Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2735959

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 26 października 2018 r.
I SA/Wa 1266/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak.

Sędziowie WSA: Jolanta Dargas (spr.), Elżbieta Sobielarska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2018 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) kwietnia 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) kwietnia 2018 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta (...) z dnia (...) lutego 2018 r. nr (...) odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z 1 sierpnia 2017 r. K. M. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na synów M. G. i K. M.

Decyzją z dnia (...) lutego 2018 r. nr (...) Prezydent (...) odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niewykazanie sprawowania nad synami opieki naprzemiennej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. M. podnosząc, że podpisany przez niego i matkę A. M. i K. M. plan wychowawczy wskazuje, że faktycznie sprawuje naprzemienną opiekę nad dziećmi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując sprawę ustaliło, że K. M. jest ojcem trzech synów: A. M., K. M. i M. G. Do akt sprawy skarżący przedłożył kopię ugody z dnia 20 stycznia 2015 r. zawartej przed mediatorem, zgodnie z którą strony wystąpiły do Sądu Okręgowego w (...) o ustalenie kontaktów z dziećmi z uwzględnieniem porozumienia małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dziećmi po rozwodzie. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego (...) z dnia (...) marca 2015 r. sygn. akt (...) miejscem zamieszkania dzieci: A. M. i K. M. jest miejsce zamieszkania ich matki. Sąd nie orzekł o kontaktach ojca z dziećmi, zatem w sprawie nie zostało wydane orzeczenie sądowe dotyczące ustalenia opieki naprzemiennej.

Organ II instancji podniósł, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się jednolicie, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu.

W związku z powyższym organy administracji publicznej realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego nie są uprawnione do badania w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad małoletnimi dziećmi przez ich rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami a dziećmi są sprawami cywilnymi rozpatrywanymi przez sady powszechne. Ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sadu powszechnego, a w braku takiego orzeczenia sądowego istnienie tego rodzaju opieki nie można domniemywać. W konsekwencji organ uznał, że w niniejszej sprawie nie występuje opieka naprzemienna nad A. M. i K. M., bowiem nie zostało wydane orzeczenie sadowe rozstrzygające tę kwestię, a więc A. M. i K. M. nie mogą zostać zaliczeni do składu rodziny K. M., zatem M. G. jest pierwszym dzieckiem w jego rodzinie.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. M. zarzucając jej naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 2 pkt 16 oraz art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy orzekające dokonały błędnej interpretacji art. 2 pkt 16 ww. ustawy, niezgodnej z celem ustawy i naruszającej równość wobec prawa oraz zasadę sprawiedliwości społecznej. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja jest sprzeczna z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący podniósł również, że ponosi ciężar ekonomiczny wychowania i wykształcenia trzech synów, zgodnie zaś z Rodzicielskim Planem Wychowawczym z 20 stycznia 2015 r., który jest częścią ugody w sprawie sygn. akt (...) sprawuje opiekę naprzemienną nad A. i K. Z żadnego zaś przepisu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wynika, by w wyroku rozwodowym sąd miał obowiązek orzec o wykonywanej opiece naprzemiennej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest wykładnia ostatniego zdania art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195, z późn. zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu, "... w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców".

W ocenie składu orzekającego, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego i obowiązujących przepisów prawa, nie zasługuje na aprobatę stanowisko skarżącego zaprezentowane w skardze, że wspólnie z byłą żoną, na podstawie ugody sądowej sprawuje opiekę naprzemienną nad synami A. i K. i z tego tytułu przysługuje mu świadczenie wychowawcze na drugie i trzecie dziecko.

Z treści załączonego do akt sprawy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego (...) w (...) z 23 marca 2015 r. sygn. akt (...) wynika, że miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ich matki, władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, ale Sąd nie orzekł o sposobie kontaktowania się ojca z małoletnimi dziećmi.

Powyższe powoduje, że dzieci nie pozostają pod opieką naprzemienną swoich rozwiedzionych rodziców ustaloną w orzeczeniu sądu, tylko na warunkach ustalonych w porozumieniu małżonków z 20 stycznia 2015 r. Stąd zaskarżoną decyzję należy uznać za prawidłową, gdyż w aktach sprawy brak jest orzeczenia sądu o sprawowaniu naprzemiennie opieki nad dziećmi przez rozwiedzionych małżonków.

Należy wskazać, że podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która w art. 4 ust. 1 i 2 stanowi, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl art. 5 ust. 1-3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.

Pojęcie "opieki naprzemiennej", którym ustawodawca posłużył się w przywołanym unormowaniu wprowadzone zostało do obrotu prawnego z dniem 1 kwietnia 2016 r. wraz z wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, choć co istotne nie zostało dotychczas zdefiniowane przez ustawodawcę ani w treści wspomnianej ustawy, ani też w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082), czy też w przepisach innych ustaw.

W tym miejscu należy przypomnieć, że od 29 sierpnia 2015 r. przepis art. 58 § 1 i § 1a Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Jednocześnie wskazać należy, że do art. 58 kodeksu rodzinnego dodano § 1b, zgodnie z którym na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.

Sąd orzekający w pełni podziela stanowisko ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2017 r. I OSK 947/17 czy z 17 listopada 2017 r. I OSK 1046/17), że samo brzmienie spornego w sprawie przepisu jest jasne i nie nastręcza trudności interpretacyjnych, a tylko niejasność przepisów uprawniałaby do korzystania z innych metod wykładni aniżeli językowej (gramatycznej). Nie budzi wątpliwości, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 16 powołanej ustawy fakt ustanowienia opieki naprzemiennej obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu musi wynikać z orzeczenia sądu, aby wywołać określony w tym przepisie skutek prawny. Językowa wykładnia tego przepisu nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych i nie ma potrzeby stosowania jakiejkolwiek innej wykładni tego przepisu (prokonstytucyjnej, celowościowej lub systemowej). Nie ma też uzasadnienia dla odstąpienia od wykładni literalnej. Nie można bowiem nadać stronie uprawnienia nieprzyznanego przez ustawę.

Należy też podkreślić, że na gruncie przywołanej ustawy zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a zaliczenie dziecka jednocześnie do odrębnych rodzin obydwojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo. Przepis ten należy zatem interpretować ściśle, gdyż ma on charakter wyjątku od ogólnej reguły.

Skoro regułą jest zaliczanie dziecka (w związku z przyznanymi ustawą uprawnieniami do pomocy państwa) tylko do jednej rodziny, ustanowiony w art. 2 pkt 16 wyjątek dotyczy sytuacji, w którym zaliczenie dziecka tylko do jednej rodziny pozostawałoby w sprzeczności z jednoznacznym, kategorycznym rozstrzygnięciem sądu, wiążącym zarówno rodziców, jak i organy państwa.

W rozpatrywanej sprawie skarżący nie dysponuje odpowiednim orzeczeniem sądowym, gdyż przedstawione porozumienie nie spełnia tego wymogu. Z ustaleń organu nie wynika by było ono zaakceptowane przez sąd. Z treści wyroku Sądu orzekającego rozwód nie wynika by powoływał się on na porozumienie dotyczące kontaktów z dziećmi, a wręcz nie orzeka o kontaktach ojca z dziećmi, zasądzając jednocześnie na ich rzecz alimenty.

Brak orzeczenia sądu ustalającego opiekę naprzemienną, wyklucza więc możliwość samodzielnego ustalania faktu jej występowania przez organ administracji publicznej, czy to w drodze swoistej reinterpretacji w tym aspekcie wyroku rozwodowego wydanego w okresie gdy w porządku prawnym obowiązującym w Polsce tego rodzaju instytucja prawna nie występowała, czy też w ramach ustaleń w drodze wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 15 ust. 1 powołanej ustawy, czy też w drodze oceny przedłożonego przez skarżącego porozumienia. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tym samym, prezentowanych w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych zapatrywań (przywoływanych także przez skarżącego, wedle których to do organu właściwego realizującego świadczenia wychowawcze należy rozstrzygnięcie, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, czy w konkretnym przypadku występuje opieka naprzemienna.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, na gruncie omawianej ustawy, A. i K. M. nie mogli być uznani za członków rodziny skarżącego. Z tego też względu dla celów ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jako pierwsze (i jedyne) w jego rodzinie dziecko mógł być traktowany wyłącznie pochodzący z aktualnego związku syn M., a to wykluczało możliwość uzyskania na niego i na K. (jako kolejne dzieci w rodzinie) przewidzianego ustawą świadczenia, niezależnego od uzyskiwanego w rodzinie dochodu.

Podejmując zatem decyzję o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego Prezydent (...), jak i utrzymujące tę decyzję w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) nie naruszyło wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego ani procesowego, a sformułowane w tym kontekście zarzuty uznać należy za chybione.

Sąd nie dostrzega w przyjętej przez ustawodawcę w odniesieniu do osób rozwiedzionych konstrukcji zaliczenia ich wspólnych dzieci w skład rodziny osoby realnie sprawującej pieczę naruszenia gwarantowanej art. 2 i art. 32 Konstytucji RP zasady równości względem prawa i sprawiedliwości społecznej. Rodzic, który wspólnie zamieszkuje z dzieckiem i na co dzień realizuje obowiązki rodzicielskie, sprawując bezpośrednio nad nim opiekę, nie charakteryzuje się bowiem wspólną cechą relewantną z rodzicem, który tego rodzaju obowiązki realizuje okazjonalnie (w weekendy, ferie, świta itp.).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.