Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2735979

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 17 października 2018 r.
I SA/Wa 1275/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska.

Sędziowie WSA: Jolanta Dargas (spr.), Bożena Marciniak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) kwietnia 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z (...) kwietnia 2018 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta (...) z (...) marca 2018 r. nr (...), uchylającą decyzję w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego oraz odmawiającą prawa do świadczenia wychowawczego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Burmistrz Miasta (...) decyzją z (...) czerwca 2016 r. nr (...), po rozpoznaniu wniosku z (...) kwietnia 2016 r., przyznał A. L. świadczenie wychowawcze na dziecko - A. L. na okres od (...) kwietnia 2016 r. do (...) września 2017 r. w wysokości 500 zł miesięcznie.

Burmistrz Miasta (...) postanowieniem z (...) stycznia 2018 r. nr (...) wznowił postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego rozstrzygniętego decyzją z (...) czerwca 2016 r.

Burmistrz Miasta (...) decyzją z (...) marca 2018 r. nr (...) uchylił własną decyzję z (...) czerwca 2016 r. ustalającą prawo do świadczenia wychowawczego oraz odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko - A. L. w okresie od (...) kwietnia 2016 r. do (...) września 2017 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. L.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) decyzją z (...) kwietnia 2018 r. nr (...) utrzymało w mocy decyzję z (...) marca 2018 r. W uzasadnieniu wskazano, że A. L. składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres 2016/2017 podała, iż w skład jej rodziny wchodzą, poza nią, jej dwoje małoletnich dzieci: P. L. i A. L., a także mąż A. L. Na tej podstawie Burmistrz Miasta (...) ustalił, iż drugim dzieckiem A. L. jest A. L. Ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu wyroku Sądu Okręgowego (...) w (...) z (...) kwietnia 2016 r., sygn. akt (...), wynika, iż związek małżeński pomiędzy A. L., a A. L., zawarty w dniu (...) września 1992 r. w (...) został rozwiązany przez rozwód. Sąd wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron P. L. i A. L. powierzył obojgu rodzicom, ustalając, iż miejscem zamieszkania P. L. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki, a miejscem zamieszkania A. L. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jego ojca. Kosztami utrzymania obojga dzieci Sąd obciążył oboje rodziców, przy czym ustalił, iż powódka i pozwany będą ponosić koszty utrzymania tego dziecka, które mieszka z nim na stale, a dodatkowe koszty ponad standardowe utrzymania dzieci strony będą dzielić po połowie.

W rozpatrywanej sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, a więc wystąpiła okoliczność, o której mowa jest w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., która stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem decyzji z (...) czerwca 2016 r.

Jak wynika z treści prawomocnego wyroku rozwodowego, A. L. zamieszkuje jedynie z jednym ze swoich dzieci - P. L., którego utrzymuje. W rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w skład rodziny A. L. od chwili wydania wyroku rozwodowego wchodzi wyłącznie P. L., który był wówczas osobą małoletnią. A. L., na mocy wyroku rozwodowego nie mieszkał wspólnie za matką, ani nie pozostawał na jej wyłącznym utrzymaniu. Na podstawie powołanego wyżej wyroku rozwodowego A. L. nie został umieszczony pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Pośród zgromadzonego materiału dowodowego brak jest również innego orzeczenia sądu, które określałaby taki rodzaj opieki nad tym małoletnim. Na podstawie analizy nowego dowodu, który nie był znany organowi pierwszej instancji w dniu wydania uchylonej decyzji, stwierdzić należy, iż w skład rodziny A. L. wchodzi wyłącznie jedno dziecko P. L. A. L. we wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia wychowawczego wyraźnie wskazała, iż zwraca się o przyznanie tego świadczenia na kolejne dziecko A. L. Dziecka tego na podstawie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie można zaliczyć do jej rodziny. Organ pierwszej instancji prawidłowo, na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. wznowił postępowanie w sprawie. Następnie, w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, mając na względzie nowe, a nieznane w trakcie rozpatrywania wniosku A. L. o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2016/2017 okoliczności faktyczne w postaci orzeczenia rozwodu, a także nowy dowód w postaci odpisu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego (...) w (...) z dnia (...) kwietnia 2016 r., sygn. akt (...), którym orzeczono rozwód oraz orzeczono co do zakresu opieki i ponoszenia kosztów utrzymania dzieci rozwiedzionych małżonków, doszedł do trafnego stanowiska, iż świadczenie to nie mogło zostać przyznane. Skoro bowiem A. L. nie można zaliczyć do rodziny strony, nie sposób ustalić prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego koniecznym było uchylenie decyzji z (...) czerwca 2016 r. i wydanie nowej decyzji, którą rozstrzygnięto o braku uprawnienia strony do tego świadczenia w tym okresie.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. L., wskazując, że nie zgadza się z zawartym w niej rozstrzygnięciem. Wskazała, że decyzje obu organów są wysoce niesprawiedliwe, niemoralne i działają na szkodę jej dzieci, a więc stoją w sprzeczności z programem 500+ zakładającym pomoc finansową rodzicom z dziećmi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jt. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu stanowiła decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze oraz o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na syna skarżącej. Powodem uchylenia oraz odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było przyjęcie, że w skład rodziny skarżącej wchodziło wyłącznie jedno dziecko P. L. Podstawą faktyczną przyznania świadczenia wychowawczego skarżącej decyzją z (...) czerwca 2016 r. na dziecko A. L. było ustalenie, że w skład rodziny skarżącej poza nią samą wchodzą mąż A. L. oraz dwójka dzieci: A. L. i P. L.

Kontrolowana decyzja została wydana w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją z (...) czerwca 2016 r. przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na syna skarżącej A. L., w okresie od (...) kwietnia 2016 r. do (...) września 2017 r. Instytucja wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny. Stwarza ona możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną. Stanowi więc wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej, którą ustanawia art. 16 § 1 k.p.a. Następstwem tego jest zarówno niedopuszczalność wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę niewyliczoną w art. 145 § 1, art. 145a § 1 k.p.a. bądź art. 145b § 1 k.p.a., jak i rozszerzającej wykładni podstaw wyliczonych w tych przepisach. Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 1 i 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150 k.p.a., po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 tej ustawy wydaje decyzję, w której:

1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art.

145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.). Katalog przesłanek wznowienia postępowania, wymieniony w przepisie art. 145 § 1 k.p.a. ma charakter zamknięty, co oznacza, że wznowienie postępowania nie jest dozwolone z jakichkolwiek innych przyczyn.

Z akt administracyjnych wynika, że Burmistrz Miasta (...) postanowieniem z (...) stycznia 2018 r. wznowił na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowanie w sprawie zakończonej wskazaną wyżej własną decyzją ostateczną. Zgodnie ze wspomnianym art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (jt. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.) - dalej jako "u.p.p.w.d.". Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ww. ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.

W myśl zaś art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., "rodzina" oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

W tym miejscu zauważyć należy, że definicja "rodziny" zawarta w art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. w sposób istotny różni się od pojęcia "rodziny" rozumianego tradycyjnie. Oczywistym bowiem jest, że dziecko w tradycyjnym ujęciu "rodziny" zawsze należy do rodziny obojga rodziców. Tymczasem w omawianej ustawie, prawodawca jako zasadę przyjął, że dziecko uznawane jest za członka tylko jednej rodziny, wyjątkowo zaś można zaliczyć dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. O tym, do której rodziny należy zaliczyć dziecko, decyduje, który z uprawnionych podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 wspólnie zamieszkuje z dzieckiem, a w konsekwencji który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Z literalnego brzmienia ww. przepisów wynika zatem, że co do zasady - dziecko należy do rodziny rodzica, z którym wspólnie zamieszkuje i który sprawuje nad tym dzieckiem faktyczną opiekę. Wyjątkiem od tej zasady jest natomiast sytuacja, w której zgodnie z orzeczeniem sądu rodzinnego, dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu.

W sprawie bezsporne jest, że Sąd Okręgowy (...) w (...) wyrokiem z dnia (...) kwietnia 2016 r., sygn. akt (...) orzekł o rozwodzie skarżącej i A. L. oraz powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron P. L. i A. L. obojgu rodzicom, ustalając, iż miejscem zamieszkania P. L. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki, a miejscem zamieszkania A. L. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jego ojca. Kosztami utrzymania obojga dzieci Sąd obciążył oboje rodziców, przy czym ustalił, iż powódka i pozwany będą ponosić koszty utrzymania tego dziecka, które mieszka z nim na stale, a dodatkowe koszty ponad standardowe utrzymania dzieci strony będą dzielić po połowie.

Do przyjęcia, że syn A. L. wchodzi w skład rodziny skarżącej, niezbędne byłoby ustalenie, że wspólnie z nią zamieszkuje, lub pozostaje w opiece naprzemiennej na podstawie orzeczenia Sądu - wymóg taki expressis verbis przewiduje art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, iż miejsce zamieszkania A. L., na mocy orzeczenia Sądu zostało ustalone przy ojcu - P. L.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni ww. przepisów, ustalony zaś w sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości i znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy. Biorąc pod uwagę treść wyroku Sądu Okręgowego (...) w (...) z dnia (...) kwietnia 2016 r., sygn. akt (...), organy administracyjne obu instancji zasadnie uznały, że A. L. nie jest członkiem rodziny skarżącej w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a w konsekwencji syn skarżącej P. L. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie skarżącej. Skoro A. L. nie można zaliczyć do rodziny skarżącej, nie sposób ustalić prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko. Oceny tej nie mogła zmienić argumentacja skargi. W aktach sprawy brak jest przy tym orzeczenia sądu o pozostawaniu A. L. pod naprzemienną opieką obojga rodziców, co pozwoliłoby do zaliczenia go jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W związku z powyższym organy zasadnie ustaliły, iż zachodzą okoliczności dające postawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z (...) czerwca 2016 r. przyznającą świadczenie wychowawcze na syna skarżącej A. L., a następnie do uchylenia tej decyzji oraz orzeczeniu o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego w okresie od (...) kwietnia 2016 r. do (...) września 2017 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.