przy ul. (...) w W., utrzymał zaskarżone postanowienia w mocy.

Postanowienie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawny sprawy:

Nieruchomość położona w W. przy ul. (...), oznaczona hipotecznie jako (...), stanowiła współwłasność: H.M. w (...) cz., M.J. i G. małżonków L. w (...) cz. i M.C. w (...) cz.

Na mocy art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, z dniem 21 listopada 1945 r., tj. z dniem wejścia ww. aktu, grunty nieruchomości (...) przeszły na rzecz Skarbu Państwa, a zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 ww. dekretu, dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni, będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące, mogli - w ciągu 6-ciu miesięcy od daty objęcia gruntu w posiadanie przez gminę - złożyć wniosek o przyznanie im prawa własności czasowej do gruntu.

Decyzją z dnia (...) grudnia 1989 r. nr (...) Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu (...) orzekł o sprzedaży lokalu nr (...) w budynku położonym w W. przy ul. (...). Następnie, w dniu (...) grudnia 1990 r. została zawarta notarialna umowa sprzedaży przedmiotowego lokalu oraz ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na ułamkowej części gruntu, na którym usytuowany był budynek, na rzecz H.M.

Wnioskiem z dnia (...) października 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) B.M., M.M. i D.M., następcy prawnymi H.M., wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu.

Decyzją z dnia (...) stycznia 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji wskazując, że po stronie wnioskodawców nie było legitymacji do wystąpienia z takim żądaniem, gdyż wnioskodawcy, będący następcami prawnymi poprzedniego współwłaściciela nieruchomości, nie posiadali do niej żadnych praw albowiem nie został w tym przypadku złożony wniosek w trybie art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

Decyzja powyższa została następnie utrzymana w mocy orzeczeniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) lipca 2009 r. nr (...).

Następnie Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1649/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B.M. od decyzji z dnia (...) lipca 2009 r., wskazując, że w przedmiotowej sprawie nie istniał przepis prawa, który mógłby stanowić źródło interesu prawnego skarżącego. Powyższe zatem dowodziło, że zarzut naruszenia przez organ art. 157 § 2 i art. 28 k.p.a. był chybiony.

Na skutek skargi kasacyjnej B.M., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 877/10 uchylił ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji.

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1101/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z dnia (...) lipca 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) grudnia 2009 r. nr (...).

Postanowieniem z dnia (...) lipca 2012 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) odmówiło wszczęcia postępowania wskazując na brak przymiotu strony wnioskodawców spowodowany brakiem złożenia wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył pełnomocnik spadkobierców H.M. radca prawny M.N.

W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) utrzymało w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Kolegium odniosło się do zarzutów wnioskodawców podkreślając, że w sprawie nie został złożony wniosek dawnych właścicieli w trybie przepisu art. 7 ust. 1 dekretu (...).

Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu B.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając organowi:

1.

naruszenie art. 61a § 1 w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez całkowite zignorowanie wykładni wypracowanej, zarówno w piśmiennictwie, jak i w jednolitej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, polegające na przyjęciu, że skarżącemu wyzutemu z prawa własności nieruchomości na podstawie dekretu (...) nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności decyzji wyrażającej zgodę na sprzedaż lokalu znajdującego się we wywłaszczonym budynku wyłącznie z tego względu, że nie został złożony w przepisanym terminie tzw. wniosek dekretowy;

2.

naruszenie art. 5 w zw. z art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. w zw. z art. XXXIX § 3 przepisów wprowadzających prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych - dekret z 11 października 1946 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 321 z późn. zm.) poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie okoliczności, że z uwagi na brak odmowy ustanowienia na rzecz dawnego właściciela prawa użytkowania wieczystego w zakresie przedmiotowego lokalu nr (...) to wyłącznie przeddekretowy właściciel tej nieruchomości, był właścicielem tego lokalu, gdyż zgodnie z ww. przepisami budynki (stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności)"znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy W., pozostają własnością dotychczasowych właścicieli" aż do czasu wydania decyzji odmawiającej przyznania użytkowania wieczystego, co w niniejszej sprawie - w dniu wydania decyzji lokalowej - nie miało miejsca;

3.

naruszenie art. 28 w zw. z art. 160 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie jest stroną postępowania, gdyż nie ma interesu prawnego we wszczęciu postępowania nadzorczego odnośnie decyzji orzekającej o sprzedaży lokalu, który stanowił jego własność, podczas gdy zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych ma on interes prawny w rozumieniu tego przepisu, nadto jako spadkobiercy byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości przysługiwało mu w chwili wydawania zaskarżonej decyzji prawo pierwszeństwa wyprzedzające prawo pierwszeństwa najemcy;

4.

naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez zignorowanie oceny prawnej i wskazań Sądu co do dalszego postępowania;

5.

naruszenie § 13 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie sprzedaży przez państwo budynków z równoczesnym oddawaniem działek w użytkowanie wieczyste poprzez nieuwzględnienie, że skarżącemu jako spadkobiercy byłych właścicieli, w chwili wydawania zaskarżonej w trybie nadzorczym decyzji lokalowej przysługiwało prawo pierwszeństwa wyprzedzające takie samo prawo przysługujące najemcom, a brak umożliwienia byłym właścicielom i ich spadkobiercom realizacji tego uprawnienia stanowi o rażącej wadliwości decyzji o sprzedaży lokalu;

6.

naruszenie art. 11 i art. 104 § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie obowiązku całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy oraz brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Komunalnej Urzędu (...) z (...) maja 1981 r.;

7.

naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy w wyniku braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz niezbadania stanu faktycznego sprawy;

8.

naruszenie innych przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie istotnych dla oceny legalności decyzji z (...) maja 1981 r. okoliczności stanu faktycznego sprawy;

9.

naruszenie art. 8, art. 11 oraz art. 12 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak odzwierciedlenia w zaskarżonym postanowieniu oceny argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku inicjującego postępowanie, a ponadto poprzez całkowite pominięcie istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, oraz nie uwzględnienie przesłanek, które mają znaczenia dla prawidłowej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji;

10.

naruszenie przepisu art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności bezprawnej decyzji i tym samym próbę zamknięcia skarżącemu drogi do dochodzenia jego uzasadnionych roszczeń;

11.

naruszenie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) poprzez jego niezastosowanie, a przez to pozbawienie odwołujących się prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości stanowiącej ich własność.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych względów niż w niej podniesione.

Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. Nr 270) - powoływana dalej jako "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej.

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) września 2012 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - powoływany dalej jako "k.p.a.". Z akt sprawy wynika bowiem, że skierowane ono zostało do osoby nieżyjącej tj. D.M. który zmarł (...) lipca 2012 r. (akt zgonu karta 42 akt sądowych).

W tym miejscu wyjaśnić należy, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu, musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną.

Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.), każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 2422/03, Lex nr 190564; wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33).

Powyższe oznacza, że wymieniony wyżej D.M., który zmarł przed dniem wydania zaskarżonego orzeczenia nie mógł być ich stroną, bowiem z chwilą śmierci strony postępowania, w jego prawa i obowiązki powinni wstąpić jego następcy prawni.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwe strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.