Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1966800

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 23 grudnia 2015 r.
I SA/Wa 1122/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku P. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) kwietnia 2015 r. znak: (...) w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia: odmówić P. R. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Uzasadnienie faktyczne

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 30 lipca 2015 r. wniosek P. R. zwanego dalej wnioskodawcą o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wraz z dołączonymi do wniosku licznymi kopiami faktur potwierdzających wysokość wydatków, jakie wnioskodawca poniósł w zakresie chowu trzody chlewnej, a także uprawy i pielęgnacji upraw polowych.

Z tego względu przy piśmie z dnia 4 sierpnia 2015 r. przesłano wnioskodawcy urzędowy formularz PPF, celem jego wypełnienia, podpisania i odesłania do Sądu w terminie 7 dni, od daty doręczenia, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

W dniu 10 września 2015 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje półtoraroczny syn. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni (...) ha, w którym zajmuje się uprawą zbóż oraz hodowlą trzody chlewnej. Wnioskodawca podał, że miesięczny dochód netto jaki uzyskuje z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego wynosi około (...) zł. Wskazał łączny dochód (...) zł.

Wnioskodawca zaznaczył, że ponosi duże nakłady finansowe, aby zachować wszystkie wymagania dotyczące właściwego i prawidłowego chowu zwierząt. Dodał, że również uprawa roślin wymaga dużych nakładów finansowych. Podał, że zwłaszcza okres jesienny polegający na uprawie, orce, zasiewie, a także siewie nawozów mineralnych, nawożeniu i wykonywaniu zabiegów pielęgnacyjnych polegających na opryskiwaniu od chorób i szkodników wiąże się z dużymi kosztami związanymi z zakupem paliwa, nawozów, materiału siewnego, herbicydów.

Jako posiadany majątek wnioskodawca wskazał nieruchomość rolną o powierzchni (...) ha oraz przedmioty o wartości powyżej (...) zł tj. ciągnik rolniczy, pług, ładowacz czołowy do ciągnika oraz samochód osobowy. W rubryce 11 formularza "zobowiązania i stałe wydatki" wnioskodawca podał kwotę około (...) zł.

Zarządzeniem z dnia 16 września 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie gdzie zamieszkuje (dom/mieszkanie), należało podać wielkość w m 2 oraz czyją stanowi on własność, gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawca przekreślił zarówno rubrykę dom, jak i mieszkanie. Zapytano wnioskodawcę czy ponosi, a jeśli tak, to jakie miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu/mieszkania należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, (np. z tytułu opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz nieczystości stałych i płynnych, itp.). Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, czy we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim tylko syn, czy też żona, jeśli tak, należało wskazać wysokość dochodu uzyskiwanego przez żonę, jak również posiadany przez nią majątek. Wezwano wnioskodawcę do podania, czy oprócz dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości ok. (...) zł netto miesięcznie wnioskodawca uzyskuje jeszcze dochód ze sprzedaży posiadanej trzody chlewnej, zboża lub innych płodów rolnych, jeśli tak, należało wskazać wysokość uzyskiwanego dochodu oraz tytuł z którego dochód ten jest uzyskiwany. Zapytano wnioskodawcę, czy otrzymuje dopłaty unijne lub inne do posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni (...) ha, jeśli tak, należało wskazać od kogo, jakiego rodzaju dopłaty, w jakiej wysokości oraz na jaki okres są przyznawane. Wezwano wnioskodawcę do podania jakiego rodzaju samochód oraz ciągnik posiada należało wskazać markę, rok produkcji oraz orientacyjne koszty związane z ich miesięcznym utrzymaniem (np. zakup paliwa, naprawy). Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, czy posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce w złotych polskich lub innej walucie, gdyż tą rubrykę formularza wnioskodawca pozostawił niewypełnioną, jeśli tak, należało podać wysokość zgromadzonych oszczędności. Zapytano, czy wskazana w rubryce 11 formularza kwota ok. (...) zł jest to łączna suma wydatków i zobowiązań wnioskodawcy, czy też jest to wysokość raty kredytu, pożyczki, kosztów ponoszonych na utrzymanie mieszkania/domu, lub inna kwota. Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, czy wskazana w punkcie 10 formularza kwota ok. (...) jest to łączny roczny dochód wnioskodawcy, czy też jest to inna kwota, jeśli tak, należało wyjaśnić co to jest za kwota. Wezwano wnioskodawcę do podania orientacyjnej kwoty jaką miesięcznie przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego (tekst jedn.: na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych).

Ponadto, zwrócono się do wnioskodawcy o nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez wnioskodawcę lub żonę wnioskodawcy rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu dwóch ostatnich miesięcy. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

W dniu 22 października 2015 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęło pismo wnioskodawcy, w którym zwrócił się o wydłużenie terminu do wykonania ww. wezwania o 14 dni. Wnioskodawca wskazał, że ustalony 7 - dniowy termin jest zdecydowanie za krótki do zorganizowania wszystkich dokumentów, do nadesłania których został wezwany.

Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że obecnie zamieszkuje w domu stanowiącym własność rodziców i zajmuje pokój o powierzchni ok. (...) m 2. Wnioskodawca zaznaczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim tylko 2 letni syn. Wskazał, że z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego obecnie uzyskuje dochód w wysokości ok. (...) zł. Oświadczył, że otrzymuje dopłaty unijne na zasadach ogólnych, a za ostatni rok dopłaty wyniosły ok. (...) zł. Wnioskodawca podał, że posiada samochód osobowy marki (...) rok produkcji 2006 r., a jego aktualną wartość szacuje na kwotę ok. (...) zł. Wskazał, że miesięczny koszt utrzymania samochodu wynosi ok. (...) zł. Dodał, że posiada także ciągnik rolniczy (...) rok produkcji (...), którego miesięczny koszt utrzymania wynosi ok. (...) zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że kwota wskazana w rubryce 11 formularza to koszty ponoszone na utrzymanie gospodarstwa domowego.

Zarządzeniem z dnia 28 października 2015 r. uwzględniając prośbę wnioskodawcy poinformowano go, że termin do nadesłania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów dotyczących złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wyszczególnionych w zarządzeniu z dnia 16 września 2015 r. zostaje przedłużony o 7 dni, licząc termin od dnia doręczenia wnioskodawcy niniejszego zarządzenia.

W dniu 6 listopada 2015 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęło pismo w którym wnioskodawca wyjaśnił, że dom w którym mieszka jest własnością rodziców, jednak każdy prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca oświadczył, że koszty związane z utrzymaniem domu są ponoszone wspólnie na zasadzie dobrowolności, w zależności od posiadanych środków finansowych w danym miesiącu, a ich rozliczenie w każdym miesiącu jest inne.

Wnioskodawca wskazał, że z prowadzonej działalności gospodarczej trudno mu dokładnie określić dochód. Zaznaczył, że na chowie trzody chlewnej poniósł w tym roku stratę. Wyjaśnił, że pomimo licznego stada które wynosiło ok. (...) sztuk, poniósł stratę, gdyż cena żywca spadła o ok. 35% - 45%. Wnioskodawca oświadczył, że w związku z suszą jaka panowała w tym roku, plony w jego gospodarstwie były mniejsze o połowę, przy zachowaniu stałych, wysokich kosztów związanych z uprawą gruntów, zasiewem, pielęgnacja i nawożeniem. Zaznaczył, że wszystkie te okoliczności sprawiają, że trudna jest do oszacowania wysokość dochodu.

W dniu 21 grudnia 2015 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęło pismo wnioskodawcy, w którym raz jeszcze podkreślił, że ponosi duże koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i chowem trzody chlewnej. Wnioskodawca dołączył kserokopię faktur na potwierdzenie wysokości ponoszonych ww. wydatków.

Uzasadnienie prawne

W niniejszej sprawie zważono, co następuje:

W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) zwanej dale prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.

Zgodnie zaś z art. 245 § 1-3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. To wnioskodawca zatem powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeśli jednak oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd/referendarz sądowy rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że czynności określone w art. 255 powołanej ustawy podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11).

W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania zawartych we wniosku informacji za niewystarczające i budzące wątpliwości, zarządzeniem z dnia 16 września 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy - dodatkowych dokumentów pozwalających na pełną ocenę jego sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie istnienia przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca podał tylko część informacji do nadesłania których został wezwany. Jednocześnie wniósł o przedłużenie terminu do wykonania powyższego wezwania o 14 dni. Oświadczył, że termin 7 - dniowy jest zdecydowanie za krótki, by w tym czasie zdążyć zorganizować wszystkie dokumenty do nadesłania których został wezwany.

Przychylając się do powyższej prośby pismem z dnia 6 listopada 2015 r. poinformowano wnioskodawcę, że termin zostaje przedłużony o 7 dni licząc od dnia doręczenia niniejszego wezwania.

W dniu 6 listopada 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo, w którym wnioskodawca nadesłał część dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast, w dniu 21 grudnia 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo, w którym wnioskodawca ponownie oświadczył, że ponosi duże koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i chowem trzody chlewnej, na potwierdzenie czego dołączył kserokopie faktur.

Podkreślić należy, że pomimo nadesłania w dniu 22 października oraz w dniu 6 listopada 2015 r. dodatkowych wyjaśnień oraz w dniu 21 grudnia dodatkowych dokumentów wnioskodawca nadal nie wykonał należycie wezwania z dnia 16 września 2015 r., tj. nie nadesłał wszystkich istotnych dla sprawy wyjaśnień oraz dokumentów do nadesłania których został wezwany. Natomiast nadesłane przez wnioskodawcę wyjaśnienia są zbyt ogólne i mało konkretne.

Wnioskodawca w nadesłanych pismach wyjaśnił gdzie zamieszkuje i czyją własność stanowi dom, jednak nie podał powierzchni domu w m 2 ani przybliżonej wysokości kosztów związanych z utrzymaniem domu. Ogólnikowo wskazał tylko, że koszty związane z utrzymaniem domu są różne i ich rozliczenie w każdym miesiącu przedstawia się inaczej. Dodał, że koszty są ponoszone wspólnie na zasadach dobrowolności, w zależności od posiadanych środków w danym miesiącu. Wnioskodawca uchylił się jednak od podania chociażby orientacyjnej wysokości poniesionych wydatków z ostatniego miesiąca. Nie wiadomo zatem w jakiej części wnioskodawca partycypuje w kosztach utrzymania domu rodziców.

Wnioskodawca nie odpowiedział także na wezwanie, czy oprócz dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości (...) zł uzyskuje jeszcze dochód ze sprzedaży trzody chlewnej, zboża lub innych płodów rolnych. Oświadczył jedynie, że na chowie trzody chlewnej poniósł w tym roku stratę, a w związku z suszą jaka panowała jego plony w gospodarstwie były mniejsze o połowę. Nie podał jednak żadnej przybliżonej kwoty dochodów jakie uzyskał lub straty jaką poniósł, oświadczając jedynie, że są one trudne do oszacowania. Skoro wnioskodawca oświadczył, że jego plony z gospodarstwa są w tym roku mniejsze o połowę, to oznacza to, że wnioskodawca wie ile wyniosły jego plony w ubiegłym roku, a zatem mógł podać przybliżoną wysokość dochodów jakie uzyskał w tym roku ze sprzedaży zboża lub innych płodów rolnych.

Wnioskodawca nie wyjaśnił także, czy wskazana w formularzu kwota (...) zł to łączny roczny dochód wnioskodawcy, czy też jest to inna kwota, a jeśli tak, to należało wyjaśnić co to za kwota.

Nie wiadomo także, czy wnioskodawca posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce, w złotych polskich lub innej walucie, gdyż tą rubrykę formularza wnioskodawca pozostawił niewypełnioną. W nadesłanych wyjaśnieniach wnioskodawca w ogóle nie odniósł się do powyższej kwestii. Wnioskodawca nie nadesłał także wyciągów lub wykazów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu dwóch ostatnich miesięcy, bądź też nie oświadczył, że takich rachunków, kont, czy lokat nie posiada. Nie wyjaśnił także w żaden sposób kwestii swego stanu cywilnego. Na pytanie, czy we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje tylko syn, czy też żona, odpowiedział jedynie ogólnikowo, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim tylko dwuletni syn. Nie wyjaśnił natomiast, czy jest ojcem samotnie wychowującym dziecko, czy też w wychowaniu dziecka pomaga mu żona, konkubina, rodzice.

Mając na uwadze powyższe okoliczności sprawy uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy.

Nie nadsyłając kompletnych, szczegółowych dodatkowych informacji oraz dokumentów do nadesłania których wnioskodawca został wezwany, tym samym nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uznano, że niedopełnienie w całości obowiązku złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Zaznaczyć należy, że zgodnie natomiast z poglądem wyrażonym w postanowieniu NSA z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 152/14 brak przedstawienia, mimo stosownego wezwania, dokumentacji, która w ocenie sądu uzasadniałaby wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przeradza się w obowiązek sądu do dalszego wzywania skarżącego, aby ten usunął wątpliwości odnoszące się do jego rzeczywistego stanu majątkowego. Sprzeciwiałoby się to z nakazem rozpatrywania sprawy w rozsądnym terminie i powodowało nieuzasadnioną przewlekłość postępowania w sprawie dotyczącej przyznania prawa pomocy. Podzielając powyższe stanowisko nie wezwano wnioskodawcy ponownie do wskazania powyższych danych, gdyż uznano, że z uwagi na przedłużenie terminu do nadesłania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów o kolejne 7 dni, licząc od daty doręczenia zarządzenia wnioskodawca miał wystarczająco dużo czasu, by nadesłać wszystkie dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty do nadesłania których został wezwany.

Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05).

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.