I SA/Wa 140/19 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3073945

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2019 r. I SA/Wa 140/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas.

Sędziowie WSA: Monika Sawa Przemysław Żmich (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2019 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia (...) nr (...) w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania B. T., decyzją z (...) listopada 2018 r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję Wojewody (...) z (...) października 2016 r. nr (...) odmawiającą B. T. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. C. i Z. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowościach (...) i (...), gmina (...), pow. (...), woj. (...).

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z (...) grudnia 2008 r. B. T. zwróciła się do Wojewody (...) o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty za nieruchomości pozostawione w miejscowości (...) i (...) przez J. C.

Wojewoda (...) decyzją z (...) października 2016 r. odmówił B. T. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. C. i Z. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowościach (...) i (...), gmina (...), pow. (...), woj. (...). W uzasadnieniu organ wskazał, że na okoliczność udowodnienia, że J. i Z. małż. C. byli właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowościach (...) i (...), B. T. przedłożyła oświadczenia świadków - S. F. i A. K. Oświadczenia te nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) - dalej zwanej "ustawą", w związku z czym nie mogą stanowić dowodu własności mienia zabużańskiego. Wobec braku innych dowodów ww. oświadczenia nie mogą być brane pod uwagę jako dowody uzupełniające. W tej sytuacji organ wojewódzki przyjął, że strona postępowania nie udowodniła, że jej poprzednicy prawni byli właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Od powyższej decyzji B. T. wniosła odwołanie.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z (...) kwietnia 2017 r. nr (...) uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Na skutek skargi B. T. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 915/17 uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z (...) kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji związana jest wyłącznie z informacją zawartą w skardze i potwierdzoną przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie, że A. K. i S. F. będący świadkami w przedmiotowej sprawie zmarli w trakcie postępowania. Brak jest jednak dowodów potwierdzających ich zgon, a skarżąca w dacie orzekania przez Sąd takowymi nie dysponowała. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że jeżeli powyższe okoliczności zostaną potwierdzone przez organ II instancji w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, bezzasadne staje się ponowne prowadzenie postępowania przez organ I instancji w zakresie konwalidacji złożonych przez ww. osoby oświadczeń dotyczących nieruchomości pozostawionych i organ II instancji zobligowany będzie do rozpatrzenia sprawy niniejszej i dokonania oceny spełnienia przesłanek do uzyskania przez skarżącą decyzji potwierdzające) prawo do rekompensaty.

W związku z zalecaniami zawartymi w ww. wyroku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ustalił, że A. K. zmarł (...) stycznia 2014 r. w szpitalu (...) w (...), a S. F. zmarł (...) maja 2016 r. w (...).

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z (...) listopada 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody (...) z (...) października 2016 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy do wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty należy dołączyć m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Według art. 6 ust. 4 ustawy dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności:

1) urzędowy opis mienia;

2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;

3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw.

W przypadku braku dokumentów dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków. Jednakże, stosownie do art. 6 ust. 5 ustawy, moc dowodowa takich oświadczeń jest uzależniona od spełnienia następujących przesłanek:

1) muszą one zostać złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka,

2) świadkowie muszą być osobami, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub w miejscowości sąsiedniej oraz nie być osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody (...), że oświadczenia świadków - S. F. i A. K. nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy w związku z czym nie mogą stanowić dowodu potwierdzającego własność pozostawionych nieruchomości. Wobec braku innych dowodów ww. oświadczenia nie mogą być brane pod uwagę jako dowody uzupełniające.

Minister zauważył, że ww. oświadczenia zostały złożone z podpisem notarialnie poświadczonym, zamiast przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie bądź w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Notariusz, jak i konsul pełniący funkcję notariusza, potwierdzili jedynie własnoręczność podpisów tych świadków. Aby oświadczenia świadków spełniły ustawowo określone wymogi świadkowie winni, w obecności notariusza, wskazać, jakie posiadają informacje na temat nieruchomości położonej w miejscowościach (...) i (...), a następnie notariusz albo umocowany pracownik konsulatu winien sam spisać słowa świadków i potwierdzić, że oświadczenia faktycznie złożono przed nim.

Minister zauważył, że powyższe twierdzenia potwierdza treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 915/17 podjętego w przedmiotowej sprawie w którym stwierdzono, że w rozpoznawanej sprawie, ani organom orzekającym, ani skarżącej, mimo podejmowanych działań, nie udało się odnaleźć dowodów w postaci dokumentów urzędowych, które potwierdzałyby prawo własności nieruchomości pozostawionych przez J. i Z. C. w miejscowości (...) i (...). Jedynymi dowodami na powyższą okoliczność są oświadczenia świadków S. F. i A. K. złożone z podpisami poświadczonymi notarialnie i przed konsulem RP w (...). W ocenie Sądu oświadczenia świadków z podpisami notarialnie poświadczonymi, co do zasady, mogą stanowić dowód w sprawie, ale nie jako jedyny dowód na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań mogą stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa nie wyłącza zastosowania k.p.a., ale oświadczenia te, w sytuacji gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. W rozpoznawanej sprawie oświadczenie świadka S. F. z (...) października 2009 r. zawiera poświadczenie własnoręczności jego podpisu przez notariusza. W żaden sposób z treści tego oświadczenia nie można wyprowadzić wniosku, że zostało ono złożone przed notariuszem. Podobnie oświadczenie świadka A. K. z (...) czerwca 2011 r. zawiera jedynie poświadczenie własnoręczności jego podpisu dokonane przez Konsula RP w (...). Również z tego oświadczenia nie wynika by złożone ono zostało przed Konsulem, czy też przed osobą przez niego upoważnioną.

Reasumując Minister stwierdził, że wobec braku możliwości konwalidacji oświadczeń świadków A. K. i S. F. nie mogą one stanowić dowodu na okoliczność potwierdzającą, że J. i Z. C. byli właścicielami pozostawionych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przed wybuchem II wojny światowej.

Ponadto dowody przedstawione przez strony przy piśmie z (...) sierpnia 2018 r. (data wpływu), po pierwsze nie stanowią dowodu potwierdzającego, że Z. C. była właścicielką którejkolwiek z wnioskowanych nieruchomości, po drugie określają stan faktyczny na (...) kwietnia 1940 r. gdy przedmiotem badania przez organy administracji publicznej w przedmiotowej sprawie jest okres poprzedzający wybuch II wojny światowej.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zwrócił uwagę, że związany jest rozstrzygnięciami i zaleceniami zawartymi w wyrokach sądów administracyjnych. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 915/17, który stwierdził, że w związku z prawdopodobnym zgonem świadków dokonanie konwalidacji ich oświadczeń staje się niemożliwe, a zatem po potwierdzeniu powyższej okoliczności jak wskazano wyżej, organ II instancji będzie zobligowany do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przy czym weźmie pod uwagę, czy Z. C. repatriowała się na obecne terytorium RP, co jest przesłanką niezbędną do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Następnie organ przytoczył treść art. 1 ustawy.

Zdaniem Ministra z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że J. C. zgodnie odpisem skróconym aktu zgonu zmarł (...) maja 1940 r. w (...). Wedlug odpisu skróconego aktu zgonu Z. C. zmarła (...) kwietnia 1956 r. w (...) ((...)). Na podstawie powyższych dokumentów i w korelacji z pozostałym materiałem dowodowym organ stwierdził, że ww. osoby nie repatriowały się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pomimo występowania do różnych archiwów polskich i zagranicznych nie odnaleziono dokumentów potwierdzających datę i miejsce repatriacji Z. C.

Przesłanka repatriacji zawarta w art. 1 ustawy jest niezbędna do uzyskania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Gdyby celem ustawodawcy było przyznanie uprawnień do uzyskania rekompensaty za pozostawione nieruchomości wszystkim osobom, które w następstwie okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone zostały do opuszczenia terenów II Rzeczypospolitej (czego konsekwencją była utrata przez nich znajdujących się tam nieruchomości), niezależnie od tego, czy po ich opuszczeniu przybyli oni do kraju w granicach ukształtowanych po drugiej wojnie światowej, czy nie, zbędne byłoby nawiązywanie w brzmieniu art. 1 ust. 1 ustawy do układów i umowy, w oparciu o które następowały pierwsze ewakuacje obywateli polskich zamieszkałych na (...) do (...). Wystarczająca w tym względzie byłaby (przy odpowiedniej modyfikacji) regulacja zawarta w ust. 2 tego artykułu. Zbędne również, z punktu widzenia założonego celu ustawodawczego, byłoby nałożenie na wnioskujących o rekompensatę spadkobierców właścicieli pozostawionych nieruchomości obowiązku dokumentowania miejsca zamieszkania tych właścicieli (lub współwłaścicieli) po ich przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o czym stanowi art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy - skoro do takiego przybycia w ogóle nie musiałoby dojść. Zobowiązania wynikające z umów republikańskich nie obejmowały osób niebędących obywatelami polskimi, ani też osób, które nie zostały repatriowane na terytorium Rzeczypospolitej w granicach ustalonych w 1945 r. Uzasadnieniem tak pomyślanej kompensacji było bowiem umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego (tj. polskiej przynależności państwowej), wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach lub, co najmniej, wyrażeniem na to zgody. Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. z art. 1 ustawy, to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z (...) listopada 2018 r. B. T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 6 ust. 5 ustawy skutkiem przyjęcia, że oświadczenia świadków, złożone w formie szczególnej z podpisami notarialnie poświadczonymi lub z podpisami poświadczonymi przez konsula nie stanową oświadczenia złożonego przed notariuszem, względnie oświadczenia złożonego w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka w rozumieniu alt. 6 ust. 5 ustawy;

2) art. 8 k.p.a. skutkiem naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do Państwa poprzez brak uwzględnienia przez organy administracyjne okoliczności, że - skarżąca uzyskując oświadczenie świadka A. K. z podpisem poświadczonym przez Konsula RP w (...) działała w zaufaniu do czynności dokonanej przed przedstawicielem władzy publicznej, - świadek A. K. składając oświadczenie w rozumieniu art. 6 ust. 5 ustawy działał w zaufaniu do czynności dokonanej przed przedstawicielem władzy publicznej Rzeczpospolitej Polskiej w (...) oraz w zaufaniu do jego wskazówek, co do sposobu złożenia oświadczenia i jego formy;

3) art. 77 i art. 80 k.p.a. skutkiem dokonania dowolnej (a nie swobodnej) oceny pisma z (...) stycznia 2015 r. sporządzonego przez E. H., I Sekretarza Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej w (...) poprzez całkowite pominięcie okoliczności, że zgodnie z treścią ww. pisma, osoby upoważnione przez Konsula RP w (...) uważały, że oświadczenie A. K. sporządzone zostało w formie zgodnej z art. 6 ust. 5 ustawy;

4) art. 8 w zw. z art. 9 w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. skutkiem pominięcia przez organ II Instancji, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ I Instancji i brak należytego i wyczerpującego poinformowania skarżącej, jakie wymogi formalne - zdaniem tego organu - powinny być spełnione w odniesieniu do oświadczeń świadków składanych na podstawie art. 6 ust. 5 ustawy doprowadziły do niemożności uzyskania przez skarżącą oświadczeń świadków, w formie żądanej przez organ I i II instancji, wobec śmierci świadka A. K. oraz świadka S. F. w toku postępowania administracyjnego, a pouczenie wskazane w uzasadnieniu skarżonej decyzji będzie bezprzedmiotowe;

5) art. 7, art. 8, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 2, art. 78, art. 80, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 136 k.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie, przeciwnie do zaleceń zawartych w wyroku WSA w Warszawie z 27 października 2017 r. i niedostateczne uzasadnienie decyzji wynikające z braku dążenia do ustalenia okoliczności, czasu i przyczyn emigracji spadkodawców wnioskodawczyni poza granice Rzeczypospolitej Polskiej;

6) art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że organ II instancji uniemożliwił skarżącej wypowiedzenie się, co do zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, nie zawiadamiając jej o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym;

7) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Wojewody (...);

II. przepisów prawa materialnego, a to: 1) art. 79 pkt 1, 2 oraz pkt 8 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie poprzez błędną wykładnię skutkiem przyjęcia, że ustawodawca rozróżnia czynność poświadczenia własnoręczności podpisu od czynności odebrania oświadczenia, a w konsekwencji oświadczenie świadka z podpisem notarialnie poświadczonym nie jest oświadczeniem złożonym przed notariuszem; 2) art. 1 ust. 2 oraz art. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię, polegającą na mylnym przyjęciu, że warunkiem przyznania prawa do rekompensaty jest przesiedlenie się właścicieli nieruchomości wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w granicach powojennych; 3) art. 2 ustawy w zw. z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez brak dokonania wykładni, w tym prokonstytucyjnej, względnie błędną wykładnię tego przepisu wyrażającą się w uznaniu, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie osobom, które na skutek przymusowej emigracji pozostawiły nieruchomości i przesiedliły się na tereny Rzeczypospolitej Polskiej, uznając, że miejsce zamieszkania i zgonu spadkodawców wnioskodawczyni uniemożliwiało przyznanie rekompensaty, co w konsekwencji narusza generalną zasadę równości w ochronie prawa własności nieruchomości i związanych z nim praw majątkowych. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o: I. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji organu I instancji; II. zasądzenie na rzecz skarżącej od organu, który wydał zaskarżoną decyzję zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm prawem przepisanych;

III.

dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.) - oświadczenia B. T.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej cofnęła wniosek dowodowy zawarty w skardze.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Nie budzi wątpliwości Sądu to, że w niniejszej sprawie brak dowodów, o których mowa w art. 6 ust. 4 ustawy (w szczególności dokumentów urzędowych lub sądowych), potwierdzających to, że 1 września 1939 r. J. i Z. małż. C. poprzednicy prawni B. T. byli właścicielami nieruchomości położonych w miejscowościach (...) i (...) (obecnie (...)). Takim dowodem nie jest "Zobowiązanie" i "Spis Inwentarza" przedłożony wraz z tłumaczeniem przy piśmie z (...) sierpnia 2018 r. Materiały te potwierdzają stan mienia ruchomego, którym dysponowała Z. C., zamieszkując w miejscowości (...) przy ul. (...). Dowody te nie świadczą o pozostawieniu mienia nieruchomego.

W niniejszej sprawie spór dotyczy natomiast tego, czy przynajmniej dwa przedłożone do akt sprawy oświadczenia świadków spełniały wszystkie formalne wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy i w związku z tym mogły stanowić podstawę do oceny ich wiarygodności na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza obecnymi granicami RP.

Na wstępie Sąd zauważa, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego panuje pogląd, że strony postępowań o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą udowodnić fakt pozostawienia mienia tylko na podstawie dowodów z art. 6 ust. 4 ustawy, a w przypadku ich braku, tylko na podstawie oświadczeń co najmniej dwóch świadków, spełniających wszystkie wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny stoi bowiem na stanowisku, że skoro strony tych spraw mogą udowodnić fakt pozostawienia mienia poza obecnymi granicami RP, także na podstawie co najmniej oświadczeń dwóch świadków, to do oceny dowodów własności mienia nieruchomego w postaci osobowych środków dowodowych należy podchodzić rygorystycznie, jeżeli chodzi o ocenę zachowania wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy. Oświadczenia niespełniające ustawowych wymogów mogą służyć co najwyżej jako dowód uzupełniający w celu wykazania pozostawionego mienia, jego powierzchni i rodzaju (por. np. wyroki NSA wydane w sprawach o sygn. akt: I OSK 371/13, I OSK 486/13, I OSK 1787/13, I OSK 2407/13, I OSK 340/14). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd.

Oceniając z tej perspektywy zgromadzone w niniejszej sprawie oświadczenia świadków Sąd podziela stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że skarżąca w toku sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie przedłożyła oświadczeń co najmniej dwóch świadków spełniających wszystkie formalne wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy, które winny zostać ocenione w zakresie ich wiarygodności na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego w miejscowościach (...) i (...).

Rację należało przyznać Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, że wniosek B. T. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez jej rodziców nie mógł być uwzględniony.

Art. 6 ustawy reguluje szczególną procedurę w sprawie o przyznanie prawa do rekompensaty. Ustawa wymaga, aby do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dołączyć szereg dokumentów, w tym dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami mogą być w szczególności:

1) urzędowy opis mienia;

2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;

3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art.

6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy).

Jeżeli brak tego rodzaju dokumentów, to dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:

1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;

2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu art.

4 pkt 13 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - w stosunku do właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 ustawy).

Z powyższego przepisu wynika, że aby oświadczenia dwóch świadków mogły służyć za dowód w postępowaniu administracyjnym o przyznanie prawa do rekompensaty oświadczenia te muszą spełniać wszystkie wymogi w tym przepisie przewidziane. Wymogi te dotyczą m.in. tego, że oświadczenia dwóch świadków są złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka.

Wysokie wymogi stawiane oświadczeniom dwóch świadków wynikają z tego, że ustawa w sposób uprzywilejowany, w stosunku do innych spraw z zakresu nieruchomości, nie wymaga bezwzględnie od wnioskodawców wykazania tytułu prawnego do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP poprzez złożenie stosownego dokumentu (np. umowy cywilnoprawnej, prawomocnego orzeczenia sądowego, ostatecznego indywidualnego aktu administracyjnego, zaświadczenia, odpisu z księgi wieczystej). Wynika to z uwzględnienia przez ustawodawcę realiów w jakich właściciele albo ich spadkobiercy opuszczali byłe terytorium RP oraz upływu czasu od tych wydarzeń.

Mimo to, jeżeli wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie spełnia tych wymogów, tj. nie są do niego załączone wskazane wyżej dowody (oświadczenia dwóch świadków spełniające wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy), wówczas właściwy wojewoda wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania (art. 6 ust. 6 ustawy). W przypadku zaś niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, właściwy wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy).

Zdaniem Sądu, powyższa procedura została w niniejszej sprawie zachowana.

W toku postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty - na skutek doręczonego stronie przez organ wojewódzki wezwania o przedłożenie oświadczeń spełniających wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy (pismo z 31 grudnia 2012 r.) oraz pisma Wojewody (...) z (...) września 2013 r. informującego stronę, że złożone oświadczenia świadków A. K. i S. F. z podpisami konsularnie i notarialnie poświadczonymi nie spełniają wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy, z powodu braku złożenia tych oświadczeń przed notariuszem i w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka (braku złożenia oświadczeń w formie czynności odebrania oświadczeń przez te podmioty), a także zgonu tychże świadków w 2014 r. (A. K.) i w 2016 r. (S. F.) - podstawą oceny zasadności wniosku B. T. o przyznanie prawa do rekompensaty były oświadczenia A. K. (z poświadczoną konsularnie własnoręcznością podpisu) i S. F. (z poświadczoną notarialnie własnoręcznością podpisu).

Sąd zwraca uwagę, że złożenie oświadczenia przez świadka przed notariuszem, sporządzone w formie czynności notarialnej - protokołu (art. 79 pkt 4 w zw. z art. 104 § 3 i 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2017 r. poz. 2291 z późn. zm.) - zwanej dalej "Prnot"), a złożenie oświadczenia przez świadka (samodzielnie sporządzonego) z potwierdzonym notarialnie podpisem w formie czynności notarialnej - poświadczenia notarialnego (art. 79 pkt 2 w zw. art. 96 pkt 1 Prnot), to nie to samo. Taki stan dotyczy także stanu prawnego obowiązującego w dacie składania oświadczenia przez S. F.

Trzeba wskazać, że także ustawa wyraźnie rozróżnia dowód w postaci oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie (art. 3), od dowodu w postaci oświadczenia złożonego przed notariuszem (art. 6 ust. 5). Ustawodawca tylko dla stosunkowo prostej czynności polegającej na złożeniu oświadczenia o wskazaniu osoby uprawnionej do rekompensaty przewidział mniej sformalizowaną czynność notarialną, tj. poświadczenie podpisu.

Ranga dowodu, o którym mowa w art. 6 ust. 5 ustawy, wymaga zaś sporządzenia bardziej sformalizowanej czynności notarialnej, tj. protokołu przyjęcia oświadczenia świadka w formie aktu notarialnego (art. 104 § 3 i 4 Prnot). Oświadczenia tego typu winny być składane w obecności notariusza, zasadniczo w kancelarii notarialnej (art. 1 § 2, art. 3 Prnot). Notariusz musi zadbać, aby czynność ta była zgodna z prawem. Wówczas ma walor dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 Prnot).

Nie można pominąć tego, że notariusz odbierający oświadczenie w formie protokołu ocenia, czy świadek zrozumiał pouczenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia oraz czy świadek jest zdolny do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń (art. 82 pkt 1 k.p.a.). Tych okoliczności notariusz nie bada poświadczając jedynie własnoręczność podpisu osoby składającej oświadczenie określonej treści.

Oświadczenie świadka składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka także winno przybrać postać czynności notarialnej konsula, polegającej na sporządzeniu protokołu przyjęcia oświadczenia świadka w formie aktu notarialnego (art. 28 ust. 3 w zw. z art. 29 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. - Prawo konsularne - Dz. U. z 2017 r. poz. 1545 z późn. zm.). To samo dotyczyło stanu prawnego obowiązującego w dacie składania oświadczenia przez A. K. (art. 19 ust. 1 pkt 4, ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. z 2002 r. Nr 215, poz. 1823 z późn. zm.).

Wobec tego niniejsze oświadczenia, zaopatrzone jedynie w notarialne i konsularne poświadczenia własnoręczności podpisów, nie spełniają wymogu, co do formy ich sporządzenia, wynikającego z art. 6 ust. 5 ustawy.

Taką ocenę prawną tego zagadnienia zaprezentował WSA w Warszawie w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z 27 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 915/17, który został wydany w niniejszej sprawie, a którym zarówno Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, jak i Sąd orzekający w niniejszej sprawie byli związani, na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) - dalej zwanej "p.p.s.a.".

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że to na skarżącej spoczywał ciężar wykazania praw własnościowych jej poprzedników prawnych do pozostawionego mienia poza granicami RP. Taką specyfikę ma szczególna procedura wynikająca z art. 6 i art. 7 ustawy.

Nie można podzielić poglądu skarżącej, że to organ winien zadbać o to, aby skarżąca złożyła wymagane dokumenty i oświadczenia, niezbędne do przyznania prawa do rekompensaty. Ocena zasadności wniosku, w tym waloru dowodowego złożonych do akt sprawy dowodów następuje dopiero w decyzji kończącej postępowanie administracyjne. Przepisy k.p.a. nie przewidują wydania na wniosek strony lub z urzędu rozstrzygnięcia wstępnego, które dawałoby stronie gwarancję spełnienia wymogów właściwych dla danej sprawy administracyjnej. Jeżeli ocena ta jest negatywna wojewoda wydaje decyzję odmowną (art. 7 ust. 2 ustawy).

Sąd zwraca uwagę, że Wojewoda (...) w piśmie z (...) września 2013 r. poinformował skarżącą za pośrednictwem pełnomocnika do doręczeń adw. H. U., w dniu (...) września 2013 r., że przedłożone do sprawy oświadczenia świadków nie spełniają wymogów, co do formy, wynikających z art. 6 ust. 5 ustawy, tj. nie zostały złożone przed notariuszem i w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, a jedynie stanowią oświadczenia świadków z poświadczoną notarialnie i konsularnie własnoręcznością ich podpisów.

Trzeba wskazać, że świadek A. K. zmarł (...) stycznia 2014 r., a świadek S. F. zmarł (...) maja 2016 r.

Wobec tego skarżąca miała pewien czas, aby uzyskać oświadczenia świadków sporządzone we właściwej formie.

Jeżeli natomiast chodzi o długość trwania postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty Sąd zwraca uwagę, że tego rodzaju kwestia nie podlega ocenie w sprawie ze skargi na decyzję administracyjną. Jeżeli strona uważała, że organ prowadzi postępowanie opieszale mogła skorzystać z odpowiednich środków prawnych, aby przeciwdziałać niedziałaniu organu i doprowadzić do wydania przez organ decyzji kończącej postępowanie w sprawie. Stronie przysługiwało zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie (art. 37 k.p.a.), a gdyby ten środek zaskarżenia nie odniósł skutku skarga na bezczynność organu (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).

Jeżeli chodzi o kwestię repatriowania się Z. C. na obecne terytorium RP Sąd zwraca uwagę, że z oceny prawnej zaprezentowanej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Sądu z 27 października 2017 r. wynika, że organ tę kwestię winien wyjaśnić. Jednakże stanowisko WSA w Warszawie należy rozumieć w ten sposób, że zagadnienie to miałoby znaczenie, gdyby doszło do konwalidacji oświadczeń świadków w zakresie formy, o której mowa w art. 6 ust. 5 ustawy. Wówczas to kwestia repatriacji Z. C. wchodziłaby w grę, jako przesłanka warunkująca przyznanie prawa do rekompensaty. Brak możliwości konwalidacji oświadczeń świadków skutkował, sam w sobie, niezasadnością wniosku B. T. o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Fakt ten czynił zbędnym odniesienie się do zagadnienia repatriacji Z. C.

Niezależnie od tego z akt sprawy wynika, że Z. C. nie repatriowała się do Polski w czasie trwania II wojny światowej lub po jej zakończeniu.

Z oświadczenia B. T. z (...) kwietnia 2013 r., z oświadczenia świadka S. F. oraz z wyciągu z paszportu Z. C. wynika, że Z. C. wraz z synem A. i córką Z. zamieszkiwała w (...).(...) kwietnia 1940 r. została wraz z dziećmi deportowana do (...). Po wydostaniu się wraz z córką B. z (...) osoby te nalazły się w obozach uchodźczych na terenie (...), a w 1945 r. w (...). W okresie od 1943 r. do 1950 r. Z. C. przebywała wraz z córką w (...) i (...). Z pisma pełnomocnika skarżącej r.pr. Z. K. z (...) listopada 2009 r. wynika, że B. T. i jej matka nie powróciły do Polski po zakończeniu wojny. Z. C. zmarła w (...) w (...) w 1956 r. B. T. zamieszkuje w (...).

Zatem Z. C. oraz skarżąca jako jej spadkobierca nie spełniały koniecznej przesłanki do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty. Tego typu przesłankę negatywną sformułował WSA w Warszawie w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z 27 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 915/17. Tą oceną prawną związany był Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu prawomocnego wyroku z 27 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 915/17 WSA w Warszawie stwierdził, że pismo Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w (...) z (...) stycznia 2015 r., w którym wskazano, że oświadczenie A. K., na którym poświadczono podpis świadka było złożone przed osobą występującą w imieniu Konsula, jest sprzeczne z jego treścią i w związku z tym nie może być wiarygodne. Poza tym WSA w Warszawie wówczas wskazał, że okoliczność działania skarżącej w zaufaniu do czynności dokonywanych przed przedstawicielami władzy publicznej - notariuszem i konsulem RP pozostają bez wpływu na prawidłową ocenę oświadczeń świadków dokonaną przez organ w zaskarżonej decyzji. Organ orzekający w sprawie administracyjnej dokonuje bowiem swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie i nie może ponosić skutków działania innych organów, a tym bardziej dokonywania ich oceny. Tym stanowiskiem jest związany Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego i prawa materialnego nie były skuteczne.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.