Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1620615

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 19 kwietnia 2013 r.
I SA/Wa 1743/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart.

Sędziowie WSA: Dorota Apostolidis, Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi A. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia (...) lipca 2012 r. nr (...) w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem dnia (...) lipca 2012 r. Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej po rozpatrzeniu wniosku M. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy objętej postanowieniem tego organu z dnia (...).03.2012 r., nr (...) zawieszającym z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia (...).12.1957 r., nr (...) oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia (...).10.1957 r., nr (...) o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości (...) położonej przy ul. (...), ozn. nr hip. (...) - utrzymał to postanowienie w mocy.

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy:

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wobec zaistnienia w przedmiotowej sprawie zagadnienia wstępnego - konieczności ustalenia we właściwych postępowaniach spadkobierców stron postępowania - zawiesił z urzędu ww. postanowieniem z dnia (...).03.2012 r. postępowanie nadzorcze obejmujące rozstrzygnięcia dotyczące gruntu nieruchomości (...) położonej przy ul. (...), ozn. nr hip. (...).

W toku rozpoznania sprawy organ I Instancji wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym przymiot strony w postępowaniu nadzorczym przysługuje następcom prawnym byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości oraz osobom, które posiadają tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości np. prawo użytkowania wieczystego.

W myśl art. 30 § 4 k.p.a., w sprawach dotyczących spraw zbywalnych lub dziedzicznych w razie śmierci strony w toku postępowania, na miejsce strony wstępują jej następcy prawni.

W toku postępowania Minister ustalił krąg osób, które posiadają prawo użytkowania wieczystego do ułamkowych części gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. (...), ozn. nr hip. (...). Wśród nich figurują m.in. P.B., W. G., C. S. oraz M. G.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że P. B. zmarł w dniu (...).03.2006 r. (odpis zupełny aktu zgonu nr (...) z dnia (...).03.2006 r. sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego (...)). Z treści pisma z dnia 20.07.201 lr. nadesłanego do akt sprawy przez p. K. B. (córka P. B.) wynika, że postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku po P. B. nie zostało przeprowadzone.

W. G. zmarł w dniu (...).03.2009 r. (odpis zupełny aktu zgonu nr (...) z dnia (...).03.2009 r. sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego (...). Pisma z dnia (...).11.2010 r. oraz z dnia (...).05.2011 r. skierowane do W. P. (małżonka W. G.) zawierające prośbę o dołączenie do akt sprawy dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po W. G. pozostały bez odpowiedzi. M. G. zmarł w dniu (...).02.2010 r. (odpis zupełny aktu zgonu nr (...) z dnia (...).02.2010 r. sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego (...)). Pismo z dnia (...).07.2011 r. skierowane do H. K. (córka M. G. zgłaszająca jego zgon) zawierające prośbę o dołączenie do akt sprawy dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po M. G. oraz pismo w tej samej sprawie z dnia (...).02.2012 r. skierowane do L. P. (małżonka M. G.) pozostały bez odpowiedzi. C. S. zmarła w dniu (...).05.1992 r. (odpis zupełny aktu zgonu nr (...) z dnia (...).05.1992 r. sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego (...)). Pisma z dnia (...).01.2011 r. oraz z dnia (...).05.2011 r. skierowane do R. S. (osoba zgłaszająca zgon C. S. oraz zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którego księdze wieczystej, jako właścicielka w dalszym ciągu figuruje C. S.) zawierające prośbę o dołączenie do akt sprawy dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po C. S. pozostały bez odpowiedzi.

Sąd Rejonowy dla (...)(...) Wydział Cywilny w piśmie z dnia (...).07.2011 r. poinformował, że na przestrzeni lat 2004 - 2011 nie zarejestrowano wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po C. S. Z kolei Sąd Rejonowy dla (...)(...) Wydział Cywilny w piśmie z dnia (...).07.2011 r. poinformował, że nie toczyło się postępowanie spadkowe po C. S. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w piśmie z dnia (...).08.2011 r. poinformowało, że nie udało się odnaleźć rodzeństwa ani zstępnych C. S.

Mając na uwadze konieczność ustalenia spadkobierców wymienionych osób Minister zawiesił postępowanie w sprawie oraz jednocześnie wezwał prawdopodobnych spadkobierców oraz następców prawnych byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości do przeprowadzenia stosownych postępowań spadkowych.

W dniu 4 kwietnia 2012 r. M. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazał, że "w związku z dużą liczbą następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości oraz faktem, iż pisma kierowane do niektórych z nich pozostają bez odpowiedzi, zawieszenie sprawy nie pomoże w doprowadzeniu postępowania do końca, a jedynie spowoduje odłożenie sprawy na bok i faktycznie uniemożliwi ukończenie postępowania". W związku z powyższym domagał się złożenia przez organ odpowiednich wniosków o ustanowienie kuratorów spadków lub kuratorów dla osób nieznanych z miejsca pobytu.

Po rozpatrzeniu tego wniosku oraz całości akt organ II instancji wydał zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej wskazał, że przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie organ nadzoru zobowiązany jest m.in. do ustalenia stron postępowania Wyjaśnił, że dokumentem uprawniającym organ administracji publicznej do uznania osoby fizycznej za zmarłą jest odpis aktu zgonu wydany przez właściwy Urząd Stanu Cywilnego. W przypadku stwierdzenia, wymaganym prawem dokumentem, iż strona postępowania administracyjnego zmarła, obligatoryjne staje się ustalenie jej spadkobierców. Wówczas to brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, ewentualnie notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłych stronach postępowania uprawnia organ do zawieszenia postępowania w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Skoro w niniejszej sprawie organ w sposób nie budzący wątpliwości ustalił, że nie żyją osoby, którym przysługiwał przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu. P. B. zmarł w dniu (...).03.2006 r. (odpis zupełny aktu zgonu nr (...) z dnia (...).03.2006 r. sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego (...)), W. G. zmarł w dniu (...).03.2009 r. (odpis zupełny aktu zgonu nr (...) z dnia (...).03.2009 r. sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego (...))., M. G. zmarł w dniu (...).02.2010 r. (odpis zupełny aktu zgonu nr (...) z dnia (...).02.2010 r. sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego (...)) natomiast C. S. zmarła w dniu (...).05.1992 r. (odpis zupełny aktu zgonu nr (...) z dnia (...).05.1992 r. sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego (...)), konieczne jest ustalenie kręgu osób będących ich następcami prawnymi. Podkreślił także, że organ I instancji prawidłowo zwrócił się do ustawowych spadkobierców (a w przypadku C. S. do potencjalnego spadkobiercy), ww. osób o wskazanie ich następców prawnych. W odpowiedzi jedynie córka P. B. poinformowała, że właściwe postępowanie nie zostało przeprowadzone, a w pozostałym zakresie korespondencja pozostała bez odpowiedzi. Tym samym Minister stwierdził, że organ I Instancji zasadnie zawiesił z urzędu przedmiotowe postępowanie nadzorcze. Odnosząc się do żądania zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o złożenie odpowiednich wniosków o ustanowienie kuratorów spadków lub kuratorów dla osób nieznanych z miejsca pobytu, Minister stwierdził, że zgodnie z art. 30 § 5 k.p.a. organ administracji publicznej może wystąpić do sądu o ustanowienie kuratora spadku dopiero po ustaleniu, że spadkodawca nie żyje i nie ma spadkobierców ustawowych i testamentowych. W stanie faktycznym niniejszej sprawy wobec ustalenia przez organ prawdopodobnych spadkobierców wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie kuratorów spadków po zmarłych stronach ocenił jako niezasadne.

Skargę na wskazane postanowienie wniósł do tutejszego Sądu Skarb Państwa - Wojskowa Agencja Mieszkaniowa Oddział Regionalny w W.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w szczególności:

1.

art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez przyjęcie, że konieczność przeprowadzenia postępowań spadkowych po zmarłych użytkownikach wieczystych do ułamkowej części gruntu przedmiotowej nieruchomości w celu ustalenia aktualnego kręgu stron postępowania i jest "zagadnieniem wstępnym" skutkującym obligatoryjnym zawieszeniem postępowania;

2.

art. 30 § 5 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie;

3.

art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie.

Wniosła o uchylenie kwestionowanego postanowienia w całości.

W uzasadnieniu Agencja wskazała na treść art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i wywiodła, że wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonym postanowieniu okoliczności, które stały się przyczyną zawieszenia postępowania, nie stanowią zagadnienia wstępnego, w rozumieniu tego przepisu W przekonaniu skarżącej konieczność ustalenia kręgu następców prawnych po zmarłych nie jest zagadnieniem o charakterze merytorycznym, dotyczącym istotnej dla sprawy przesłanki decyzji a kwestią o charakterze procesowym. Podkreśliła także, że brak było przesłanek do zawieszenia postępowania z innej podstawy prawnej, a w szczególności na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ wobec braku możliwości skutecznego ustalenia aktualnych stron postępowania, wobec śmierci osób, którym przysługiwało prawo użytkowania wieczystego do ułamkowej części gruntu przedmiotowej nieruchomości, winien był bowiem skorzystać z narzędzi jakie przewiduje art. 30 § 5 k.p.a.

Organ w toku przeprowadzanych czynności ustalił bowiem osoby potencjalnie spokrewnione ze zmarłymi i wezwał je do przedłożenia dokumentów wykazujących następstwo prawne po zmarłych. Wezwania okazały się bezskuteczne, a zatem brak jest wiadomości kto jest ich spadkobiercą. Należy więc przyjąć, że na chwilę obecną mamy do czynienia ze spadkami nieobjętymi po zmarłych, co rodzi określone obowiązki po stronie organu prowadzącego postępowanie zgodnie z art. 30 § 5 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. Organ powinien był podjąć wszelkie kroki w celu zapewnienia ciągłości postępowania, przy jednoczesnym zapewnieniu wszystkim następcom prawnym czynnego udziału w sprawie, czego zaniechał.

Zawieszenie postępowania, w jego obecnym stanie może w istocie doprowadzić do tego, że nie zostanie ono nigdy podjęte. Potencjalni następcy prawni zmarłych mogą bowiem nie być zainteresowani przeprowadzeniem właściwych postępowań spadkowych, a tym bardziej złożeniem odpowiednich dokumentów do akt postępowania administracyjnego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm., dalej powoływana jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Dokonując w tych graniach oceny prawnej Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona.

W zaskarżonym postanowieniu trafnie skonstatowano, że podstawowym obowiązkiem organu administracyjnego prowadzącego postępowanie jest ustalenie wszystkich osób, które mają interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy, a następnie zawiadomienie tych osób o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 k.p.a.).

Organ ma obowiązek zapewnienia wszystkim stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.), a po zebraniu dowodów zawiadomienie ich o zakończeniu postępowania. Postępowanie administracyjne prowadzone bez udziału wszystkich stron postępowania byłoby dotknięte istotną wadą i mogłoby być wzruszone w postępowaniu nadzwyczajnym. Już tylko z tych przyczyn organ nie powinien kontynuować postępowania i wydawać decyzji, jeżeli nie jest znany krąg osób posiadających interes prawny w sprawie.

Stosownie do treści art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Z zagadnieniem wstępnym, w rozumieniu powołanego przepisu, mamy zatem do czynienia wówczas, gdy istnieje konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przez inny organ lub sąd, co należy rozumieć w ten sposób, że dana kwestia prawna stała się niezbędna do rozstrzygnięcia w toku postępowania administracyjnego, lub przepisy prawa wymagają ustalenia stanu prawnego w danej kwestii, mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w toku postępowania okaże się, że ustalenie tego stanu może nastąpić tylko w drodze rozstrzygnięcia właściwego organu lub sądu. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji w danej sprawie nie jest możliwe.

Jak wynika z akt sprawy postępowanie zostało zawieszone z uwagi na konieczność ustalenia spadkobierców P. B., który zmarł w dniu (...).03.2006 r., W. G. zmarłego w dniu (...).03.2009 r., M. G. zmarłego w dniu (...).02.2010 r. oraz C. S. zmarłej w dniu (...).05.1992 r.

Następstwo prawne po wymienionych osobach powinno być wykazane stosownym dokumentem, w przypadku śmieci byłego właściciela nieruchomości powinno to być postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia (art. 1025 § 2 k.c.).

Wobec powyższego dla potrzeb postępowania w niniejszej sprawie, wykazanie omawianego spadkobrania jest zagadnieniem prejudycjalnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Stanowi bowiem o tym, czy dana osoba ma interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do uczestniczenia w tym postępowaniu w charakterze strony i wobec tego czy dotyczyć jej będzie rozstrzygnięcie w sprawie. Skoro postępowanie nadzorcze w niniejszej sprawie dotyczy nieruchomości do której wskazani zmarli posiadali prawo rzeczowe, to niewątpliwie udział w tym postępowaniu powinni brać ich następcy prawni.

Dlatego też Sąd podziela pogląd wyrażony przez organ w zaskarżonym postanowieniu, że zaistniała przeszkoda uniemożliwiająca rozpoznanie sprawy i dopóki ta przeszkoda nie zostanie usunięta, organ nie może kontynuować postępowania. Dopiero przedłożenie postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia umożliwi dalsze postępowanie w sprawie. Prawidłowo także organ zastosował w sprawie art. 100 § 1 k.p.a., gdyż to nie organ, a strony postępowania mogą wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie praw do spadku lub poświadczenie dziedziczenia. Albowiem tylko one mają interes w tym stwierdzeniu (por. art. 1025 § 1 k.c.).

Odnosząc się do zarzutu skargi, iż orany administracji winny złożyć odpowiednie wnioski o ustanowienie kuratorów spadków lub kuratorów dla osób nieznanych z miejsca pobytu, w trybie art. 30 § 5 k.p.a., Sąd uznał, że także nie zasługuje on na aprobatę. Słusznie wskazano w treści zaskarżonego postanowienia, że organ administracji publicznej może wystąpić do sądu o ustanowienie kuratora spadku dopiero po ustaleniu, że spadkodawca nie żyje i nie ma spadkobierców ustawowych i testamentowych. Nie ma w sprawie niniejszej wątpliwości, że przepis ten nie ma zastosowania, skoro ustalono prawdopodobnych spadkobierców zmarłych stron. Kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu może być natomiast ustanowiony wyłącznie dla reprezentowania interesów osoby żyjącej.

Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.