I SA/Wa 1467/18 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3087347

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2019 r. I SA/Wa 1467/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak.

Sędziowie WSA: Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), Dariusz Chaciński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) maja 2018 r., nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z (...) maja 2018 r., nr (...) Wojewoda (...), po rozpatrzeniu odwołania M. C. od decyzji Prezydenta (...) z (...) kwietnia 2017 r., nr (...) orzekającej o umorzeniu postępowania o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. (...), ozn. hip. reszta z "(...)" (...), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że byłe właścicielki nieruchomości złożyły 18 października 1948 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej w trybie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Jak wynika z zaświadczenia z (...) września 1947 r., nr (...) Sądu Okręgowego w W., Wydział (...) właścicielem nieruchomości oznaczonej, jako reszta z "(...)" (...) był S. M., który zmarł w 1947 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Grodzkiego w R. z (...) maja 1948 r., sygn. akt (...) spadek po S. M. nabyły: Z. M. w 3/4 części i J. A. w 1/4 części.

Prezydent (...) decyzją z (...) kwietnia 2017 r. umorzył postępowanie o odszkodowanie za nieruchomości położone w W. przy ul. (...) ozn, hip. reszta z "(...)" (...) wszczęte wnioskiem z 30 grudnia 2013 r., złożonym przez E. B., N. B., A. B. oraz M. C.

Od decyzji Prezydenta odwołanie złożył M. C., wskazując, że celem umowy zawartej przez A. B. z P. B. (umowa z (...) maja 2003 r.) i z (...) SA (umowa z (...) stycznia 2006 r., poprzedzona umową przedwstępną z (...) marca 2004 r.) było wyłącznie prawo i roszczenie o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania na podstawie przepisów dekretu warszawskiego. Celem tych umów nie było przeniesienie prawa do odszkodowania z art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741), ani też jakiekolwiek roszczenie odszkodowawcze związane z przepisami dekretu warszawskiego.

Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy Wojewoda wskazał, że stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu tego przepisu, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego.

Wojewoda wyjaśnił, że decyzją z (...) czerwca 1998 r., nr (...) Prezydent (...) odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz Z. M. i J. A. w stosunku do działek ewidencyjnych nr (...) o pow. (...) m2 i nr (...) o pow. (...) m2 z obrębu (...). Działka nr (...) stanowi obecnie działki nr (...) i nr (...).

Decyzją z (...) marca 2011 r., nr (...) Prezydent (...) umorzył postępowanie o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do części gruntu hip, "(...)" reszta, stanowiącej działkę ewidencyjna nr (...) z obrębu (...) o pow. (...) m2.

Co do pozostałej części nieruchomości hip. "(...)" reszta (...) wniosek z 18 października 1948 r. nie został dotychczas rozpatrzony.

Wojewoda przedstawił spadkobranie po byłym właścicielu nieruchomości.

Wskazał, że aktem notarialnym Rep. Nr (...) sporządzonym (...) października 2002 r. przed notariuszem M. G., W. K., E. M., M. B., B. M., A. M., Z. M., M. M. i B. G. sprzedali A. B. wszystkie przysługujące im udziały w majątku spadkowym po S. M. wynoszące łącznie 1/16 części.

Na mocy aktu notarialnego Rep. (...) sporządzonego (...) listopada 2001 r. przed notariuszem A. G., J. A. darował swojej córce M. S. w 6/10 częściach oraz sprzedał A. B. w 4/10 częściach całe nabyte przez niego prawa spadkowe po Z. M. oraz po J. Z.

Na mocy aktu notarialnego Rep. (...) z (...) października 2013 r. sporządzonym przed notariuszem A. G., M. S. sprzedała M. C. cały nabyty przez nią od J. A. w drodze darowizny udział wynoszący 6/10 części w spadku po Z. M. oraz po J. Z.

Wojewoda wskazał, że w postępowaniu przed organem I instancji zgromadzono także następujące dowody:

- akt notarialny z (...) marca 2005 r., rep. (...), sporządzony przed notariuszem E. G., na mocy którego M. S. sprzedała Spółce (...) SA w K. wszelkie prawa i roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej uprzednio jako "(...)", jakie przysługiwały sprzedającej w 9/16 częściach na mocy dekretu warszawskiego - z wyłączeniem roszczeń dotyczących części nieruchomości o obszarze około (...) m2 oznaczonej w ewidencji gruntów, jako działka nr (...) w obrębie (...), które to zbyła na rzecz Spółki "(...)" sp. z o.o. w K.,

- akt notarialny z (...) stycznia 2006 r., rep. (...) sporządzony przed notariuszem A. S., na mocy którego A. B. sprzedał Spółce (...) SA w K. przysługujące mu 7/16 części praw i roszczeń wynikających z dekretu o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości oznaczonej, jako "(...)" - z wyłączeniem roszczeń dotyczących części nieruchomości o obszarze około (...) m2 oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...) w obrębie (...), które to zbył na rzecz spółki "(...)" Sp. z o.o;

- akt notarialny z (...) marca 2007 r., rep. (...) sporządzony przed notariuszem E. G., na mocy którego "(...)" S.A sprzedała A. B. część przysługujących spółce praw i roszczeń wynikających z dekretu o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości "(...)" (...), oznaczonej w aktualnej ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr (...) i (...) z obrębu (...) o łącznej pow. (...) m2.

Decyzją z (...) listopada 2008 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) stwierdziło, na podstawie art. 156 § 2 k.p.a., że decyzja Prezydenta (...) z (...) czerwca 1998 r., nr (...) o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego na rzecz Z. M. i J. A., w stosunku do działek ewidencyjnych nr (...) o pow. (...) m2 i nr (...) o pow. (...) m2 z obrębu (...), wydana została z naruszeniem prawa - art. 7 ust. 2 dekretu, bez stwierdzenia nieważności, z powodu nieodwracalnych skutków prawnych, jakie decyzja ta wywołała. W następstwie wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) A. B. wniósł do Sądu Okręgowego w W. powództwo przeciwko Miastu (...) o zapłatę kwoty (...) zł tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę wynikłą z wydania przez Prezydenta (...) decyzji z (...) czerwca 1998 r. (sygn. akt (...)). Strony zawarły (...) października 2009 r. przed Sądem ugodę, zgodnie z którą Miasto (...) zobowiązało się do wypłaty kwoty (...) zł tytułem odszkodowania za szkodę rzeczywistą, a A. B. zobowiązał się do wycofania powództwa w pozostałym zakresie ze zrzeczeniem się roszczeń (pkt. 4). Zgodnie z treścią pkt 6 tej ugody zapłata uzgodnionej kwoty " (...) wyczerpuje wszelkie roszczenia powoda i jego ewentualnych spadkobierców wobec Miasta (...) dotyczące nieruchomości położonej w W. przy ul. (...)". W ocenie organu odwoławczego oświadczenie o wycofaniu powództwa w pozostałym zakresie ze zrzeczeniem się roszczeń i uznanie, że ugoda wyczerpuje wszelkie roszczenia powoda i jego ewentualnych spadkobierców wobec Miasta (...) dotyczące nieruchomości położonej w W. przy ul. (...) wywarło skutek prawny w chwili zwarcia ugody, potwierdzony umorzeniem postępowania przez Sąd. Skutek ten rozciąga się na spadkobierców A. B., tj. na N. B., E. B. oraz A. B., co skutkuje tym, że ww. osobom nie należy się już odszkodowanie za nieruchomość ozn. Jako "(...)" reszta.

Wojewoda podkreślił, że M. S. i A. B. na mocy poszczególnych aktów notarialnych sprzedali całe przysługujące im prawa i roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda podkreślił, że w sprawach, w których został złożony w terminie i nierozpatrzony wniosek dekretowy o ustanowienie użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 ust. 1-2 dekretu, posiada on charakter pierwotny i podstawowy względem innych roszczeń związanych z dekretem. Roszczenie odszkodowawcze wynikające z art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter wtórny względem roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego. Staje się ono aktualne dopiero po wydaniu odmownej decyzji dekretowej (lub umorzeniu postępowania). Odmowa ustanowienia użytkowania wieczystego powoduje, że roszczenie o to prawo "przekształca się" w roszczenie odszkodowawcze. Dopóki wniosek o ustanowienie użytkowania wieczystego nie został rozstrzygnięty nie powstaje roszczenie o odszkodowanie za utraconą nieruchomość. Wojewoda uznał, że z takim skutkiem działał A. B., który odkupił prawa i roszczenia do ustanowienia użytkowania wieczystego do działek nr (...) i (...) od spółki (...) (choć "nie była już możliwa realizacja roszczenia" ze względu na trwałe rozdysponowanie tych nieruchomości na rzecz osób trzecich), a następnie skutecznie ubiegał się przed sądem cywilnym o odszkodowanie od Miasta (...).

Odnosząc się do roszczeń odszkodowawczych z art. 215 ustawy zgłoszonych przez M. C. Wojewoda uznał, że roszczenie nie przysługuje. Wprawdzie M. C. legitymuje się umową notarialną z (...) października 2013 r., rep. (...), na mocy której nabył do M. S. udziały w spadkach po pierwotnych spadkobierczyniach dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości, jednakże w skład masy spadkowej nie wchodziły już prawa i roszczenia do nieruchomości oznaczonej, jako "(...)" reszta. M. S. umowami notarialnymi zwartymi ze spółką "(...)" i "P. B." sprzedała wszelkie prawa i roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do ww. nieruchomości. Wojewoda podniósł, że M. C. kupując udziały w spadkach musiał być świadom faktu, że w akcie notarialnym z (...) października 2013 r. znajduje się zapis: "§ 1 M. S. oświadcza, że (...) - jedynymi składnikami spadków po Z. z M. M. oraz po J. z M. Z. ((...)) są prawa majątkowe w postaci roszczeń odnoszących się do nieruchomości położonych obecnie na terenie Miasta (...), objętych księgą hipoteczną "(...)", stanowiących pierwotnie własność S. M.". W ocenie organu oznacza to, że ww. aktem notarialnym M. S. sprzedała M. C. całe nabyte przez nią udziały w spadkach po dawnych właścicielach, jednakże z zapisu § 1 wynika, że w skład tych spadków nie wchodziły prawa majątkowe do "(...)" (...).

Na decyzję Wojewody (...) z (...) maja 2018 r. skargi złożyli: M. C. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 1467/18) oraz E. B., N. B. i A. B. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 1468/18).

Skarżący M. C. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz mające istotny wpływ na wynika sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na dokonaniu niezgodnej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez błędne uznanie, że wnioskodawcom nie przysługują roszczenia o odszkodowanie w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami za nieruchomość ozn. hip. "(...)", w konsekwencji czego utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta (...) o umorzeniu postępowania w przedmiocie przyznania odszkodowania, jako bezprzedmiotowego;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta (...) w sytuacji, gdy wnioskodawcom przysługują roszczenia o przyznanie odszkodowania w trybie przepisu art. 215 ust. 2 wyżej powołanej ustawy za nieruchomość ozn. Hip. "(...)", a więc brak było podstawy do umorzenia przez Prezydenta postępowania w trybie przepisu art. 105 § 1 k.p.a., jako bezprzedmiotowego.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody (...) oraz o uchylenie decyzji Prezydenta (...) z (...) kwietnia 2017 r. i o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi rozwinął zarzuty, wskazując m.in., że w konsekwencji spadkobrania po byłym właścicielu i umów cywilnoprawnych dotyczących darowizny izbycia spadków spadek po E. M. nabyli A. B. w 7/16 części oraz M. S. w 9/16 części.

Na podstawie umowy z (...) października 2013 r. M. C. nabył od M. S. całe nabyte przez nią w drodze darowizny z (...) listopada 2001 r. udziały wynoszące 6/10 części w spadkach po Z. z M. M. oraz po J. z M. Z. ((...)).

Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z (...) stycznia 2012 r. sporządzonego przed notariuszem A. G. za rep. (...) spadek po A. B. nabyli: żona E. B., córka N. B. oraz syn A. B., po 1/3 części każde z nich.

Powołując § 2 umowy sprzedaży z (...) października 2013 r., na podstawie której nabył od M. S. udziały wynoszące 6/10 części w spadkach po Z. M. oraz po J. Z. ((...)), skarżący wskazał, że przejście na spadkobierców spadku (zwane dziedziczeniem lub spadkobraniem) opiera się w prawie polskim na konstrukcji sukcesji uniwersalnej, gdyż spadkobierca na mocy jednego zdarzenia, jakim jest otwarcie spadku, wstępuje w ogół praw i obowiązków osoby zmarłej (spadkodawcy).

Skarżący podkreślił, że brak wymienienia w treści umowy sprzedaży z (...) października 2013 r., iż w skład spadku wchodzą roszczenia o odszkodowanie o których mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami do nieruchomości ozn. Hip. "(...)" nie skutkuje zatem, że tego rodzaju uprawnienie nie przeszło na skarżącego w związku ze sprzedażą udziału wynoszącego 6/10 części w spadkach po Z. M. oraz po J. Z. ((...)).

Odnośnie zawartej ugody z Miastem (...) w sprawie o sygn. akt (...) skarżący podniósł, że wyłącznie działki nr (...) i (...) położone przy ul. (...) były przedmiotem wydanej z naruszaniem art. 156 § 1 k.p.a. decyzji z (...) czerwca 1989 r. Ugoda sądowa może obejmować wyłącznie przedmiot postępowania rozpoznawczego, a zatem nie sposób twierdzić, że ugoda ta wyczerpywała roszczenia A. B. do innych działek wchodzących w skład dawnej nieruchomości " (...)", Nr rej (...).

W kwestii umów zawartych przez A. B. ze spółkami (...) i (...) SA skarżący wskazał, że ich wyłącznym przedmiotem było prawo i roszczenie o ustanowienie użytkowania wieczystego na podstawie przepisów dekretu warszawskiego. W żaden sposób celem tych umów nie było przeniesienie prawa do odszkodowania z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ani też jakiekolwiek roszczenie odszkodowawcze związane z przepisami dekretu warszawskiego.

Skarżący stwierdził, że trudno z pominięciem literalnej treści poszczególnych umów sprzedaży oraz faktu, iż kupującymi były podmioty profesjonalne, których wyłącznym celem działalności było budownictwo (deweloperzy) wywodzić, że przedmiotem tych umów było nie tylko przeniesienie prawa i roszczenia o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania nieruchomości na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu, ale również zgodnie z wolą stron i celem tych umów, przeniesienie roszczenia odszkodowawczego, o którym mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Skarżący podkreślił, że "rozczepienie" prawa do ustanowienia własności czasowej, (dzierżawy wieczystej) nieruchomości oraz roszczenia o odszkodowanie za utratę faktycznej możności władania nieruchomością, zostało w sposób jednoznaczny określone w art. 53 ust. 1 i 2 (art. 50 ust. 1 i 2 według numeracji pierwotnej) ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).

Zgodnie z art. 89 ust. 1 (w brzmieniu pierwotnym art. 82 ust. 1) ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 89) z dniem wejścia w życie ustawy wygasły prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu warszawskiego. Przepis art. 82 ust. 2 (89 ust. 2 według numeracji pierwotnej) wyżej wskazanej ustawy został zastąpiony przez przepis art. 214 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Wprowadzony art. 83 ust. 1 (art. 90 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości według pierwotnej numeracji), a następnie obecnie art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zasadzie powtarzają regulację art. 53 ust. 1 (art. 50 ust. 1 według pierwotnej numeracji) ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., przyznając możliwość ubiegania się na zasadach przewidzianych w ustawie o odszkodowanie za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Powyższe regulacje dotyczące odszkodowania, za wyjątkiem daty przejścia na własność Państwa domu jednorodzinnego, w żaden sposób nie nawiązywały do praw i roszczeń wynikających ze złożenia wniosku dekretowego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, w szczególności skuteczności złożenia tego wniosku bądź też jego rozpoznania. Rozwiązania przyjęte przez ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zostały w znacznej mierze powtórzone w ustawie o gospodarce nieruchomościami w art. 215 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami Skarżący wskazał, że odmienność postępowań z art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami (o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania) oraz art. 215 tej ustawy (o odszkodowanie) od postępowań wynikających z rozpoznania wniosku z art. 7 ust. 1 dekretu jest szeroko przywoływana w piśmiennictwie.

Różny charakter uprawnień byłych właścicieli gruntów (...) przesądza o tym, że sprawa o przyznanie użytkowania wieczystego w trybie dekretu jest odrębną sprawą administracyjną od sprawy o oddanie takiego gruntu w użytkowanie wieczyste w trybie poprzednio obowiązującej ustawy o gospodarce gruntami i obowiązującej od dnia 1 stycznia 1998 r. ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to, że gdy wniosek o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego) został zgłoszony w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu i nie został dotychczas rozpatrzony, sprawa powinna być załatwiona na podstawie popisów dekretu.

Podsumowując skarżący wskazał, że skoro roszczenia o przyznanie użytkowania wieczystego gruntu w trybie dekretu oraz roszczenia o odszkodowanie za nieruchomość w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami są roszczeniami niezależnymi, a ich relacja ogranicza się do pierwszeństwa rozpoznania ewentualnego wniosku w trybie art. 7 dekretu warszawskiego przed wnioskiem w trybie art. 215 ustawy, to w sytuacji, gdy przedmiotem sprzedaży były jedynie roszczenia o przyznanie prawa użytkowania wieczystego gruntu uznać należy, iż roszczenia odszkodowawcze w trybie art. 215 ustawy stanowią nadal składnik majątku wnioskodawców. Skarżący zarzucił, że organ analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dokonał zatem błędnej interpretacji istotnych okoliczności sprawy w zakresie przeniesienia roszczeń odszkodowawczych do nieruchomości, w konsekwencji czego naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Skarżący E. B., N. B. i A. B. w złożonej skardze zarzucili decyzji Wojewody (...) naruszenie przepisów prawa materialnego oraz mające istotny wpływ na wynika sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 356 § 1 k.p.c. w zw. za art. 223 § 1 k.p.c. w zw. z art. 160 § 1 k.p.a. w zw. z art. 5 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1692) w zw. z art. 215 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 129 tej ustawy w zw. z art. 65 § 1 k.c., poprzez błędną wykładnię ugody sądowej zawartej z Miastem (...) przed Sądem Okręgowym w W. ((...)) w przedmiocie szkody poniesionej przez A. B. na skutek wydania decyzji Prezydenta (...) z (...) kwietnia 1998 r., polegającej na bezzasadnym uznaniu, iż zaspokajała ona roszczenia odszkodowawcze za szkodę na podstawie art. 215 ust. 1 i 2 ustawy odnoszącą się do innych działek nieruchomości (...) położonej przy ul. (...), niż wskazanych w ugodzie,

- podczas, gdy ugoda nie ma znaczenia dla przysługiwania skarżącym, jako następcom prawnym A. B. roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 215 ust. 1 i 2 ustawy w stosunku do nieruchomości przy ul. (...) oznaczonej jako "(...)" - reszta, tj. w zakresie nie dotyczącym działek nr (...) i (...), gdyż

- ugoda sądowa dotyczyła wyłącznie przedmiotu sprawy, tj. działek nr (...) i (...), bowiem zawarcie ugody w przedmiocie innych nieruchomości, aniżeli stanowiły przedmiot sprawy byłoby niedopuszczalne, jako naruszające zasady z art. 187 § 1 k.p.c., art. 223 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 203 § 4 k.p.c. oraz 321 § 1 k.p.c.,

- podmiotem zobowiązanym do ustalenia i przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 1 i 2 ustawy niezależnie od tego czy nieruchomość (...) jest skomunalizowana jest Prezydent (...), stosownie do art. 129 ust. 1 i 5 ustawy działający jako starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a zatem działający w ramach struktur Skarbu Państwa, co powoduje, że Skarb Państwa zobowiązany do ustalenia i przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 1 i 2 ustawy nie jest związany postanowieniami ugody;

2. art. 651 k.c. w zw. z art. 56 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 215 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędną wykładnię, polegającą na bezzasadnym uznaniu, że celem umów sprzedaży zawieranych przez M. S. i A. B. było zbycie wszelkich praw i roszczeń, których źródłem jest dekret warszawski, w tym roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 215 ust. 1 i 2 ustawy,

- podczas gdy zgodnie z prawidłową wykładaną postanowień poszczególnych umów sprzedaży wynikającą z celu, jak również ich literalnej treści, przedmiotem umów było wyłącznie przeniesienie na rzecz spółek prawa handlowego, których wyłącznym zadaniem było budownictwo (deweloper), prawa i roszczeń o ustanowienie wieczystego użytkowania gruntu na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, natomiast nie było przedmiotem przeniesienie praw do odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 1 i 2 ustawy:

3. art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 215 ust. 1 i 2 ustawy, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że roszczenie odszkodowawcze jest wtórne w stosunku do roszczenia o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania gruntu

- podczas, gdy zgodnie z prawidłową wykładnią roszczenie o odszkodowanie na podstawie art. 215 ust. 1 i 2 ustawy jest samodzielne (autonomiczne) od roszczenia o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania gruntu na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego i może być przedmiotem samodzielnego obrotu.

4. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez brak przeprowadzenia rozprawy administracyjnej oraz przesłuchania świadka

- radcy prawnego M. K., który podpisywał ugodę w imieniu Miasta (...) oraz radcy prawnego A. S., który podpisywał ugodę w imieniu A. B. celem ustalenia, czy ugoda dotyczyła również innych działek położonych przy ul. (...), aniżeli działki nr (...) i nr (...);

- poszczególnych osób działających w imieniu i na rzecz (...) S.A oraz (...) sp. z o.o., celem ustalenia przedmiotu umów sprzedaży zawartych z M. S. i A. B. w szczególności, czy przedmiotem było wyłącznie roszczenie o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania do dawnej nieruchomości (...) oznaczonej "(...)", czy też również roszczenia o odszkodowanie na podstawie art. 215 ust. 1 i 2 ustawy, a w konsekwencji brak zgromadzenia w sposób należyty materiału dowodowego, całkowite zignorowanie wniosków dowodowych skarżących o przesłuchanie świadków zgłaszanych jeszcze w toku postępowania przed Prezydentem (...), co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

5. art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a., poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz brak jego uzupełnienia w postępowaniu odwoławczym, jak również niezgodne z zasadą logicznego myślenia twierdzenie, że:

- mogła zostać zaakceptowana stosownie do art. 203 § 4 k.p.c. przez sąd cywilny ugoda, której przedmiot nie dotyczyłby przedmiotu sprawy, tj. określonych w pozwie nieruchomości innych aniżeli działki nr (...) i (...),

- spółki prawa handlowego zajmujące się budownictwem mogły mieć na celu uzyskanie od A. B. roszczeń o odszkodowanie za nieruchomość przy ul. (...), podczas gdy powyższe spółki miały na celu doprowadzenie do sytuacji nabycia prawa wieczystego użytkowania nieruchomości przy ul (...) i w tym celu zleciały A. B. uzyskanie stosownych dokumentów ustalających warunki zabudowy dla przedmiotowej nieruchomości. Zarzuty skarżący rozwinęli w uzasadnieniu skargi. Wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody (...) i decyzji Prezydenta (...) z (...) kwietnia 2017 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z (...) września 2018 r. Sąd odrzucił skargę E. B., N. B. i A. B.

W piśmie procesowym z 1 października 2018 r. E. B., N. B. i A. B., jako uczestnicy postępowania, poparli w całości skargę złożoną przez M. C. i przedstawili swoje stanowisko w sprawie, podnosząc, że Wojewoda wydając zaskarżoną decyzję naruszył szereg przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zarzuty zawarte w piśmie i ich uzasadnienie są zbieżne z zarzutami odrzuconej skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Skarżący oraz uczestnicy postępowania - spadkobiercy A. B. we wniosku z 30 grudnia 2013 r. domagali się odszkodowania za nieruchomości położone w W. przy ul. (...), objęte dawną księgą hipoteczną "(...)" (...). Wniosek ten został sprecyzowany przez uczestników pismem z 6 września 2015 r., poprzez wskazanie podstawy prawnej odszkodowania, tj. art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wymienienie obecnych numerów działek ewidencyjnych wchodzących w skład nieruchomości objętych dawną księgą hipoteczną "(...)" (...). W piśmie tym wniesiono także o odłączenie do oddzielnego postępowania wniosku o odszkodowanie w części dotyczącej działki nr (...) - w części o pow. (...) m2 oraz działki nr (...) (obecnie (...)) - o pow. (...) m2.

Wskazać należy, że skarżący oraz uczestnicy postępowania wywodzili swoje prawo do odszkodowania z nabycia praw spadkowych, w drodze czynności prawnych, od spadkobierców S. M.

Jak wynika z akt sprawy umową z (...) listopada 2001 r. J. A., będący spadkobiercą po Z. M. i J. A. (które były spadkobierczyniami po S. M.) sprzedał nabyte przez siebie prawa spadkowe A. B. w 4/10 częściach i darował swojej córce M. S. te prawa w 6/10 częściach. Z kolei umową z (...) października 2002 r. spadkobiercy po M. M. i B. M., którzy byli spadkobiercami po J. A. ((...)) sprzedali nabyte w 1/16 części prawa spadkowe po S. M. A. B.

Na skutek tych czynności M. S. nabyła 9/16 części, a A. B. nabył 7/16 części praw spadkowych po S. M.

Umową z (...) maja 2003 r. A. B. sprzedał (...) Spółce z oo w K. wszelkie prawa i roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości "(...)" stanowiącej część o pow. (...) m2 z działki nr (...). Z kolei M. S. umową z (...) marca 2005 r. sprzedała (...) SA w K. wszelkie prawa i roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, jakie przysługują jej na mocy dekretu z (...) października 1945 r. do nieruchomości oznaczonej jako "(...)", stanowiącej działkę nr (...) o pow. (...) m2 - w 9/16 częściach, z wyłączeniem części nieruchomości o pow.(...) m2 z działki nr (...), które zbyła wcześniej na rzecz (...) Spółki z oo w K.

Umową z (...) stycznia 2006 r. A. B. sprzedał (...) SA w K. prawa i roszczenia w 7/16 częściach o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości "(...)" wynikające z dekretu, a stanowiące działkę nr (...) o pow. (...) m2. Jak wynika z § 1 pkt 6 umowy postępowanie administracyjne w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego dotyczące tej działki jest w toku.

Natomiast umową z (...) marca 2007 r. (...) SA w K. przeniosła na A. B. wcześniej nabyte od niego i M. S. prawa i roszczenia dekretowe o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do działek nr (...) i (...). Za te działki spadkobiercy A. B. nie dochodzą odszkodowania.

Jak wynika z protokołu wizji lokalnej dotyczącej nieruchomości "(...)" przeprowadzonej (...) maja 2001 r. powyższa nieruchomość stanowiła wówczas działki ewidencyjne nr (...) o pow. (...) m2 i część działki nr (...) o pow. (...) m2. Protokół został podpisany, m.in. przez A. B. Obecnie nieruchomość ta zawiera działki o innych numerach geodezyjnych.

Analiza wyżej powołanych umów wskazuje, że prawidłowo organy uznały, że M. S. i A. B. sprzedali przysługujące im prawa i roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, jakie przysługiwały Z. M. i J. A. (które nabyły spadek po S. M.) do nieruchomości "(...)" (...).

Świadczy o tym także umowa zawarta (...) października 2013 r. pomiędzy M. S., a M. C. Z § 1 tej umowy wynika, że jedynymi składnikami spadków po Z. z M. M. i J. z M. Z. ((...)) są prawa majątkowe w postaci roszczeń do nieruchomości objętych księgą wieczystą "(...)" nr (...). Oznacza to, że wprawdzie M. C. nabył prawa spadkowe w 6/10 częściach po Z. M. i J. A., jednakże w dacie zawierania umowy w skład spadku po nich nie wchodziły już prawa i roszczenia dotyczące nieruchomości "(...)" (...).

Odnośnie odszkodowania za działki nr (...) i (...), których dotyczyła decyzja Prezydenta (...) z (...) czerwca 1998 r. i w związku z którą została zawarta ugoda sądowa przez A. B. i Miasto (...), to wskazać należy, że ugoda ta, zgodnie z pkt 6 wyczerpywała wszelkie roszczenia powoda i jego spadkobierców do tych działek.

Należy podzielić stanowisko organów, że zbycie praw i roszczeń o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie dekretu warszawskiego powoduje, że zbywca tych praw nie jest legitymowany do skutecznego ubiegania się o odszkodowanie na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Otóż przesłanką uprawnienia z art. 215 ust. 2 wyżej wskazanej ustawy jest to, że były właściciel lub jego następca prawny nie może już uzyskać prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 dekretu. Może to wynikać z faktu, że organ nie uwzględnił wniosku, wniosek nie został złożony, postępowanie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego zostało umorzone.

Wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie dekretu ma charakter pierwotny względem roszczenia odszkodowawczego. Uprawnienia z art. z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami zależą od tego, czy byłemu właścicielowi przyznano, czy też nie przyznano prawo użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego.

Należy zgodzić się ze skarżącym, że sprawa o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie dekretu i sprawa o odszkodowanie z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami to odmienne uprawnienia, które są dochodzone w odrębnych postępowaniach administracyjnych. Jednakże w niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest to, czy podmiot, który zbył prawa i roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego z dekretu do określonej nieruchomości, może następnie skutecznie domagać się odszkodowania za tę nieruchomość w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z przyczyn wyżej omówionych należy uznać, że prawo do odszkodowania mu nie przysługuje. W przypadku odmowy nabywcy praw ustanowienia użytkowania wieczystego, to ten nabywca, a nie zbywca może ubiegać się o odszkodowanie. Skoro A. B. zbył przysługujące mu prawa i roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości "(...)" (...), to uczestnicy - jego spadkobiercy - nie mają legitymacji do żądania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Jak wyżej wskazano skarżący M. C. wprawdzie nabył prawa spadkowe w 6/10 częściach po Z. M. i J. A., jednakże w dacie zawierania umowy w skład spadku po nich nie wchodziły już prawa i roszczenia dotyczące nieruchomości "(...)" (...), bowiem zostały zbyte przez M. S. Wobec tego nie był on legitymowany do żądania odszkodowania za nieruchomość "(...)" (...).

Z przyczyn wyżej omówionych chybione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 215 ust. 2 ustawy. Wbrew zarzutom skargi organy prawidło oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy i słusznie uznały, że skarżący nie był legitymowany do żądania odszkodowania. Nie doszło więc do naruszenia art. 7, 8,77 § 1, 80 k.p.a. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż Wojewoda słusznie utrzymał w mocy prawidłową decyzję organu I instancji.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.