I SA/Sz 95/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2489763

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 maja 2018 r. I SA/Sz 95/18

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia (...) listopada 2017 r. nr (...), (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2013 r. postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

J. F., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie (...) zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jej stan majątkowy jest zły, nie posiada środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego i aktualnie nie istnieją przesłanki, które pozwalałyby stwierdzić, że sytuacja poprawi się. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (...), która od wielu miesięcy przynosi straty, czego potwierdzeniem jest podatkowa księga przychodów i rozchodów (kpir) za 2017 r. lub bardzo niskie dochody, co wynika z kpir za 2018 r. Skarżąca wskazała także na kłopoty majątkowe wiążące się z wadą słuchu syna, na jego niepełnosprawność i związaną z tym konieczność ponoszenia znacznych stałych wydatków na leczenie i rehabilitację (zakup aparatów słuchowych i wkładek usznych za łączną kwotę (...) zł), a także na związane z tym własne problemy ze zdrowiem psychicznym.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trójką małoletnich dzieci (w wieku 14 lat, 8 lat, 6 lat).

W oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości, ani zasobów pieniężnych. Wskazała, że otrzymuje świadczenie wychowawcze na dzieci w kwocie (...) zł. W rubryce formularza dotyczącej miesięcznych dochód wpisała: "działalność gospodarcza", "strata", dochód "(...) zł".

Podała także, że jej zobowiązania i stałe wydatki to: koszty najmu pomieszczenia w kwocie (...) zł, opłaty za media w kwocie (...) zł, koszty leczenia (...) zł, rehabilitacja w kwocie (...) zł.

Do wniosku skarżąca dołączyła: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności syna z dnia 5 stycznia 2017 r.; legitymację osoby niepełnosprawnej; faktury VAT z dnia 27 lutego 2017 r., z 6 czerwca 2017 r. za zakup sprzętu rehabilitacyjnego dla syna; zaświadczenie ZUS ZL za okres od 9 listopada 2017 r. do 21 grudnia 2017 r.; kpir raport za rok 2018 (za styczeń odnotowano przychód (...) zł, koszty uzyskania przychodów (...) zł, strata (...) zł), kpir za 2017 r. (przychód (...) zł koszty (...) zł, strata (...) zł).

Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 16 marca 2018 r., skarżąca nadesłała następujące dokumenty:

1.

oświadczenie skarżącej z dnia 3 kwietnia 2018 r. w zakresie stanu cywilnego, że jest panną i nie pozostaje w związku małżeńskim oraz w zakresie miejsca zamieszkania, że mieszka z dziećmi przy ul. (...) i nie ma tytułu prawnego do zajmowanego lokalu;

2.

kopię (...) zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016 r. oraz PIT/B, w których odnotowano przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie (...) zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie (...) zł, stratę w kwocie

(...) zł;

3.

wyciągi z rachunków bankowych: w (...) - firmowego za okres od 1 grudnia 2017 r. do 30 marca 2018 r. (saldo końcowe

4.

kopie deklaracji (...) za (...) r. (wykazano: dostawy i wewnątrzwspólnotowe dostawy towarów w łącznej kwocie (...) zł, nabycia towarów (...) zł, kwota do przeniesienia na następny okres (...) zł) oraz za (...) r. (wykazano: dostawy i wewnątrzwspólnotowe dostawy towarów w łącznej kwocie (...) zł, nabycie towarów w kwocie (...) zł, kwota do przeniesienia (...) zł).

Nadto do sprawy o sygn. akt I SA/Sz 95/18 skarżąca nadesłała wydruk internetowy z konta osobistego w (...) za 6 ostatnich miesięcy (dostępne środki

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Skarżąca ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi ustalonego w kwocie (...) zł.

Nadmienić należy, że Skarżąca ma obowiązek uiszczenia wpisów od skarg w dwóch zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach, wynoszących łącznie (...) zł.

W sprawie o sygn. akt I SA/Sz 94/18 wpis od skargi wynosi (...) zł.

Wniosek o zwolnienie od koszów sądowych został złożony także w drugiej sprawie.

Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.) - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że to osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna "wykazać", iż jej sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia zwolnienie od kosztów. W tym celu strona zobowiązana jest do przedstawienia wiarygodnych i kompletnych informacji w tym zakresie, referendarz sądowy zaś dokonuje oceny przedstawionych przez stronę danych. Jeżeli strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów opisuje swoją sytuację majątkową w sposób niewiarygodny lub nie podaje wszystkich istotnych danych oraz nie dostarcza wszelkich dokumentów źródłowych, pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, prawo pomocy nie może zostać przyznane.

Wskazać także należy, że co do zasady, strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania.

Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.

Podkreślić należy, że strona wnosząc skargę do Sądu, winna się liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w sprawie i wygospodarować na ten cel odpowiednie środki, ograniczając niezbędne wydatki bądź gromadząc oszczędności.

Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności wobec osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Powinno być udzielane przede wszystkim osobom szczególnie ubogim, nieposiadającym stałego dochodu oraz majątku.

Analiza złożonego wniosku oraz zgromadzonych dokumentów prowadzi do wniosku, że skarżąca nie wykazała, aby znajdowała się w takiej właśnie sytuacji.

Nie można zatem stwierdzić, że skarżąca kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Przede wszystkim wskazać należy, że z przedstawionych dokumentów, wbrew twierdzeniom skarżącej nie wynika, że znajduje się w złej sytuacji finansowej. Skarżąca posiada stałe źródło dochodów w postaci prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie (wg informacji CEIDG) sprzedaży detalicznej gier i zabawek prowadzonej w wyspecjalizowanych sklepach. Wprawdzie z opisu sytuacji finansowej, jak i z dokumentów księgowych wynika, że wnioskodawczyni wykazuje straty z prowadzonego przedsiębiorstwa, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do przyznania prawa pomocy. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie dotyczącym prawa pomocy poglądem, w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria dochodu czy straty, lecz wartość przychodu.

Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Strata jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Dlatego też należy odnotować, że skarżąca za 2016 r. deklarowała przychody w wysokości aż (...) zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości (...) zł, stratę w wysokości (...) zł, zaś za 2017 r. w kpir wykazała wyższy już przychód w kwocie (...) zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie (...) zł, stratę w kwocie (...) zł. Z kolei z raportu za rok 2018 wynika, że przychody w miesiącu styczniu br. wyniosły (...) zł, koszty uzyskania przychodów (...) zł, strata (...) zł. Natomiast, przedłożone deklaracje (...) wykazują obroty w wysokości (...) zł za styczeń 2018 r. oraz (...) zł za luty 2018 r.

Zdaniem referendarza sądowego, ww. kwoty, jakie skarżąca uzyskuje w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej i jakie wydatkuje, świadczą, że jest ona w stanie i powinna pozyskać środki również na opłacenie kosztów sądowych.

Mając na uwadze znaczny rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej, co - oprócz wskazanych przychodów i obrotów - potwierdzają też przepływy środków pieniężnych na rachunkach bankowych, nie do zaakceptowania jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych jest niemożliwe i wpłynie w jakikolwiek sposób na kondycję finansową skarżącej.

Analiza rachunków bankowych prowadzonych dla skarżącej najpełniej bowiem obrazuje wysokość środków, jakimi skarżąca dysponuje i na co je przeznacza. Struktura obrotów na rachunkach bankowym pozwala bowiem na dość dokładną ocenę, jaka jest rzeczywista możliwość skarżącej uiszczenia kosztów sądowych chociażby w części.

Na marginesie należy dodać, że dostrzeżono, iż skarżąca nie przedstawiła wyciągu z jeszcze jednego rachunku bankowego (nr (...)), z którego zasila rachunek bieżący znacznymi kwotami przekraczającymi (...) zł (zasilenia w kwotach: (...) zł, (...) zł, (...) zł, (...) zł z grudnia 2017 r. oraz (...) zł, (...) zł, (...) zł, (...) zł ze stycznia 2018 r.). Nadto na rachunku bankowym bieżącym odnotowano także dokonywane przez skarżącą wpłaty gotówkowe. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że skarżąca obraca środkami pieniężnymi za pośrednictwem rachunków bankowych, jak i poza nim, w kwotach przekraczających wysokość kosztów sądowych w obydwu swoich sprawach sądowych.

Wskazać także należy, że za zasadnością wniosku nie może przemawiać fakt spłaty innych zobowiązań przez skarżącą, w tym związanych z działalnością gospodarczą. Podkreślić bowiem należy, że co do zasady fakt spłaty zobowiązań kredytowych (debetów) oraz innych zobowiązań cywilnoprawnych i publicznoprawnych nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty kredytu (debetu, karty kredytowej), ponoszenia nakładów na działalność ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki determinującej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym spłata innych zobowiązań nie stanowi wydatków, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Przypomnieć też należy, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek, czy też kosztów działalności. Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania, miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami.

Odnośnie do oświadczenia skarżącej w zakresie ponoszenia znacznych stałych wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją niepełnosprawnego syna, nie kwestionując tego obciążenia (mającego wymiar niewątpliwie nie tylko finansowy),

w ocenie referendarza przy całokształcie sytuacji finansowej strony i wysokości środków, którymi obraca, co wynika z nadesłanych dokumentów źródłowych, nie można uznać, że okoliczności te powinny przemawiać automatycznie za uwzględnieniem wniosku skarżącej. Ponadto nie można uznać, że na obecną sytuację finansową skarżącej w dalszym ciągu wpływają okoliczności wynikające z niepełnosprawności syna i związane ze znacznymi wydatkami na zakup sprzętu rehabilitacyjnego, skoro skarżąca poza trzema fakturami VAT wystawionymi w dniu 27 lutego 2017 r. i 6 czerwca 2017 r. (na kwoty (...) zł, (...) zł, (...) zł), z terminami płatności przypadającymi w 2017 r., nie przedstawiła - pomimo wezwania - żadnych innych faktur dotyczących bieżącego okresu, w szczególności potwierdzających wskazywane wydatki w kwocie (...) zł na leczenie i (...) zł na rehabilitację. W związku z tym wydatki te jako nieudokumentowane w bieżącym okresie nie mogą zostać uwzględnione przy badaniu zdolności skarżącej do poniesienia kosztów sądowych. Z tych samych przyczyn (brak dokumentów źródłowych) nie mogą zostać zweryfikowane i uznane pozostałe wydatki na utrzymanie, w tym kwoty (...) zł za najem pomieszczenia, media (...) zł.

Na koniec wskazać również należy, że - w ocenie referendarza sadowego - nie jest jasna sytuacja rodzinna i mieszkaniowa skarżącej, które podaje ogólnie, że jest panną, nie posiada tytułu do lokalu mieszkalnego, mieszka z dziećmi, prowadząc własne gospodarstwo domowe. Analiza oświadczeń i dokumentów prowadzi do wniosku, że skarżąca zarówno mieszka jak i prowadzi działalność pod adresem (...) nie jest jednak wiadomo, na jakiej zasadzie zajmuje lokal mieszkalny. Wskazywany wyżej brak udokumentowania wydatku na najem w kwocie (...) zł, uniemożliwia dokonanie ustaleń również w zakresie tytułu do lokalu. Nadto, w wystosowanym do strony wezwaniu wyraźnie wskazano, że skarżą ma wskazać także inne osoby, nie tylko dzieci czy męża, które wspólnie z nią zamieszkują, oraz czy inne osoby partycypują w kosztach utrzymania lokalu, co bez wątpienia może rzutować na sytuację finansową skarżącej. W ocenie referendarza sądowego, sformułowana w sposób ogólny odpowiedź w tym zakresie, nie jest również wystarczająca, aby na jej podstawie poczynić kategoryczne ustalenia w zakresie sytuacji rodzinnej oraz ewentualnych osób mieszkającym pod jednym adresem, Z powyższego wynika, że referendarz sądowy miał istotne wątpliwości co do rzetelności podawanych informacji o osobach faktycznie wspólnie mieszkających, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe pod wskazywanym adresem oraz o tym, jakie są ogólne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz co do tego czy i jak rozkłada się ciężar ich ponoszenia na poszczególne osoby. Ogólnikowe bądź nie do końca jasne informacje o sytuacji rodzinnej nie mogą przemawiać za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie.

Biorąc pod uwagę powyższe, stwierdzić należy, że skarżąca - z uwagi na wysokość przychodów z działalności gospodarczej, wysokość środków pieniężnych, którymi obraca w ramach tej działalności, pomimo braku majątku, niepełnosprawności syna - jest w stanie ponieść koszty sądowe i nie spowoduje to utraty jej płynności finansowej. W opisanej sytuacji brak jest zatem podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1, § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.