Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2741289

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 28 maja 2019 r.
I SA/Wa 1176/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.).

Sędziowie WSA: Jolanta Dargas Elżbieta Sobielarska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2019 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia (...) maja 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z (...) maja 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody (...) z (...) czerwca 2017 r. w zakresie odmowy uchylenia decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r., stwierdzającej nabycie przez (...) Fabryki Mebli S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w (...) przy ul. (...), oznaczonego jako działki nr (...) i nr (...) o pow. (...) ha oraz nieodpłatnego nabycia prawa własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie - w części dotyczącej działki nr (...) o pow. (...) ha.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał na następujący stan sprawy.

Wojewoda (...), działając na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.), decyzją z (...) sierpnia 1992 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez (...) Fabryki Mebli S.A. w (...) prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w (...) przy ul. (...), oznaczonego jako działka nr (...) i nr (...) o łącznej pow. (...) ha oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie.

Ostateczną decyzją z (...) maja 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy własną decyzję z (...) kwietnia 2003 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r. w części dot. części działek nr (...) i nr (...), które weszły w skład uwłaszczonej działki nr (...).

Pismem z 30 października 2003 r. M.G. wystąpił o wznowienie postępowania, powołując się na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. We wniosku wskazał, że Wojewoda (...) wydając decyzję uwłaszczeniową nie wiedział, że nieruchomość została wywłaszczona, nie zbadał, czy wniosek o uwłaszczenie dotyczy nieruchomości wywłaszczonej i czy nieruchomość ta wykorzystana została zgodnie z celem wywłaszczenia, jak również nie powiadomił wnioskodawcy, jako następcy prawnego dawnego właściciela, o możliwości zwrotu nieruchomości.

Postanowieniem z (...) lipca 2004 r. Wojewoda (...) wznowił na żądanie wnioskodawcy postępowanie zakończone decyzją Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r., a następnie decyzją z (...) września 2004 r. odmówił uchylenia decyzji uwłaszczeniowej z (...) sierpnia 1992 r.

Minister Infrastruktury decyzją z (...) sierpnia 2005 r., po rozpatrzeniu odwołania M.G., uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody (...) z (...) września 2004 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda (...) decyzją z (...) stycznia 2006 r. ponownie odmówił uchylenia decyzji uwłaszczeniowej z (...) sierpnia 1992 r. Minister Budownictwa, po rozpatrzeniu odwołania M.G., decyzją z (...) listopada 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z (...) stycznia 2006 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 lutego 2007 r., II SA/Wa 2114/06, po rozpoznaniu skargi M.G., J.G., T.G. i S.G. na decyzję Ministra Budownictwa z (...) listopada 2006 r., oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 czerwca 2008 r., I OSK 1046/07, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej M.G., J.G., T.G. i S.G. od powyższego wyroku, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. We wskazanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podniósł m.in., że "Usprawiedliwione podstawy zawiera natomiast zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie bowiem przyjął, że przesłanki wznowienia postępowania uwłaszczeniowego na wskazanej podstawie nie stanowi nie tylko ujawnienie okoliczności, że grunty którymi została uwłaszczona państwowa osoba prawna zostały nabyte przez Skarb Państwa w drodze wywłaszczenia, ale przede wszystkim, że w sprawie przedmiotowego uwłaszczenia znaczenie mają wyłącznie zgłoszone, a nie istniejące roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. (...) Rozpatrując zgłoszone w tym zakresie żądanie, organy z góry uznały, że skoro wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości złożono dopiero po zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego, to w dniu 5 grudnia 1990 r. do omawianych gruntów nie istniały uprawnienia osób trzecich, a zatem podniesione przez wnioskodawców okoliczności - w tym dotyczące nabycia spornych gruntów w drodze wywłaszczenia - nie mogą mieć w sprawie żadnego znaczenia. Takie założenia są błędne. Chodzi bowiem nie tylko o zgłoszone, ale istniejące prawa majątkowe osób trzecich do nieruchomości objętej postępowaniem uwłaszczeniowym. Prawa takie stanowią przeszkodę w nabyciu przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości pozostającej w jej zarządzie, a zawarta w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. klauzula "nie narusza praw osób trzecich" powinna być odczytywana jako warunek wystąpienia lub niewystąpienia z mocy prawa skutku w postaci przekształcenia zarządu w użytkowanie wieczyste (por. wyrok między innymi Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1995 r. sygn. III ARN 8/95- OSNAPiUS 1995, Nr 18, poz. 223). Dodać także należy, że uprawnienia do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości ustawodawca przyznał właścicielom tych nieruchomości lub ich następcom prawnym wcześniej niż państwowe osoby prawne otrzymały prawo do domagania się przekształcenia zarządu w użytkowanie wieczyste nieruchomości. Z powyższego bezspornie wynika, że niezbędna jest świadomość organu uwłaszczeniowego, czy grunty, którymi ma być uwłaszczona osoba prawna zostały nabyte w drodze wywłaszczenia. Tylko taka wiedza pozwala na rozważenie w odrębnym postępowaniu czy w dniu 5 grudnia 1990 r. grunty były zbędne na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej i tym samym czy we wskazanej dacie wystąpiły materialnoprawne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (lub jej części) na rzecz osób uprawnionych. Takich niezbędnych w sprawie ustaleń organy orzekające nie poczyniły, błędnie ograniczając przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tylko do daty złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, podzielając te zaopatrywania, oddalił skargę z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpoznaniu skargi M.G., J.G., T.G. i S.G., wyrokiem z 30 października 2008 r., I SA/Wa 1178/08, uchylił decyzję Ministra Budownictwa z (...) listopada 2006 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody (...) z (...) stycznia 2006 r. wskazując, że "Rozpoznając ponownie wniosek skarżących, organ administracji weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny - które wiążą w tej sprawie zarówno Sąd, jak i organ. Organ ustali, czy grunty, którymi uwłaszczono osobę prawną, zostały nabyte w drodze wywłaszczenia, bowiem informacja ta pozwoli na rozważenie, czy w dniu 5 grudnia 1990 r. wystąpiły materialnoprawne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (lub jej części) na rzecz osób uprawnionych. Następnie organ rozpatrzy całokształt zgromadzonego materiału dowodowego i dokona jego oceny zgodnie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a także zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Organ rozważy także, czy w niniejszej sprawie zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wystąpiły przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego."

Wojewoda (...) decyzją z (...) marca 2010 r. odmówił uchylenia decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r. wskazując, że "nie można stwierdzić, iż nieruchomości wywłaszczone były wykorzystane na inny cel niż cele uzasadniające wywłaszczenie" oraz stwierdzając, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uwłaszczenia, wobec czego brak jest podstaw do wzruszenia decyzji.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli M.G., J.G., T.G. i S.G., zarzucając brak właściwie określonego przedmiotu rozstrzygnięcia (w kwestii odniesienia się przez organ wojewódzki do stanu prawnego działki nr (...)) oraz brak uwzględnienia wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Minister Infrastruktury decyzją z (...) sierpnia 2010 r. uchylił w całości decyzję Wojewody (...) z (...) marca 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że Wojewoda (...) nie zbadał, czy 5 grudnia 1990 r. wystąpiły przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oraz, czy uwłaszczona działka nr (...) została nabyta w drodze wywłaszczenia, co tym samym skutkowało brakiem ustaleń w zakresie zaistnienia materialnoprawnych przesłanek zwrotu tej nieruchomości byłym właścicielom.

Wojewoda (...) decyzją z (...) kwietnia 2011 r. ponownie odmówił uchylenia decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r. wskazując, że "nie można stwierdzić, iż zaistniały przesłanki do zwrotu nieruchomości nr (...) i (...), z powodu wykorzystania wywłaszczonych nieruchomości na inny cel, niż cele uzasadniające wywłaszczenie."

Odwołanie od powyższej decyzji złożył M.G., występujący w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J.G., T.G. i S.G.

Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z (...) grudnia 2011 r. uchylił w całości decyzję Wojewody (...) z (...) kwietnia 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda (...) nie przeprowadził postępowania zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a także w poprzedniej decyzji Ministra Infrastruktury z (...) sierpnia 2010 r., bowiem nie ustalił, czy uwłaszczony grunt został nabyty przez Skarb Państwa w drodze wywłaszczenia. Organ odwoławczy zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że działki wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w (...) z (...) października 1953 r. weszły w skład działki nr (...), natomiast nie ustalono, czy wywłaszczony grunt wszedł także w skład uwłaszczonej działki nr (...), co ma znaczenie dla ustalenia interesu prawnego skarżących w stosunku do tej części decyzji uwłaszczeniowej. W ocenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej organ I instancji nie wyjaśnił również, czy organ uwłaszczający miał świadomość wywłaszczenia uwłaszczanych gruntów, co ma znaczenie dla ustalenia przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a także nie wyjaśnił, jak zakończyło się postępowanie zwrotowe zainicjowane wnioskiem z (...) sierpnia 2002 r.

Wojewoda (...) decyzją z (...) stycznia 2013 r. ponownie odmówił uchylenia decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył M.G., występujący w imieniu własnym oraz J.G., T.G. i S.G.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z (...) maja 2013 r., uchylił powyższą decyzję Wojewody (...) i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Wojewoda (...) decyzją z (...) kwietnia 2016 r. odmówił uchylenia decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r. stwierdzającej nabycie przez (...) Fabryki Mebli S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w (...) przy ul. (...), oznaczonego jako działki nr (...) i (...) o pow. (...) ha oraz nieodpłatnego nabycia prawa własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie w części dotyczącej działki nr (...) o pow. (...) ha (pkt 1) oraz umorzył postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r., w części dotyczącej działki nr (...) o pow. (...) ha (pkt 2), z uwagi na wycofanie wniosku w tej części.

Od powyższej decyzji odwołał się M.G. działający w imieniu własnym oraz J.G. i S.G., zarzucając naruszenie art. 69 ust. 1 i art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. W ocenie skarżących część wywłaszczonej nieruchomości podlegała zwrotowi na rzecz dotychczasowych właścicieli wskutek niewykorzystania jej w całości na cel wywłaszczenia.

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z (...) sierpnia 2016 r. uchylił w całości decyzję Wojewody (...) z (...) kwietnia 2016 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Wojewoda (...) decyzją z (...) czerwca 2017 r. odmówił uchylenia decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez (...) Fabryki Mebli S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w (...) przy ul. (...), oznaczonego jako działka nr geod. (...) o pow. (...) ha oraz nieodpłatnego nabycia prawa własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie (pkt 1) oraz umorzył postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r., w części stwierdzającej nabycie przez (...) Fabryki Mebli S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w (...) przy ul. (...), oznaczonego jako działka nr geod. (...) o pow. (...) ha oraz nieodpłatnego nabycia prawa własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie (pkt 2).

Odwołanie od decyzji Wojewody (...) z (...) czerwca 2017 r. w zakresie pkt 1 tej decyzji złożył M.G. podnosząc, że w dacie uwłaszczenia, tj. 5 grudnia 1990 r. istniały prawa osób trzecich (spadkobierców J.G.) i te prawa stanowiły przeszkodę w nabyciu przez (...) S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. 5 grudnia 1990 r. Wojewoda (...) nie wiedział o fakcie przejęcia gruntów J.G. i w jakich latach to nastąpiło. Wskutek odpadnięcia celu wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość kwalifikowała się do zwrotu poprzedniemu właścicielowi lub jego następcom prawnym. Wojewoda (...) miał obowiązek powiadomienia poprzedniego właściciela, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i podlega zwrotowi. Uwłaszczona nieruchomość była zbędna (...) w (...), gdyż po uwłaszczeniu została natychmiast sprzedana.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z (...) maja 2018 r.) Minister Inwestycji I Rozwoju stwierdził, że skoro przedmiotem zaskarżenia objęta jest decyzja Wojewody (...) z (...) czerwca 2017 r. jedynie w zakresie pkt 1, tym samym rozpatrzeniu przez organ odwoławczy podlega tylko ta część decyzji.

Przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, których katalog ma charakter zamknięty, określone zostały w art. 145 § 1 pkt 1-8 oraz art. 145a k.p.a. We wniosku o wznowienie postępowania jako podstawę wznowienia podano art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Podniesiono, że Wojewoda (...) wydając decyzję uwłaszczeniową nie wiedział, że nieruchomość została wywłaszczona, nie zbadał, czy wniosek o uwłaszczenie dotyczy nieruchomości wywłaszczonej i czy nieruchomość ta wykorzystana została zgodnie z celem wywłaszczenia, jak również nie powiadomił wnioskodawcy, jako następcy prawnego dawnego właściciela, o możliwości zwrotu nieruchomości.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. może mieć zatem zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy, są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie "nowych okoliczności faktycznych", "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecia przesłanka wymaga, aby "nowe okoliczności faktyczne", "nowe dowody" nie były znane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania powinno zatem następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji, byleby tylko rzecz dotyczyła faktów mających miejsce przed wydaniem decyzji, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2017 r., I OSK 1347/16). Zgodnie natomiast z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2007 r., V SA/Wa 1027/06, "Ujawnienie nowych dowodów może prowadzić nie tylko do ustalenia nowych okoliczności, ale do zmiany oceny stanu faktycznego sprawy. Nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające więc w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych."

W niniejszej sprawie organy są związane wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2008 r., I OSK 1046/07, oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 października 2008 r., I SA/Wa 1178/08. W powyższych wyrokach organ został zobowiązany do ustalenia, czy grunty, którymi uwłaszczono osobę prawną, zostały nabyte w drodze wywłaszczenia oraz, czy w dniu 5 grudnia 1990 r. wystąpiły materialnoprawne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (lub jej części) na rzecz osób uprawnionych.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że przedmiotem orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w (...) z (...) października 1953 r. był m.in. grunt wskazany w pkt 17 orzeczenia, który wszedł w skład uwłaszczonej nieruchomości o nr (...) (por. rejestr pomiarowy z 1952 r., pismo Urzędu Miejskiego w (...) z (...) stycznia 2002 r.).

Zgodnie z obowiązującym wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 14, poz. 74) nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Mając na uwadze, że jedną z koniecznych przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości było złożenie wniosku przez poprzedniego właściciela lub jego następcę prawnego, a z akt sprawy wynika, że na dzień 5 grudnia 1990 r. stosowny wniosek nie został złożony, zatem na dzień uwłaszczenia nie wystąpiły materialnoprawne przesłanki zwrotu nieruchomości. Wniosek o zwrot nieruchomości został złożony dopiero w 2002 r. i rozpatrzony decyzją ostateczną Prezydenta Miasta (...) z (...) listopada 2002 r. umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w (...) przy ul. (...), stanowiącej część działek, oznaczonych nr (...) i (...) oraz (...) (pkt 1 decyzji). Ponadto ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie wynika, aby nieruchomość na dzień 5 grudnia 1990 r. była zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, tj. rozbudowę Stolarni Mechanicznej zarządzanej przez (...) Zakłady (...).

Ocena zbędności wywłaszczonej nieruchomości polega na ustaleniu celu wywłaszczenia i skonfrontowaniu go ze sposobem zagospodarowania działki po przejęciu jej na własność Skarbu Państwa. Podkreślić należy, że w przypadku nieruchomości wywłaszczonej przed wejściem w życie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami., tj. przed 1 stycznia 1998 r., dla uznania, czy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, wystarczające jest ustalenie, czy cel wywłaszczenia został w jej obrębie zrealizowany (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 12 lutego 2014 r., I OSK 1663/12; z 10 kwietnia 2014 r., I OSK 2391/12 oraz z 24 czerwca 2014 r., I OSK 2876/12).

Ze znajdującego się w aktach sprawy zestawienia budynków i urządzeń technicznych Zakładu nr (...)(...) Fabryk Mebli S.A. przy ul. (...) w (...) oraz wyrysu z mapy ewidencyjnej wraz z opisem nieruchomości sporządzonej w dniu (...) lutego 1991 r. Ks. rob. (...) wynika, że w latach 1952-1989 na działce nr (...) wybudowane zostały budynki i urządzenia techniczne tj. budynek warsztatu remontowego, budynek kotłowni, budynek produkcyjny, magazyn wyrobów gotowych, budynek kondensacyjny suszarni tarcicy, czy budynek przyrzynalni tarcicy, niezbędne dla funkcjonowania Zakładu. Powyższe wskazuje, że został zrealizowany cel wywłaszczenia nieruchomości. Ponadto zrealizowanie celu wywłaszczenia wyłącza dopuszczalność zwrotu nieruchomości, nawet jeśli później nieruchomość ta została wykorzystywana na inny cel (por. wyroki NSA: z 20 lutego 2001 r., I SA 2139/99, LEX nr 55331; z 6 grudnia 2006 r., I OSK 193/06, LEX nr 291163; z 1 października 2014 r., I OSK 173/13, LEX nr 1769222).

Z akt sprawy zakończonej decyzją Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r. nie wynika również, aby organ był świadomy, że uwłaszczane grunty zostały nabyte w drodze wywłaszczenia, a decyzja uwłaszczeniowa mogłaby naruszać prawa osób trzecich. Mając zatem na uwadze, że w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 24 sierpnia 1992 r., nie wystąpiły materialnoprawne przesłanki zwrotu nieruchomości, a w konsekwencji uwłaszczenie nie naruszało praw osób trzecich, brak jest podstaw do uznania, aby wskazywana przez wnioskodawcę jako podstawa wznowienia niniejszego postępowania, okoliczność uprzedniego wywłaszczenia nieruchomości, miała istotny wpływ na zmianę treści decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r.

W przypadku stwierdzenia, że podana przez stronę we wniosku przyczyna wznowienia w rzeczywistości nie wystąpiła, organ powinien wydać decyzję o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.

W ocenie organu odwoławczego, z uwagi na to, że wskazane przez wnioskodawcę nowe okoliczności faktyczne nie wypełniają przesłanki zawartej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., organ I instancji zasadnie odmówił uchylenia decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r.

Skargę na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z (...) maja 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M.G. W konkluzji skargi podniósł m.in., że nie jest istotnym, czy nieruchomość była wykorzystywana na cel wywłaszczenia. Istotnym jest, że 5 grudnia 1990 r. ceł był nieaktualny. Ustawa o wywłaszczaniu nieruchomości z 1985 r. nie stawia warunku koniunkcji przy zwrocie pomiędzy dotychczasowym korzystaniem i zbędnością nieruchomości, tak jak czyni to art. 34 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wskutek odpadnięcia celu wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość kwalifikowała się do zwrotu poprzedniemu właścicielowi lub jego następcom prawnym. W związku z tym Wojewoda (...) miał obowiązek powiadomienia poprzedniego właściciela, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu i podlega zwrotowi.

Dodatkowo w piśmie z (...) kwietnia 2019 r. skarżący podniósł, że nieruchomości wywłaszczone w 1953 r., to jest o nr geodezyjnym (...) (w całości), nr geodezyjny (...) (prawie w całości) i nr geodezyjny (...) (prawie w całości) nigdy nie były wykorzystane na cel wywłaszczenia. Nieruchomości przejęte w 1950 r. (na podstawie umowy z 20 grudnia 1950 r., którą skarżący odnalazł w archiwum), leżące w jednym ciągu pomiędzy działkami o nr geodezyjnym (...) i (...), były wykorzystane na ceł wywłaszczenia częściowo.

W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżona decyzja, mimo że częściowo źle uzasadniona, odpowiada prawu.

Rację ma Minister Inwestycji i Rozwoju twierdząc, że organy w niniejszej sprawie orzekały w warunkach związania (wynikającego z art. 190 i art. 153 p.p.s.a.) wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2008 r., I OSK 1046/07, oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 października 2008 r., I SA/Wa 1178/08. Nie w pełni jednak Minister zrozumiał te wytyczne.

Wznowienie (dokonane postanowieniem z (...) lipca 2004 r.) dotyczyło postępowania zakończonego decyzją Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.). Przepis ten w ust. 1 zdanie pierwsze i drugie stanowił, że "Grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu (...), będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich." Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku z 26 czerwca 2008 r., I OSK 1046/07, stanął na stanowisku, że klauzula "nie narusza praw osób trzecich" powinna być odczytywana jako warunek wystąpienia lub niewystąpienia z mocy prawa skutku w postaci przekształcenia zarządu w użytkowanie wieczyste. Niezbędna jest zatem świadomość organu uwłaszczeniowego, czy grunty, którymi ma być uwłaszczona osoba prawna zostały nabyte w drodze wywłaszczenia. Tylko taka wiedza pozwala na rozważenie w odrębnym postępowaniu, czy w dniu 5 grudnia 1990 r. grunty były zbędne na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej i tym samym, czy we wskazanej dacie wystąpiły materialnoprawne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (lub jej części) na rzecz osób uprawnionych. Podzielając również pogląd zawarty w uchwale składu siedmiu sędziów z 15 lutego 1999 r., OPS 15/1998 (ONSA 1999/3/75) NSA zaakceptował także stanowisko, że rozstrzygnięcie o zasadności żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi zagadnienie wstępne w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Z tego należało wyciągnąć wniosek, że po wznowieniu postępowania uwłaszczeniowego organ powinien je zawiesić i poczekać na rozstrzygnięcie w odrębnym postępowaniu (co NSA podkreślił wyraźnie), czy zasadne jest roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Tymczasem Minister Inwestycji i Rozwoju ustalił, że grunty wchodzące w skład późniejszej działki nr (...) zostały wywłaszczone w 1953 r., a w pozostałym zakresie wniosek o wznowienie został cofnięty. W konsekwencji decyzja Wojewody (...) z (...) czerwca 2017 r. w części dotyczącej pkt 2 - umorzenia postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r., w części stwierdzającej nabycie przez (...) Fabryki Mebli S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w (...) przy ul. (...), oznaczonego jako działka nr (...) o pow. (...) ha oraz nieodpłatnego nabycia prawa własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie - nie została w ogóle zaskarżona odwołaniem i w tym zakresie stała się ostateczna. Tę ocenę sąd w obecnym składzie podziela.

Odmowa uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r. dotyczy więc jedynie obecnej działki nr (...), która - jak ustaliły organy - została wywłaszczona w 1953 r. Trzymając się wytycznych zawartych w wyroku NSA z 26 czerwca 2008 r., I OSK 1046/07, po wznowieniu postępowania uwłaszczeniowego organy powinny je zawiesić i poczekać na rozstrzygnięcie w odrębnym postępowaniu prejudykatu w postaci roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Takie stanowisko znajduje oparcie w utrwalonym już orzecznictwie. Dla przykładu NSA już w wyroku z 10 października 2001 r., I SA 2394/99, orzekł, że klauzula "nie narusza praw osób trzecich" (art. 2 ust. 1 zdanie drugie ustawy z 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.) oznacza, iż uwłaszczenie nie może nastąpić z pominięciem roszczenia o zwrot nieruchomości. Złożenie wniosku o zwrot nieruchomości przed wszczęciem postępowania uwłaszczeniowego lub w jego trakcie powinno skutkować niewszczynaniem lub zawieszeniem tego ostatniego do czasu zakończenia postępowania o zwrot, gdyby bowiem istniały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nastąpiłoby uwłaszczenie, to naruszałoby ono prawa osób trzecich, zatem doszłoby do naruszenia, i to rażącego, prawa (LEX nr 75559).

Tymczasem organy niewłaściwie zrozumiały wiążące je wytyczne i we własnym zakresie we wznowionym postępowaniu uwłaszczeniowym rozstrzygnęły o braku przesłanek do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, objętej działką nr (...). Nie miało to jednak istotnego wpływu na wynik sprawy wobec ustalenia, że wniosek o zwrot nieruchomości został złożony dopiero w 2002 r. i rozpatrzony ostateczną decyzją Prezydenta Miasta (...) z (...) listopada 2002 r. umarzającą postępowanie. Żadne inne postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obecnie się nie toczy. Nie ma więc przesłanek do "czekania" na rozstrzygnięcie prejudykatu w przedmiocie zwrotu, gdyż takie postępowanie się nie toczy, a co więcej, zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją z (...) listopada 2002 r., z której nie wynika, że uwłaszczenie mogło naruszyć prawa osób trzecich. Odmowa uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji Wojewody (...) z (...) sierpnia 1992 r., w części dotyczącej działki nr (...), nie narusza więc art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.

Rozważania skarżącego zawarte w piśmie z (...) kwietnia 2019 r. nie mają znaczenia w sprawie wobec niezaskarżenia odwołaniem pkt 2 decyzji Wojewody (...) z (...) czerwca 2017 r., która w tym zakresie stała się ostateczna. Sąd też inaczej niż skarżący w skardze rozumie wytyczne zawarte w wyroku NSA z 26 czerwca 2008 r., I OSK 1046/07, i dlatego uważa za nieadekwatne do okoliczności sprawy argumenty podniesione w skardze. Wobec zakończenia ostateczną decyzją postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, co oznacza brak prejudykatu, obowiązki organu, o jakich mowa w skardze, nie mogą mieć wpływu na wynik uwłaszczenia. Miały one ewentualnie znaczenie dla postępowania zwrotowego, ale to już zostało zakończone.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł o oddaleniu skargi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.