Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1996106

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 19 lutego 2016 r.
I SA/Sz 873/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.),, po rozpatrzeniu w dniu 19 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. (...)"O." w G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego postanawia oddalić wniosek.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 10 listopada 2015 r. o sygn. akt I SA/Sz 873/15, Sąd oddalił skargę W. (...)"O." (zwanego dalej "Kołem", "Skarżącym") na opisaną powyżej decyzję.

Koło, reprezentowane przez radcę prawnego, wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I ustalono wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie (...) zł.

W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Koło wskazało, że nie jest nastawione na uzyskiwanie dochodów, a zgromadzone środki są w większości przeznaczane na wypłatę odszkodowań za zniszczenia upraw rolnych powodowanych przez zwierzynę łowną oraz na zakup karmy, która pomaga zminimalizować szkody oraz przetrwać zimę populacji zwierząt. Przewidywana wysokość odszkodowań za szkody w roku przyszłym mieścić się powinna w granicach (...) zł, jednak kwota ta może okazać się niewystarczająca w zależności od wielkości szkód, kumulacji zwierząt (powodowana przez migracje wilka) lub zmianę produkcji rolnej na bardziej szkodotwórczą.

W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżące Koło (...) podało, że posiada środki finansowe o wartości (...) zł i środki trwałe o wartości (...) zł, a ostatni rok obrotowy zakończyło zyskiem w wysokości (...). zł. Przedstawiając dane dotyczące rachunku bankowego, wskazało, że na koniec grudnia 2015 r. zgromadziło (...) zł. Dodatkowo wskazało, że dochód za ubiegły rok wyniósł (...). zł, stan kasy - (...) zł, zobowiązania - (...). zł, a wydatki to: (...) zł tytułem odszkodowań za szkody w uprawach rolnych wypłacone rolnikom, (...) zł tytułem zagospodarowania łowisk.

Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. referendarz sądowy Sądu odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że Koło nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Odpis powyższego postanowienia doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 1 lutego 2016 r.

W dniu 5 lutego 2016 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Koło wniosło sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie wniosku Skarżącego. Koło podniosło zarzut:

- naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie przesłanki do udzielenia prawa pomocy nie zostały spełnione,

- błędu w ustaleniach faktycznych, poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że Skarżący posiada środki finansowe umożliwiające mu poniesienie kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Koło zakwestionowało stanowisko referendarza sądowego, że Koło posiada dostateczne środki na pokrycie kosztów postępowania, a tylko zamierza przeznaczyć je na inne, głównie prywatnoprawne, zobowiązania.

Koło przytoczyło treść uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz podniosło, że aktualnie ciąży na nim obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w kwocie (...) zł, a ze wskazanego przez Skarżącego oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wydatki tytułem odszkodowania za szkody w uprawach rolnych wypłacane rolnikom wynoszą (...) zł, a wydatki tytułem zagospodarowania łowisk (...) zł. Zdaniem Skarżącego, nie sposób uznać tych zobowiązań za zobowiązania prywatnoprawne. Od uiszczenia tych zobowiązań uzależniona jest działalność wielu rolników w regionie działalności Koła (...). W przypadku braku środków finansowych na ich pokrycie, może zostać pokrzywdzonych wiele osób.

Koło podniosło również, że przedmiotowa sprawa toczy się w trybie postępowania sądowoadministracyjnego. Nie można zatem od Skarżącego, jak od powoda w postępowaniu cywilnym, wymagać przygotowania się pod względem finansowym do ponoszenia ewentualnych kosztów sądowych. W postępowaniu cywilnym o dacie wszczęcia postępowania decyduje sam powód, w przypadku zaś postępowania przed sądami administracyjnymi o czasie wszczęcia postępowania decyduje organ, który wyda zaskarżoną decyzję. Strona nie decyduje więc o tym, kiedy postępowanie będzie wszczęte, ani też nie może przewidzieć konieczności czynienia oszczędności na przyszłość w razie ewentualnego zaskarżania wydanej w przyszłości decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu 24 czerwca 2015 r. Zgodnie zatem z przepisem art. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658),

w sprawie tej zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r.

Stosownie do art. 260 p.p.s.a., wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Sprzeciw skarżącego Koła z 2 lutego 2016 r. został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.

Zgodnie z brzmieniem art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Z brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Rzeczą sądu rozpoznającego taki wniosek jest natomiast dokonanie rzetelnej oceny złożonych we wniosku oświadczeń, podniesionych okoliczności oraz dokumentów załączonych do wniosku, mających uzasadnić żądanie pod kątem wystąpienia przesłanki warunkującej udzielenie prawa pomocy.

Jak wynika z utrwalonego już stanowiska orzecznictwa, rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną, Sąd powinien dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 14 lipca 2014 r. o sygn. akt II FZ 687/14; 30 czerwca 2014 r. o sygn. akt II FZ 770/14). Jedynym bowiem kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. W orzecznictwie przyjmuje się również, że osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Przy czym, stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Ponadto w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że od strony - w szczególności, jeśli jest osobą prawną - można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (vide: postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12).

Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak również wysokość wpisu od skargi kasacyjnej w tej sprawie ((...) zł), dane wynikające ze złożonego przez Skarżącego wniosku oraz argumentację zawartą w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego - Sąd stwierdził, że Koło nie wykazało, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego.

Z uzasadnienia wniosku wynika, że Koło posiada zgromadzone na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości (...) zł, aktualny stan środków pieniężnych zgromadzonych w kasie wynosi (...) zł, a stan zobowiązań to (...) zł. Koło dysponuje także środkami trwałymi o wartości (...) zł. Natomiast Skarżący uzasadnia swój wniosek, powołując się na ciążące zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym w postaci odszkodowań dla rolników za szkody w uprawach rolnych oraz wydatków na zagospodarowanie łowisk.

Wobec powyższego podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest także pogląd, zgodnie z którym nie zasługuje na aprobatę preferowanie przez stronę regulowania zobowiązań prywatnoprawnych ponad regulowanie zobowiązań publicznoprawnych (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I FZ 252/08; 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I GZ 889/15).

Sąd zważył przy tym na charakter powoływanych przez Koło zobowiązań, jednakże nie znalazł podstaw do tego, aby uznać, że okoliczność ta automatycznie przesądza o ich pierwszeństwie przez opłatami sądowymi oraz o konieczności przyznania Skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy.

Skarżący bowiem, jako okręgowe koło łowieckie, posiada osobowość prawną i ponosi odpowiedzialność za swoje zobowiązania, o czym stanowi art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (Dz. U. z 2015 r. poz. 2168 z późn. zm.). W myśl art. 32 ust. 3 ustawy Prawo łowieckie, Skarżący działa na podstawie tej ustawy oraz statutu uchwalonego przez Krajowy Zjazd Delegatów Polskiego Związku Łowieckiego. Jak zaś wynika z postanowień Statutu Polskiego Związku Łowieckiego stanowiącego załącznik do uchwały XXI Krajowego Zjazdu Delegatów Polskiego Związku Łowieckiego z dnia 2 lipca 2005 r. w sprawie uchwalenia Statutu Polskiego Związku Łowieckiego, koło może tworzyć fundusze oraz nabywać i zbywać składniki majątkowe (§ 73), a na majątek koła składają się (§ 74 ust. 1):

1)

majątek trwały, wartości niematerialne i prawne;

2)

majątek obrotowy:

a)

środki pieniężne,

b)

należności i roszczenia;

3)

dochody:

a)

z wpisowego, składek członkowskich i innych opłat uchwalonych przez walne zgromadzenie, dotacje i darowizny, dobrowolne świadczenia osób fizycznych i prawnych oraz z imprez organizowanych przez koło,

b)

wpływy z gospodarki łowieckiej,

c)

dochody z prowadzonej działalności gospodarczej i rolniczej.

Niewątpliwie także uzyskane dochody koła przeznacza się na finansowanie jego działalności statutowej (§ 74 ust. 6).

Podkreślić w tym miejscu należy, że wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością osoby prawnej, wpływa na wynik finansowy ogółem i powinien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które winny zostać pokryte z bieżących dochodów. Wydatki związane z prowadzeniem działalności o charakterze cywilnoprawnym nie mogą zatem mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe.

Sąd stoi na stanowisku, że Koło w procedurze planowania wydatków powinno uwzględnić także potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Planowanie wydatków bez uwzględnienia ww. zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami.

W rozpoznawanej sprawie ani z treści wniosku, ani z treści sprzeciwu nie wynika, że Koło podjęło jakiekolwiek działania, aby zabezpieczyć (przesunąć) środki z bieżącej działalności, czy zdobyć dodatkowe fundusze na pokrycie kosztów sądowych. Nieprzekonujące dla Sądu jest przy tym twierdzenie Skarżącego, że skoro niniejsze postępowanie jest postępowaniem sądowoadministracyjnym, to nie można od Koła, jak od powoda w postępowaniu cywilnym, wymagać przygotowania się pod względem finansowym do ponoszenia ewentualnych kosztów sądowych. O ile bowiem samo wszczęcie postępowania administracyjnego nastąpiło niezależnie od woli Skarżącego, o tyle negatywny wynik postępowania przed organem I instancji mógł stanowić dla Koła wystarczająco wyraźny sygnał do podjęcia działań, zmierzających do zgromadzenia środków na prowadzenie w przyszłości sporu sądowego. Należy przy tym zauważyć, że postępowanie administracyjne toczyło się ponad rok (o wszczęciu postępowania administracyjnego zawiadomiono Koło pismem z dnia 18 lutego 2014 r., a wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło (...) r.), co oznacza, że Skarżący miał wystarczająco dużo czasu, by przygotować się do prowadzenia takiego sporu.

Reasumując, Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.