Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2051018

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 7 stycznia 2015 r.
I SA/Wa 1269/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.).

Sędziowie WSA: Anna Wesołowska, Tomasz Wykowski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A P na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia (...) lutego 2014 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia (...) sierpnia 2013 r. nr (...)

2.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu;

3.

zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżącego A. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

A.P. złożył skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia (...) lutego 2014 r. nr (...), utrzymującą w mocy decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia (...) sierpnia 2013 r. nr (...) o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej (...) z dnia (...) sierpnia 1950 r. Nr (...) w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...) stanowiącej własność J. i M. L.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Orzeczeniem z dnia (...) sierpnia 1950 r. Nr (...) Prezydium Rady Narodowej (...) orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w L., przy ul. (...), stanowiącej własność J. i M. L.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia (...) sierpnia 1950 r. wystąpiła C, P. (spadkobierczyni po J. i M. L.).

Decyzją z dnia (...) kwietnia 1993 r. nr (...) Wojewoda (...) odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia z dnia (...) sierpnia 1950 r.

Decyzją z dnia (...) grudnia 1998 r. nr (...) Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpatrzeniu odwołania C.P., uchylił ww. decyzję Wojewody (...) z dnia (...) kwietnia 1993 r. i umorzył postępowanie przed tym organem.

Decyzją z dnia (...) lutego 2003 r. Nr (...) Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej (...) z dnia (...) sierpnia 1950 r. (...).

Decyzją z dnia (...) maja 2003 r. Nr (...) Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia (...) lutego 2003 r. Nr (...)

Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA 1578/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu sprawy ze skargi C. P. uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) maja 2003 r. Nr (...) oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia (...) lutego 2003 r. nr (...), wskazując, iż organ nie zgromadził całości akt administracyjnych.

W dniu 9 maja 2007 r. do Ministerstwa Budownictwa wpłynęło pismo A.P. wraz z postanowieniem Sądu Rejonowego w (...) z dnia (...) kwietnia 2007 r. sygn. akt I Ns (...) o nabyciu spadku po C. P. oraz z informacją, iż podtrzymuje wniosek C. P. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej (...) z dnia (...) sierpnia 1950 r. Nr (...).

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2007 r. Nr (...) Minister Budownictwa, działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., stwierdził, iż ww. orzeczenie Prezydium Rady Narodowej (...) z dnia (...) sierpnia 1950 r. Nr (...) o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w (...), przy ul. (...), (...) zostało wydane z naruszeniem prawa.

W wyniku rozpatrzenia wniosku A.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją z dnia (...) sierpnia 2007 r. Nr (...) Minister Infrastruktury decyzją z dnia (...) listopada 2007 r. Nr (...) utrzymał w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia (...) sierpnia 2007 r.

Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 144/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił powyższe decyzje z dnia (...) listopada 2007 r. Nr (...) oraz z dnia 20 sierpnia 2007 r. Nr (...) wskazując, iż organ nie wyjaśnił należycie stanu sprawy, a także nie rozważył wszystkich okoliczności wskazanych przez skarżącego, a mających istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy, czym naruszył art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a.

Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Ministra Infrastruktury od ww. wyroku z dnia 29 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 144/08 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1151/08 oddalił skargę kasacyjną.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2010 r. Nr (...) Minister Infrastruktury stwierdził, iż orzeczenie z dnia (...) sierpnia 1950 r. nr (...) w zakresie pkt 9 zostało wydane z naruszeniem prawa.

Decyzją z dnia (...) listopada 2010 r. Nr (...) Minister Infrastruktury utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia (...) czerwca 2010 r. Nr (...). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż kwestionowane orzeczenie z dnia (...) sierpnia 1950 r. zostało skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie, tj. do J.L., który zmarł przed wydaniem ww. orzeczenia. Jednocześnie organ nie stwierdził innych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

Wyrokiem z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 201/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. P., uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury z dnia (...) listopada 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia (...) czerwca 2010 r. Nr (...). W uzasadnieniu sąd wskazał, iż skierowanie decyzji do osoby zmarłej winno być ocenione wg unormowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a nie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., czyli w kategoriach naruszenia prawa, a nie - jak wskazał organ naczelny w zaskarżonej decyzji - polegającą na skierowaniu decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie. Sąd wyraził pogląd, iż charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą śmierci. Oznacza to, że wobec osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Zdaniem sądu potwierdzenie skierowania orzeczenia wywłaszczeniowego do osoby zmarłej skutkować powinno koniecznością stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 419/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 201/11.

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2013 r. Nr (...) Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił stwierdzania nieważności ww. orzeczenia z dnia (...) sierpnia 1950 r. nr (...) w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości opisanej w pkt 9 tego orzeczenia.

Pismem z dnia 16 sierpnia 2013 r. A. P. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją z dnia (...) sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu wskazał, że wyrokiem z dnia 8 listopada 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w uzasadnieniu podzielając argumentację zawartą w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 201/11. Wszczęcie zaś postępowania i wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej jest obarczone wadą nieważności.

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia (...) lutego 2014 r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia (...) sierpnia 2013 r., nr (...)

Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie należy podzielić stanowisko zawarte w decyzji z dnia (...) sierpnia 2013 r., iż kwestionowane orzeczenie z dnia (...) sierpnia 1950 r. nie zawiera wad nieważności wskazanych w pkt 3, 5, 6 i 7 art. 156 § 1 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby kwestionowane orzeczenie rozstrzygnęło sprawę uprzednio rozstrzygniętą ostatecznie innym orzeczeniem, brak również podstaw do twierdzenia, iż ww. orzeczenie w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa, zaś jego wykonalność nie budzi wątpliwości.

Organ wskazał również, że kwestionowane orzeczenie nie zawiera zawady wskazanej w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., bowiem zostało wydane przez właściwy organ. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 3 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776 z późn. zm.), organem właściwym w sprawach wywłaszczenia był wojewoda. Jednakże na mocy art. 37 w zw. z art. 33 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130) organ wojewody został zniesiony, a jego kompetencje przejęły prezydia wojewódzkich rad narodowych, na podstawie zaś art. 38 ust. 2 ww. ustawy przepisy dotyczące wojewódzkich rad narodowych stosowano m.in. do Prezydium Rady Narodowej Miasta (...). Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej (...) z dnia (...) sierpnia 1950 r. Nr (...) zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138), a zatem w aspekcie zgodności z powołanymi przepisami i w oparciu o stan prawny i faktyczny istniejący w dacie orzekania należy ocenić kwestionowane rozstrzygnięcie.

Na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Dopuszczalne było także wywłaszczenie nieruchomości zajętych w ww. okresie na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i przewidzianych w dniu wejścia w życie dekretu na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa (art. 1 ust. 2 dekretu).

Zgodnie zaś z art. 2 dekretu, wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć mogło tylko tych nieruchomości, które:

zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej, były nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Warunkiem dokonania odjęcia prawa własności nieruchomości w trybie przepisów powołanego dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. było zatem łączne spełnienie następujących przesłanek: nieruchomość musiała być zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na choć jeden z celów określonych w powołanym art. 2 pkt 1 lit. a do i) dekretu, nieruchomość po dniu wejścia w życie dekretu powinna być użytkowana na ww. cele lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów była przewidziana na powyższe cele wymienione i została częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych, bądź też zagospodarowanie nieruchomości było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu, nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu (16 kwietnia 1948 r.) musiała znajdować się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa państwowego.

W przedmiotowej sprawie należało - zdaniem organu - uznać, że zaistniały przesłanki z art. 1 i art. 2 dekretu, bowiem nieruchomość położona przy ul.(...), została zajęta na cele użyteczności publicznej przed dniem 10 maja 1945 r.

Na podstawie dokumentów archiwalnych nadesłanych przez Prezydenta Miasta (...) organ nadzoru dokonał ustaleń, że: W 1928 r. Inspekcja Budowlana Magistratu w (...) wezwała J. i M. L. do przeprowadzenia remontu i odświeżenia elewacji budynku frontowego oraz rynien i parkanu granicznego znajdujących się na nieruchomości przy ul. (...) do dnia 1 sierpnia 1928 r. (pismo Inspekcji Budowlanej Magistratu m. (...) z czerwca 1928 r. skierowane do J. i M.L.).

Wezwanie do przeprowadzenia prac remontowo - porządkowych na przedmiotowej nieruchomości zostało ponownie skierowane i skutecznie doręczone w dniu 6 kwietnia 1939 r. J. L. również przez (...). w (...) przy piśmie z dnia 3 kwietnia 1939 r.

W dniu 3 stycznia 1940 r. na przedmiotowej nieruchomości (...) zostały przeprowadzone oględziny z udziałem A.L., w wyniku których stwierdzono konieczność rozbiórki budynku frontowego (do dnia 15 marca 1940 r), z uwagi na stan techniczny budynku i "zeszpecenie" otoczenia.

Działania zmierzające do faktycznej rozbiórki ww. budynku zostały podjęte tuż po wyzwoleniu miasta (...) (19 stycznia 1945 r.). W protokole oględzin przedmiotowej nieruchomości sporządzonym w dniu 23 lutego 1945 r. przy udziale Okręgowego Inspektora Budowlanego w (...) zastępcy Okręgowego Inspektora Budowlanego w (...) oraz dozorcy nieruchomości (W.P.) wskazano, iż nieruchomość położona w (...) stanowiła własność Skarbu Państwa, zaś jej poprzednim właścicielem był zamieszkujący na nieruchomości J. L, wcześniej znany jako J. L., z uwagi na posługiwanie się nazwiskiem L. podczas okupacji niemieckiej. W protokole tym potwierdzono, iż z uwagi na stan techniczny znajdujących się na gruncie budynków, który zagrażał życiu zamieszkującym w nich osobom, jak również z uwagi na zeszpecenie przez ww. budynki zarówno ulicy (...), jak również znajdującego się tam Parku (...) konieczna była rozbiórka ww. budynków i zagospodarowanie nieruchomości stosownie do otoczenia.

Zarządzeniem z dnia (...) lutego 1945 r. Nr (...), skierowanym m.in. do J. L.) Wydział Techniczny Zarządu Miejskiego w (...) poinformował strony o konieczności rozbiórki budynków znajdujących się na nieruchomości przy ul. (...) oraz, działając na podstawie art. 17 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu przymusowym w administracji (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 342) wezwał wszystkich mieszkańców do opróżnienia wszystkich pomieszczeń do dnia 15 marca 1945 r., pod rygorem przymusowego usunięcia w trybie art. 49 ww. rozporządzenia. Powyższemu zarządzeniu, z uwagi na zagrożenie bezpieczeństwa publicznego, nadano, na podstawie art. 13 rozporządzenia o postępowaniu przymusowym w administracji, rygor natychmiastowej wykonalności.

Ze znajdującego się w dokumentacji sprawozdania z dnia (...) kwietnia 1945 r. dotyczącego pisma Nr (...), opatrzonego imiennym podpisem wynika, iż do dnia 28 kwietnia 1945 r. wszystkie lokale na przedmiotowej nieruchomości zostały opróżnione. Jednocześnie w sprawozdaniu wskazano, iż nie przystąpiono jeszcze do rozbiórki ww. obiektów. W dniu 12 maja 1945 r. Oddział Nadzoru Budowlanego Wydziału Technicznego Zarządu Miejskiego w (...) zarządzeniem nr (...), wydanym na podstawie art. 377, art. 380 i art. 385 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. z 1928 r. Nr 23, poz. 202), wezwał Głównego Likwidatora mienia opuszczonego i porzuconego w (...) do dokonania, w terminie 4 tygodni od dnia otrzymania zarządzenia, rozbiórki budynków usytuowanych na posesji nr (...)

Z pisma opatrzonego datą 1 czerwca 1945 r. wynika, iż Główny Likwidator mienia opuszczonego i porzuconego w (...) nie zdołał dokonać rozbiórki na podstawie ww. zarządzenia, gdyż do końca maja 1945 r. nieruchomość położoną w (...) zajęły Wojska Radzieckie z przeznaczeniem na (...).

Następnie dokonanie rozbiórki przedmiotowych budynków powierzono Oddziałowi Drogowemu (OPL) (pismo z dnia 22 sierpnia 1945 r.), w wyniku czego w dniu 24 sierpnia 1945 r. sporządzone zostały protokoły oględzin przeznaczonych do rozbiórki budynków.

Zdaniem organu, zebrane dokumenty potwierdzają, iż - w powyższej części - nie zostało naruszone ówcześnie obowiązujące prawo, tym bardziej, iż włączenie nieruchomości do Parku (...) potwierdziła sama C.P., która w piśmie z dnia 26 listopada 1999 r. wskazała, że "Nieruchomość przy ul. (...) na której znajdował się drewniany dom czynszowy z lokatorami (zburzony po wojnie) została przekształcona po wojnie w mienie komunalne i przyłączona do istniejącego już Parku (...). Zostały posadzone drzewa i urządzono podziemną toaletą miejską". Z powyższego wynika, że w sprawie zostały spełnione przesłanki wskazane w ww. art. 1 i 2 dekretu, uzasadniające wywłaszczenie nieruchomości.

Zgodnie z art. 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był zgłosić wniosek do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1950 r., przy czym wnioski urzędów i instytucji państwowych powinny być zatwierdzone przez właściwego ministra.

Mimo poszukiwań organowi nie udało odnaleźć się wniosku wywłaszczeniowego, jednakże z akt sprawy wynika, iż z wnioskiem takim wystąpiło do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w (...). Gmina Miejska (...) Ponadto należy uznać, iż powyższy wniosek został złożony przed dniem 25 marca 1950 r. W tymże bowiem dniu została wydana decyzja o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wobec przedmiotowej nieruchomości, w której treści potwierdzono złożenie wniosku wywłaszczeniowego.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. dekretu do wywłaszczenia na podstawie niniejszego dekretu stosowano odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniom (Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. R. P. Nr 31, poz. 205) z pewnymi jednak zmianami, które dotyczyły zawiadomień i doręczeń. Zawiadomienia i doręczenia do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych, postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia przewidziane w ww. rozporządzeniu Prezydenta RP (art. 6-25 rozporządzenia) zastąpione bowiem zostały przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

Z akt sprawy wynika, że obwieszczeniem opublikowanym w Dzienniku Urzędowym (...) w dniu (...) kwietnia 1950 r. (...) Zarząd Miejski (...) poinformował, że decyzją Prezydenta Miasta z dnia (...) marca 1950 r. Nr (...) wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe odnośnie nieruchomości położonych w (...) w tym m.in. przy ul. (...), stanowiącej własność J. i M. małż. L.

Również orzeczenie Prezydium Rady Narodowej (...) o wywłaszczeniu z dnia (...) sierpnia 1950 r. zostało podane do publicznej wiadomości poprzez opublikowanie w Dzienniku Urzędowym Prezydium Rady Narodowej (...) z dnia (...) sierpnia 1950 r. (...)

Zdaniem organu i w ww. zakresie nie nastąpiło rażące naruszenie prawa przez organ wywłaszczeniowy, które skutkować powinno wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanego orzeczenia z dnia (...) sierpnia 1950 r.

Odnosząc się zaś do zarzutu skarżącego podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, iż w istocie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 201/11, przesądził, że skierowanie orzeczenia wywłaszczeniowego do osoby zmarłej należy interpretować jako rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Powyższa interpretacja została wydana w wyniku oceny uprzednio wydanych przez organ nadzoru decyzji z dnia (...) listopada 2010 r. oraz z dnia (...) czerwca 2010 r., w których uznano, iż skierowanie orzeczenia wywłaszczeniowego do osoby zmarłej należy zakwalifikować jako skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną ze względu na brak winy organu w nieustaleniu śmierci strony, co jest przesłanką zawartą w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Organ nadzoru nie podważał powyższej oceny dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Należy jednak - zdaniem organu - mieć w niniejszej sprawie na uwadze również nowy materiał dowodowy uzyskany już po wydaniu ww. wyroku z dnia 27 października 2011 r., tj. akta postępowania o stwierdzenie nabycia spadku m.in. po J. L. i A.L. Z uzupełnionego materiału dowodowego wynika bowiem, że postępowanie spadkowe po byłych współwłaścicielach nieruchomości, tj. po J.L. i A.L., (i ich następcach prawnych - L. B. i S. B.) zostało wszczęte dopiero na wniosek C. P. z dnia (...) lipca 1991 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w (...) z dnia (...) listopada 1991 r. sygn. akt (...) następcami prawnymi po zmarłym w dniu (...) października 1948 r. J. L. były A.L (żona) i L.O (córka). Powyższe oznacza, że do dnia wydania postanowienia, tj. do dnia (...) listopada 1991 r., nie byli ustaleni następcy prawni byłych współwłaścicieli nieruchomości.

Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie należy mieć również na uwadze, że dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. przewidywał odformalizowany tryb potwierdzania przejścia na własność Państwa prawa własności nieruchomości zajętych w okresie wojny na cele wskazane w art. 2 ust. 1 dekretu (na co wskazuje przede wszystkim ww. art. 4 dekretu). Tym samym zasadnicze znaczenie przy ówczesnym stosowaniu przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. miało ustalenie, czy w stosunku do konkretnej nieruchomości zaistniały przesłanki wskazane w powołanych art. 1 i 2 dekretu, a także oznaczenie przejmowanych gruntów, w miarę ówczesnych możliwości wnioskodawcy przejęcia (ar. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu). Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie regulował bowiem instytucji stricte wywłaszczeniowej, w której istotne znaczenie ma określenie właściciela nieruchomości w dacie wydawania orzeczenia o wywłaszczeniu. Postanowienia dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. miały charakter nacjonalizacyjny. Niedostrzeżona była dotychczas zarówno przez organ nadzoru, jak i przez sądy administracyjne kwestia daty odjęcia prawa, jak i jej formuła. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 3 dekretu odjęcie prawa własności następowało z dniem 9 maja 1945 r., a nie z dniem uzyskania ostateczności orzeczenia administracyjnego. Ponadto, na podstawie przepisów dekretu samo orzeczenie miało de facto charakter deklaratoryjny, gdyż potwierdzało zaistnienie w stosunku do konkretnej nieruchomości okoliczności określonych w art. 1 i 2 dekretu (a więc zdarzeń wstecznych w stosunku do samego orzeczenia). Pozytywne potwierdzenie zaistnienia wskazanych w art. 1 i 2 dekretu okoliczności skutkowało zaś odjęciem prawa własności nieruchomości z konkretnie określoną datą wsteczną - z dniem 9 maja 1945 r., a nie z datą wydania, czy uzyskania przez orzeczenie przymiotu ostateczności. Wskazać przy tym należy, iż odjęcie prawa własności nieruchomości z dniem 9 maja 1945 r. następowało bez względu na osobę ówczesnego właściciela (często zaginionego podczas działań wojennych lub okupacji), z której poszukiwań przepisy dekretu zwolniły zarówno wnioskodawcę postępowania, jak i organ orzekający (art. 4 ust. 1 pkt 2 i 4 dekretu).

W przedmiotowej sprawie należy wskazać, że skoro prawo własności zostało odjęte z dniem 9 maja 1945 r., zaś J. L. zmarł w dniu (...) października 1948 r., to wskazanie J. L. jako właściciela nieruchomości w tamtej dacie nie można uznać za rażąco naruszające prawo, tym bardziej, iż do 1991 r. nie istniały dokumenty potwierdzające nabycie spadku po ww. zmarłym Ponadto, w niniejszej sprawie organ wywłaszczeniowy nie pominął współwłaściciela wywłaszczanej nieruchomości, bowiem w opisie tej nieruchomości wskazał również A.L. która była również spadkobierczynią zmarłego J.L.

A. P. złożył skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia (...) lutego 2014 r. nr (...), utrzymującą w mocy decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia (...) sierpnia 2013 r. nr (...) o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej (...) z dnia (...) sierpnia 1950 r. Nr (...) w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...), stanowiącej własność J. i A. L.

Skarżący podkreślał, że stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawie przepisów powyższego dekretu winno nastąpić w przypadku ustalenia, że nie była spełniona przynajmniej jedna z przesłanek wywłaszczenia. W rozpatrywanej sprawie sporne jest, czy przedmiotowa nieruchomość zajęta była w okresie od 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na wskazane wcześniej cele. Ustalenia poczynione przez Ministra Infrastruktury w tym zakresie są błędne i sprzeczne z materiałem dowodowym zalegającym w aktach sprawy. Z danych z kart osobowych L. B. i C.P. wynika, że osoby te w czasie co najmniej od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. zameldowane były w kamienicy przy ul. (...), będącej częścią składową przedmiotowej nieruchomości. Będąc tam zameldowane mieszkały w tym budynku. Oprócz nich w tym budynku od przedwojny mieszkali liczni lokatorzy. Z nadesłanych przez Prezydenta Miasta (...) akt dotyczących rozbiórki ww. kamienicy wynika zdaniem Ministra Infrastruktury, że jakoby kamienica ta w dniu 28 kwietnia 1945 r. była całkowicie opróżniona, gdy tymczasem dowodu na to nie ma. Co prawda w owych aktach znajduje się "Sprawozdanie" że cyt. "wszystkie mieszkania opróżnione, do rozbiórki nie przystąpiono", lecz w owym "sprawozdaniu" nie jest wskazane jakiej nieruchomości to dotyczy a w szczególności, że jest to nieruchomość w (...) przy ul. (...). Poza tym owo pismo nie zawiera jakichkolwiek pieczęci urzędowych ani też pieczęci imiennych i nie wiadomego przez kogo zostało sporządzone, w jakim trybie i w jakim celu. Na tej podstawie nie można przydać mu miana dokumentu urzędowego a jedynie co najwyżej dokumentu prywatnego nie tracąc jednakże z pola widzenia faktu, że nie wiadomo kto go sporządził.

Skarżący wskazywał, że konieczność opróżnienia budynku wynikała z zarządzenia o jego rozbiórce wydanego w dniu (...) maja 1945 r. a więc już po dniu 9 maja 1945 r. która to data ma tak istotne znaczenie w sprawie. W aktach sprawy zalega owo zarządzenie z odręczną adnotacją z dnia 28 czerwca 1945 r., że do rozbiórki nie przystąpiono. Oznacza to, ze co najmniej do tej daty ów budynek istniał i był zajęty przez właścicieli i lokatorów. Okoliczność tę potwierdza także pismo Archiwum Państwowego w (...) znak:(...)

W ocenie skarżącego Minister Infrastruktury bezpodstawnie twierdził, że następnie nieruchomość przeszła w zarząd Głównego Likwidatora Mienia Opuszczonego i Porzuconego, który jednak nie dokonał rozbiórki znajdującego się na niej budynku. Otóż w aktach sprawy brak jakiegokolwiek dowodu na to, że istotnie nieruchomość została przejęta w zarząd Głównego Likwidatora Mienia Opuszczonego i Porzuconego. Co prawda dokonanie rozbiórki powierzono Oddziałowi Drogowemu (OPL), w wyniku czego w dniu 24 sierpnia 1945 r. sporządzony został protokół oględzin przeznaczonych do rozbiórki budynków, jednak nastąpiło to w ramach wykonania zastępczego obowiązku jego rozbiórki a nie w ramach wykonywania jakichkolwiek aktów posiadania tej nieruchomości przez ówczesne organy władzy.

Skarżący podkreślał, że mając to na uwadze, nie ulega wątpliwości, iż L.B.i C. P. nie utraciły władanie przedmiotową nieruchomością do dnia 9 maja 1945 r. W szczególności ów budynek nie został opróżniony w tym terminie ani też nieruchomość w tym czasie nie znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa. Dlatego też uznać należy, iż nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Skarżący podnosił, że i pozostałe przesłanki wywłaszczenia nie zostały spełnione. W szczególności przedmiotowa nieruchomość nie została zajęta na cel użyteczności publicznej. W aktach sprawy nie ma bowiem w szczególności dokumentów, które by przemawiały za taką okolicznością.

Do Parku (...) włączona została sąsiednia nieruchomość t.j. działka (...) oznaczana także jako plac "a" (oznaczenie wg treści księgi wieczystej). Nieruchomość ta jeszcze przed II wojną światową została sprzedana innym osobom (I. i F. H.) i nie jest przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. W aktach sprawy znajduje się kopia aktu notarialnego nr (...) w tej sprawie. Okoliczność tę potwierdza także pismo Prezydenta Miasta (...) z dnia (...) listopada 2011 r. znak (...). Mimo to nieruchomość ta nadal widniała w księdze wieczystej nr (...), gdzie jako właściciel wpisana była ostatnio C. P. Dopiero w 2004 r. odłączono ją z tej księgi wieczystej do innej księgi wieczystej. C. P. omyłkowo w swym piśmie z dnia (...) listopada 1999 r. wskazała, że nieruchomość przy ul. (...) została przekształcona po wojnie w mienie komunalne i włączona do Parku (...). Omyłkę te potwierdza dalszy fragment jej pisma, że na tej nieruchomości zostały posadzone drzewa i urządzono podziemną toaletę miejską. Wskazane drzewa i toaleta do dziś znajdują się na tej działce, która posiadała niegdyś oznaczenie nr (...) albo plac "a" (wg oznaczenia w KW nr (...)). Nie mogła zatem być to nieruchomość z domem przy ul. (...), tylko sąsiednia nieruchomość.

Artykuł 3 dekretu nakładał na ubiegającego się o wywłaszczenie obowiązek zgłoszenia wniosku do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1949 r. W aktach brak jest takowego wniosku odnoszącego się do nieruchomości położonej w (...) przy ul.(...) Nie można podzielić poglądu Ministra Infrastruktury, że jednak z innych dokumentów wynika, że z wnioskiem takim do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w (...) wystąpiła była Gmina Miejska (...). Zważyć należy, że Minister Infrastruktury z obrazą przepisu art. 107 § 3 k.p.a. nie wskazał, jakie to jego zdaniem dowody (dokumenty) potwierdzają wskazany przez niego w tym zakresie fakt.

Zgodnie z art. 4 dekretu, do wywłaszczenia stosowano przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 205) z pewnymi wyjątkami.

Zgodnie z art. 4. ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia (art. 6-25) zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. Jakkolwiek dokonano stosownego ogłoszenia w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym (obwieszczenie opublikowane w Dzienniku Urzędowym (...) w dniu (...) kwietnia 1950 r. nr (...), poz. (...)) to jednakże nie dokonano ogłoszenia w siedzibie Zarządu Miejskiego (...).

Mając powyższe na uwadze skarżący twierdził, iż w niniejszej sprawie zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz doręczenie orzeczenia z dnia (...) sierpnia 1950 r. odbyło się niezgodnie z przepisami dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. oraz rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934 r. Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej (...) z dnia (...) sierpnia 1950 r. nr (...) w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w (...), przy ul. (...), nr hip. (...) zostało skierowane do J. L. oraz M. L., współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości. Jednakże jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w (...) dnia(...) listopada 1991 r. sygn. akt I Ns (...) J.L zmarł w dniu (...) października 1948 r. Dlatego też nie mógł być on stroną postępowania zakończonego orzeczeniem z dnia (...) sierpnia 1950 r. W takim przypadku w jego miejsce stroną winna być L. B. jako córka i spadkobierczyni ww. Tymczasem pominięto ją w postępowaniu. Dla negatywnej oceny tego faktu nie ma znaczenia, że mimo śmierci J. L. w dacie wywłaszczenia ujawniony był w księdze wieczystej, jako współwłaściciel przedmiotowej nieruchomości. Zważyć bowiem należy, że z chwilą jego śmierci przysługujące mu prawo własności przeszło na babkę skarżącego na zasadzie dziedziczenia. Wszczęcie postępowania i skierowanie decyzji do osoby zmarłej było wynikiem zaniedbań ze strony organu orzekającego, który nie poczynił ustaleń co do stanu prawnego tej nieruchomości.

Skarżący podkreślał, że kuriozalne jest twierdzenie Ministra o ujawnieniu nowych okoliczności mających wpływ na sposób załatwienia sprawy i pozwalających mu na odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia (...) sierpnia 1950 r. Poza sporem jest bowiem, że w dacie wydania orzeczenia o wywłaszczeniu Jan Lipiński nie żył a mimo to organ prowadził postępowanie w sprawie wywłaszczeniu w stosunku do niego i do niego skierował orzeczenie o wywłaszczeniu. Żaden dowód nie może tych faktów obalić, bo przecież wynikają one z treści dokumentów urzędowych a to postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. L. z dnia (...) listopada 1991 r. sygn. akt (...), odpisu skróconego aktu jego zgonu i treści kwestionowanego orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Przede wszystkim i w pierwszej kolejności Sąd musiał w przedmiotowej sprawie ocenić czy wystąpiły wiążące ocena prawna i wskazania, zawarte w orzeczeniach wydanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. akt III RN 130/97, OSP 1999, z. 5, poz. 101, wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego tą oceną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. , Nr 74, poz. 368 z późn. zm.), wyjaśnił, że oznacza to, że "ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy". Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 czerwca 1999 r., OPS 4/99, ONSA 1999, Nr 4, poz. 118, nawiązując do powołanego wyroku SN z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97, uznał, że oceną prawną, o której mowa w art. 30 ustawy o NSA, związany jest zarówno skład orzekający rozpoznający skargę, jak i skład powiększony wyjaśniający w tej sprawie wątpliwość prawną w trybie art. 49 ust. 2 ustawy o NSA. Oznacza to, że wątpliwość prawna objęta oceną prawną nie może być przedmiotem wyjaśnienia w tej samej sprawie w trybie art. 49 ust. 2 ustawy o NSA.

Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 15 marca 2012 r., II OSK 1261/10, ONSA WSA 2013, Nr 1, poz. 7, stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. W powołanym wyroku podkreślono, że z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak też oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z podanych w uzasadnieniu orzeczenia rozważań.

Należy przy tym zważyć, że ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 1999 r., I SA 2019/98). Podobny skutek, tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana - po wydaniu orzeczenia sądowego - istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie właśnie takie wiążące wskazania zostały zawarte w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2011 r. oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2012 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w sprawie będącej przedmiotem kontroli nadzorczej badana decyzja Prezydium Rady Narodowej (...) z dnia (...) sierpnia 1950 r. została skierowana do J. L. zmarłego jeszcze w 1948 r. - a więc do osoby nieżyjącej w dniu wydania tego aktu - co zostało potwierdzone w materiale dowodowym oraz przez skarżącego. Powyższe oznacza, iż w toku postępowania administracyjnego organy prowadzące postępowanie wywłaszczeniowe naruszyły prawo w sposób wskazany w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa - a nie jak stwierdził organ administracji została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Na okoliczność tę nie ma wpływu fakt publicznego ogłoszenia w sposób wskazany w przepisach przez organ wydanego aktu. Sąd wskazał, że z uwagi zatem na okoliczność, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z udziałem zmarłego, do którego skierowano akt administracyjny, dotyczący wywłaszczenia, to fakt ten musiał skutkować stwierdzeniem nieważności ww. decyzji z 1950 r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983 r., sygn. akt II SA 261/83).

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 419/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 201/11. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że WSA w niniejszej sprawie dokonało prawidłowej wykładni, iż skierowanie decyzji do osoby zmarłej stanowi naruszenie prawa, wyliczone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą m.in. w wypadku zmiany - po wydaniu orzeczenia sądowego - istotnych okoliczności faktycznych sprawy.

Organ podkreślał, że taka zamiana istotnych okoliczności faktycznych właśnie wystąpiła. Organ upatrywał tej zmiany w ujawnieniu akt postępowania o stwierdzenie nabycia spadku m.in. po J. L i A. L. Z uzupełnionego materiału dowodowego wynikało bowiem, że postępowanie spadkowe po byłych współwłaścicielach nieruchomości, tj. po J. L. i A. L (i ich następcach prawnych - L. B. i S. B.) zostało wszczęte dopiero na wniosek C. P. z dnia (...) lipca 1991 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w (...) z dnia (...) listopada 1991 r. sygn. akt (...) następcami prawnymi po zmarłym w dniu (...) października 1948 r. J L były A. L. (żona) i L. B (córka). Powyższe oznacza, że do dnia wydania postanowienia, tj. do dnia (...) listopada 1991 r., nie byli ustaleni następcy prawni byłych współwłaścicieli nieruchomości.

W ocenie Sądu powyższe ustalenia nie stanowiły nowych istotnych okoliczności faktycznych powodujących utratę mocy wiążącej oceny prawnej wyrażonej w wyrokach sądowoadminstracyjnych.

Słusznie podkreślał skarżący, że w dacie wydania orzeczenia o wywłaszczeniu J. L.nie żył a mimo to organ prowadził postępowanie w sprawie wywłaszczeniu w stosunku do niego i do niego skierował orzeczenie o wywłaszczeniu. Żaden dowód nie może tych faktów obalić, bo wynikają one z treści dokumentów urzędowych a to postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. L. z dnia (...) listopada 1991 r. sygn. akt (...), odpisu skróconego aktu jego zgonu i treści kwestionowanego orzeczenia.

Na marginesie, należy tu wskazać, iż organ twierdził, że przy wywłaszczeniu nie pominięto współwłaściciela wywłaszczanej nieruchomości, bowiem w opisie tej nieruchomości wskazana została A. L., która była spadkobierczynią zmarłego J.L. Organ natomiast nie wskazał już, że L. B, która jako córka była również spadkobierczynią ww., nie została uwidoczniona w opisie nieruchomości.

Oczywistym przy tym jest, że otwarcie spadku następuje z datą śmierci spadkodawcy a nie z datą wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 924 k.c.).

Z chwilą otwarcia spadku spadkobierca nabywa spadek, tj. z mocy samego prawa (ex lege) wstępuje w ogół praw i obowiązków zmarłego. Z chwilą otwarcia spadku spadkobierca nabywa prawo do dziedziczenia uznawane w literaturze za prawo podmiotowe do spadku traktowane jako swoista całość (bliżej M. Pazdan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, s. 1022 i cyt. tam literatura. Nabycie spadku ma charakter sukcesji uniwersalnej (J. Piątowski, H. Witczak, J. Kawałko (w:) System prawa prywatnego, t. 10, s. 131-133), przy czym jest niezależne od woli i wiedzy uprawnionego oraz jakichkolwiek innych zdarzeń. Z konstrukcji dziedziczenia wynika jednak, że nabycie spadku w chwili jego otwarcia ma charakter tymczasowy, spadkobierca ma prawo wyjawić swoją wolę odnośnie do nabycia spadku.

Podobne regulacje obejmował dekret z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe (Dz. U. , Nr 60, poz. 328), w tym art. 32 ww. dekretu, który stanowił, że spadkobierca nabywa spadek z mocy samego prawa z chwilą otwarcia spadku.

Nie ulega natomiast wątpliwości, że wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie ma żadnego wpływu na datę nabycia spadku przez spadkobiercę (wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 września 2008 r., III SA/Wa 1036/08, Lex nr 491484).

Ponadto, zarówno WSA w Warszawie jak i NSA orzekając, nie wskazywały na brak ww. postanowienia, jako na istotne uchybienie w zakresie kompletności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Sąd uznał zatem, że ustalenia wskazywane przez organ nie stanowiły nowych istotnych okoliczności faktycznych, powodujących utratę mocy wiążącej oceny prawnej wyrażonej w wyrokach sądowoadminstracyjnych. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a., wobec złożenia skargi, powodowało konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zastosować się do wiążących wskazań zawartych w wyrokach WSA z dnia 27 października 2011 r. oraz NSA z dnia 8 listopada 2012 r.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy, o kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.