Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1787221

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 5 sierpnia 2015 r.
I SA/Sz 753/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Maczewski.

Sędziowie WSA: Jolanta Kwiecińska (spr.), (del.) Patrycja Joanna Suwaj.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 lipca 2012 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek

I.

uchyla zaskarżoną decyzję,

II.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu,

III.

zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego Z. K. kwotę (...) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

I. Zaskarżoną decyzją z 11 lipca 2012 r. o nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm., zwana dalej: "u.s.u.s"), utrzymał w mocy swoją decyzję z 23 października 2009 r., nr (...), odmawiającą Z. K. (zwany dalej: "Stroną" bądź "Skarżącym") umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za okres od stycznia do września 2001 r., za wrzesień 2002 r. oraz od października 2001 r. do marca 2006 r. w łącznej kwocie (...) zł i umarzającą postępowanie w odniesieniu do składek za okres od maja 1999 r. do maja 2000 r., od listopada 2000 r. do grudnia 2000 r. oraz od października 2001 r. do listopada 2001 r.

Przedmiotowa decyzja została wydana po uprzednim rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi Strony na decyzję Zakładu z dnia 14 grudnia 2009 r., nr (...), utrzymującą w mocy decyzję z dnia 11 lipca 2012 r. o nr (...) odmawiającą Stronie umorzenia należności z tytułu składek.

II. W skardze na powyższą decyzję, skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podniesiony został zarzut naruszenia art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a także art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

III. Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z 5 maja 2010 r. o sygn. akt I SA/Sz 137/10, oddalił skargę Strony jako niezasadną.

IV. W wyniku rozpoznania sprawy, na skutek wniesionej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 28 września 2011 r. o sygn. akt II GSK 931/10, uchylił wskazany powyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym wyroku nie dokonano, między innymi, właściwej i rzetelnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej Strony. Nie uzasadniono też stanowiska organu, co do realnych możliwości zarobkowych Strony i nie wskazano, w jaki sposób Strona mogłaby znaleźć środki na wykonanie ciążących na nim zobowiązań finansowych.

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, związany wykładnią, oceną i zaleceniami zawartymi w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 8 lutego 2012 r. o sygn. akt I SA/Sz 1033/11, uchylił decyzję organu z 14 grudnia 2009 r. o nr (...). Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, w ślad za wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w analizowanej sprawie nie wykazano się prawidłowym rozumieniem "uznania administracyjnego", a dokonując ponownej oceny okoliczności występujących w sprawie należy szczegółowo zbadać i przeprowadzić analizę sytuacji materialnej Strony i jej rodziny, uwzględniającej możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a także uwzględnić istotę ubezpieczenia społecznego.

A zatem, badając ponownie sytuację majątkową i rodzinną Strony, organ powinien dokonać tego bardziej wnikliwie, uwzględniając, czy rzeczywiście Strona ma realne możliwości podjęcia pracy zarobkowej, czy jej stan zdrowia pozwala na podjęcie pracy zarobkowej oraz czy nie wymaga opieki. Do istotnych okoliczności Sąd zaliczył również ustalenia, jaki zawód posiada Strona i czy faktycznie ma ona możliwość podjęcia pracy w zakresie swojego wykształcenia. Nadto Sąd wskazał, że podczas ponownego badania sprawy konieczne jest kierowanie się przesłankami uprawniającymi do umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki za zwłokę od tych składek) przewidzianymi art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. w sytuacjach określonych w ust. 2-4.

V. Mając na uwadze powyższe, ponownie rozpoznając sprawę, organ ustalił, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji składki za okres od maja 1999 r. do maja 2000 r., od listopada 2000 r. do grudnia 2000 r. oraz od października 2001 r. do listopada 2001 r. uległy przedawnieniu. Okoliczność ta powoduje wygaśnięcie zobowiązania. Z tego też względu, Zakład uchylił decyzję z dnia 23 października 2009 r. w części dotyczącej składek za wymieniony okres i umorzył postępowanie w tym zakresie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Przedawnieniu uległa kwota (...) zł, liczona według stanu należnych odsetek za zwłokę na dzień 20 lipca 2009 r.

Następnie, uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie, Zakład stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła okoliczność, która zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stanowi przesłankę umożliwiającą umorzenie zobowiązań z tytułu należnych składek ubezpieczeniowych. Z akt sprawy wynika bowiem, że Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego (...), postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2007 r., umorzył prowadzone wobec Strony postępowanie egzekucyjne w związku z brakiem majątku. Niemniej, w ocenie organu, umorzenie zobowiązań w tej sprawie byłoby przedwczesne. Strona ma obecnie (...) lata, jest osobą w wieku aktywności zawodowej i od 3 marca 2011 r. została zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy (...) jako osoba bezrobotna. Na tej podstawie organ stwierdził, że Strona posiada potencjalną możliwość uzyskania pracy, a co za tym idzie także środków na podjęcie spłaty długu, choćby w części. Wobec Strony nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy.

Z przedłożonych przez Stronę kserokopii opinii sądowo-lekarskich, sporządzonych na potrzeby postępowania sądowego prowadzonego w zakresie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wynika, że w ocenie specjalisty pulmonologa i neurologa Strona jest zdolna do pracy. Natomiast pod względem okulistycznym, Strona jest częściowo trwale niezdolny do pracy, co według lekarza okulisty wyklucza pracę wymagającą dużego wysiłku wzrokowego (długotrwałe czytanie, pisanie, praca przy monitorze).

W ocenie Zakładu, pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie zadłużenia Strony w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwane dalej: "rozporządzeniem wykonawczym") byłoby również nieuzasadnione.

Ponowna analiza sprawy, w oparciu o przedłożone przez Stronę dokumenty, jak również o ustalenia własne Zakładu, w tym dokonane w dniu 21 czerwca 2012 r. w miejscu zamieszkania Strony, wykazała, że Strona i jego rodzina z uwagi na brak źródła dochodów znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Jako źródło utrzymania Strona podała pomoc dzieci i rodziny oraz zasiłek rodzinny w wysokości (...) zł. Według danych Powiatowego Urzędu Pracy (...) od dnia 3 marca 2011 r. Strona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i nie posiada prawa do zasiłku z tego tytułu. Żona zobowiązanego została zarejestrowana jako bezrobotna od dnia 7 lutego 2012 r. i również nie posiada prawa do zasiłku z tego tytułu. Córka M. K. ((...) lat) również jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i do dnia 17 maja 2012 r. pobierała z tego tytułu zasiłek. Natomiast córka J. K. ((...) lat), która została zarejestrowana jako bezrobotna od dnia 16 listopada 2011 r., została przez PUP wyrejestrowana od dnia 29 maja 2012 r. Z informacji podanej w kwestionariuszu o stanie majątkowym z 21 czerwca 2012 r., wynika, że J. K. została zatrudniona na umowę zlecenie ze stawką godzinową w wysokości (...) zł.

Organ przeanalizował także fakt, że na utrzymaniu Strony pozostają córki: P. ((...) lat), która uczy się w Technikum (...) i K. ((...) lat) - uczennica (...) klasy gimnazjum oraz wysokość wydatków z tytułu miesięcznych opłat podanych przez Stronę.

Organ rozważył również, że Strona zobowiązań z innych tytułów niż ZUS nie ma, posiada wykształcenie wyższe pedagogiczne, a jego żona z wykształcenia jest pielęgniarką jednak utraciła uprawnienia w związku z wychowywaniem (...) dzieci.

Z uwagi na fakt, że Strona podała, że egzystuje dzięki finansowemu wsparciu dzieci i członków najbliższej rodziny, jednakże członków tych nie wskazała, a podała informacje dotyczące jedynie czterech córek, Zakład sprawdził, czy w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS pozostałe dzieci Strony, tj. córka A. ((...) lat) i syn P. ((...) lat), występują jako osoby posiadające tytuł ubezpieczeniowy. Sprawdzenie wykazało, że A. K.-S. nie posiada takiego tytułu od 4 stycznia 2009 r., a P. K. od 1 września 2011 r.

Zdaniem ZUS, powyższe ustalenia poddają w wątpliwość prawdziwość oświadczenia Strony, co do źródeł utrzymania albowiem jest mało prawdopodobne aby (...) rodzina, uzyskująca środki finansowe w kwocie około (...) zł miesięcznie (dodatek mieszkaniowy i zasiłek rodzinny), nie posiadająca żadnych (poza ZUS) zobowiązań i ponosząca koszty utrzymania, w tym tylko z tytułu opłat miesięcznych w wysokości ponad (...) zł, byłaby w stanie egzystować w sytuacji gdy jej dorośli członkowie nie posiadają oficjalnych źródeł dochodów, Taki stan rzeczy, w ocenie Zakładu, może wskazywać na możliwość posiadania przez członków rodziny Strony nieudokumentowanych źródeł dochodu zwłaszcza, że w miejscu jego zamieszkania nie stwierdzono oznak ubóstwa.

Dalej organ wskazał, że zarówno złożona przez Stronę dokumentacja lekarska jak i dokonane w czasie oględzin ustalenia w miejscu zamieszkania świadczą, że ani Strona ani jego żona oraz żaden z członków rodziny nie wymagają opieki. Stan zdrowia nie pozbawia zatem Strony możliwości podjęcia pracy zarobkowej, poza taką, która wymaga dużego wysiłku wzrokowego. Następnie, organ przeanalizował, że Strona posiada wykształcenie wyższe pedagogiczne w zakresie pedagogiki specjalnej, a z akt rentowych wynika, że w przeszłości pracowała w wielu różnorodnych zawodach.

Od listopada 1997 r. do września 2002 r. i ponownie od października 2004 r. od 31 marca 2006 r. Strona prowadziła działalność gospodarczą w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych, sprzedaży detalicznej pojazdów samochodowych, części i akcesoriów do pojazdów samochodowych.

Następnie, organ podał, że w trakcie działalności - w okresie od 1 września 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. Strona była dodatkowo zatrudniona jako pracownik na stanowisku mechanika samochodowego. W okresie od 31 marca 2006 r. do 1 czerwca 2006 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna, a od 1 czerwca 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. oraz od 2 listopada 2007 r. do 30 listopada 2007 r. ponownie jako pracownik, odpowiednio - elektromonter samochodowy i elektryk samochodowy.

Od 7 marca 2007 r. do 29 lutego 2008 r. Strona przebywała na świadczeniu rehabilitacyjnym i do dnia 30 czerwca 2009 r., miała orzeczoną częściową niezdolność do pracy. Prawa do renty z tego tytułu jednak nie uzyskała, gdyż nie udokumentowała wymaganego do uzyskania świadczenia okresu ubezpieczenia. Decyzję ZUS w tym zakresie Strona zaskarżyła do sądu, jednakże sąd potwierdził stanowisko Zakładu zarówno co do wymaganego okresu, jak również stanu zdrowia Strony. ZUS wskazał także, że przytoczona w sprawie okoliczność, jakoby w sprawie toczyło się postępowanie przed Sądem Najwyższym jest nieprawdziwa, gdyż Sąd ten, postanowieniem z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt II UK 143/09, odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej Strony do rozpoznania.

Zdaniem organu zatem, Strona posiada zdolność zarobkowania w różnym charakterze. Również jego małżonka ((...) lata) - pielęgniarka z wykształcenia - jako osoba w wieku aktywności zawodowej, nie posiada przeciwwskazań do pracy, gdyż na tę okoliczność nie zostały złożone żadne dokumenty.

Analiza dokonanych w sprawie ustaleń pozwoliła przyjąć, w ocenie Zakładu, że Strona formalnie spełnia przesłanki do umorzenia w oparciu o rozporządzenie wykonawcze jednakże podjęcie takiej decyzji prowadziłoby do definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości dochodzenia należności z tytułu składek, a w przedmiotowej sprawie, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, byłoby to niesłuszne.

Organ wskazał następnie, że prowadząc działalność gospodarczą na przestrzeni około 7 lat Strona nie opłacała, w znacznej części, należnych z tego tytułu składek ubezpieczeniowych, w tym za zatrudnionych pracowników, przeznaczając uzyskiwane środki finansowe na potrzeby własne. Brak opłacania składek był powodem odmowy wypłaty Stronie świadczenia rentowego. Ewentualne umorzenie składek miałoby wpływ również na przyszłe świadczenia emerytalne Strony. Niesłusznym byłoby zatem, zdaniem ZUS, działanie sprzyjające zwiększeniu zakresu pomocy Stronie ze środków pomocy społecznej, jeżeli jest możliwe nabycie przez niego w przyszłości świadczeń ubezpieczeniowych.

Reasumując, w ocenie organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by istniały szczególne względy rodzinne lub zdrowotne uniemożliwiające Stronie i jego żonie zarobkowanie.

VI. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem, Strona wniosła skargę do tutejszego Sądu, zarzucając naruszenie szeregu przepisów postępowania, tj. art. 7,11, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. w sposób mający wpływ na wynik postępowania, przepisów art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia wykonawczego, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że naruszenie przez ZUS zasad postępowania oraz przepisów prawa materialnego spowodowało, iż zaskarżona decyzja nosi cechy dowolności, jest nieracjonalna i oderwana od ustalonego stanu faktycznego sprawy.

Odwołując się do zapadłych wcześniej w sprawie wyroków Skarżący podniósł, że organy ZUS nadal w sposób wybiórczy i dowolny oceniły jego sytuację materialną i życiową, a Zakład, rozpatrując jego wniosek, bezprawnie stosuje kryteria pozaustawowe. Ustawa nie uzależnia bowiem umorzenia należności od kryterium "definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości dochodzenia należności z tytułu składek".

Skarżący podniósł także, że nie można zgodzić się z tezą ZUS, że okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie nieudokumentowanych źródeł dochodu oraz zakwestionował również sposób, w jaki ZUS ustalił jego sytuację rodzinną i realne możliwości zarobkowania.

Na gruncie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

VII. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do uwzględnienia podniesionych w niej zarzutów.

VIII. Wyrokiem z dnia 17 maja 2013 r. o sygn. akt I SA./Sz 812/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił ww. skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 lipca 2012 r. nr (...) w uzasadnieniu podzielając stanowisko ZUS wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Sąd I instancji podniósł, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego. Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a., a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. W ocenie Sądu I instancji organ zastosował się do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zawartych w wyroku z 8 lutego 2012 r. o sygn. akt I SA/Sz 1033/11 będących powieleniem wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. o sygn. akt II GSK 931/10. Zdaniem WSA czyniąc te ustalenia, organ zasadnie uznał, że w sprawie niniejszej wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zobowiązanie skarżącego z tytułu składek ubezpieczeniowych było dochodzone w ramach postępowania egzekucyjnego, które zakończyło się wydaniem przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego (...), w dniu 4 kwietnia 2007 r., postanowienia o umorzeniu z uwagi na brak majątku.

Według Sądu I instancji Zakład zasadnie przyjął, że wystąpiły przesłanki zawarte w art. 28 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.

W ocenie WSA nie zostały spełnione konieczne przesłanki umorzenia należności określone w § 3 rozporządzenia wykonawczego. W niniejszym postępowaniu, Skarżący nie wykazał, aby sytuacja majątkowa jego rodziny, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, była tak wyjątkowo trudna, że opłacanie należności (chociażby w ratach) pozbawiłoby jej rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący ograniczył się w zasadzie do wskazania jedynie skromnych środków na utrzymanie nie wyjaśniając z czego pokrywa, znacznie przewyższające te dochody, udokumentowane wydatki. Nie można zatem w przedstawionych okolicznościach stwierdzić, że Skarżący wykazał, że ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie zapłacić spornych składek. Ocena możliwości zobowiązanego do spłaty należności musi opierać się na udowodnionych faktach, ustalonych - co wypada podkreślić - na dzień wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie na twierdzeniach Skarżącego formułowanych na kanwie jej przekonań i wybiórczo przedstawianych informacji.

W ocenie WSA organ zasadnie nie dopatrzył się istnienia innych okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie instytucji umorzenia, a tym samym bezpowrotną rezygnację z należności. Zdaniem Sądu, umorzenie wnioskowanych należności byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Jeżeli bowiem, tak jak w rozpoznawanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne, podważające zaufanie obywatela do organów Państwa.

IX. Skarżący wniósł, do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.

X. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 lutego 2015 r. uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 maja 2013 r. o sygn. akt I SA/Sz 812/12 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tutejszemu Sądowi.

W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny, wskazał, że w sprawie zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. o sygn. akt II GSK 931/10, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 5 maja 2010 r. o sygn. akt I SA/Sz 137/10. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 8 lutego 2012 r. o sygn. akt I SA/Sz 1033/11, uchylił decyzję organu z 14 grudnia 2009 r. W następstwie tego wyroku WSA w Szczecinie wydał wyrok objęty niniejszą skargą kasacyjną.

NSA wskazał także, że uchylając wyrok WSA w Szczecinie z 5 maja 2010 r. wskazał, aby Sąd I instancji bardziej wnikliwie zbadał sytuację majątkową i rodzinną Skarżącego. Powinien przy tym ocenić, czy rzeczywiście Skarżący ma realne możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Ponadto powinien ocenić, czy stan zdrowia Skarżącego pozwala na podjęcie pracy zarobkowej. Do istotnych okoliczności, które powinien wziąć pod uwagę Sąd I instancji była kwestia posiadanego przez Skarżącego zawodu i ustalenie czy faktycznie ma on możliwości podjęcia pracy w zakresie swojego wykształcenia. Ponadto, wymagało zbadania zdolność do zarobkowania i stan zdrowia żony skarżącego oraz jej wykształcenie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje, że Sąd I instancji rozpoznając po raz kolejny sprawę nie zastosował się w pełni do powyższych zaleceń. Natomiast niepełne ustalenia, które legły u podstawy zaskarżonego rozstrzygnięcia - doprowadziły Sąd I instancji do błędnych wniosków, co w konsekwencji uzasadnia naruszenie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki. Obejmują one - jako przykładowe - 3 sytuacje, a w śród nich jak w pkt 1, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W stosunku do tej grupy osób konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 264/07, lex 494281).

Uwzględniając powyższe regulacje, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. II GSK 1045/08, baza orzeczeń nsa.gov.pl) odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnił, że na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek - pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności - nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne.

W dalszej części uzasadnienie ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Kontrola legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy wymaga przeprowadzenia przez sąd administracyjny analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, lex nr 746112).

Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził że Sąd I instancji przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie uwzględnił w pełni powyżej przedstawionego rozumienia zakwestionowanych przepisów prawa materialnego. Przede wszystkim organ ZUS w niniejszej sprawie nie ustalił, czy Skarżący ma realne możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W tym zakresie nie dokonano pogłębionej analizy sytuacji Skarżącego mając na uwadze jego wiek, stan zdrowia oraz stopy bezrobocia na lokalnym rynku pracy. Organ nie wziął również pod uwagę, że Skarżący przez wiele lat pozostaje osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy i być może bezrobocie skarżącego wynika właśnie z powyższych przesłanek. Natomiast stwierdzenie organu, które zaakceptował Sąd I instancji, że Skarżący posiada zdolność zarobkowania w różnym charakterze, nie została poparta odpowiednią analizą ww. okoliczności. Innymi słowy z uzasadnienia decyzji organu jak i Sądu I instancji, w ocenie Naczelnego sądu Administracyjnego, nie sposób wywieść w jakim charakterze Skarżący miałby podjąć pracę. Wymienienie w tym zakresie czynności, które Skarżący wykonywał zarobkowo w przeszłości, należy uznać za wysoce niewystarczające i w zasadzie niewyjaśniające, czego to miałoby dowodzić. W tym znaczeniu ocenę ZUS należy uznać za zupełnie dowolną i wydaną z przekroczeniem granic swobodnego uznania.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny powyższe rozważania należy również odnieść, co do oceny zdolności zarobkowych małżonki Skarżącego. Taka ocena z pewnością nie może sprowadzać się do lakonicznego stwierdzenia, że małżonka skarżącego ((...) lata) - pielęgniarka z wykształcenia - jako osoba w wieku aktywności zawodowej - nie posiada przeciwwskazań do pracy. Organ jak i Sąd I instancji nie wyjaśnili jakie konkretnie możliwości ma małżonka Skarżącego w podjęciu pracy w charakterze pielęgniarki, tym bardziej, że od dnia 7 lutego 2012 r. jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna oraz że w związku z wychowaniem sześciorga dzieci utraciła uprawnienia do wykonywania tego zawodu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Sądu I instancji w zakresie wątpliwości organu, co do rzetelności oświadczeń Skarżącego dotyczących jego źródeł utrzymania wskazując, że Sąd I instancji zaakceptował twierdzenie organu, że jest mało prawdopodobne aby sześcioosobowa rodzina, uzyskująca środki finansowe w kwocie około (...) zł miesięcznie (dodatek mieszkaniowy i zasiłek rodzinny), nie posiadająca żadnych (poza ZUS) zobowiązań i ponosząca koszty utrzymania, w tym tylko z tytułu opłat miesięcznych w wysokości ponad (...) zł, byłaby w stanie egzystować w sytuacji gdy jej dorośli członkowie nie posiadają oficjalnych źródeł dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że Skarżący wyjaśnił, iż otrzymuje pomoc finansową od dzieci i członków najbliższej rodziny. Kierując się zasadami logicznego myślenia oraz doświadczeniem życiowym trudno byłoby wymagać od Skarżącego aby takie wsparcie dokumentował w jakiś sformalizowany sposób. Tym bardziej, że również przepisy prawa rodzinnego nakładają na członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego (vide: art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.).

Naczelny sąd Administracyjny podkreślił ponadto, że za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. W ocenie NSA takiej analizy organ nie przeprowadził, a Sąd I instancji taki stan rzeczy zaakceptował. Zatem w istocie rzeczy nie oceniał działań organu z uwzględnieniem powyższego rozumienia zakwestionowanych przepisów prawa materialnego, dlatego sprawa wymaga ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zalecił aby ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uwzględnił dokonaną przez NSA wykładnię prawa i dokonał oceny zaskarżonej decyzji pod kątem rozważenia przez organ okoliczności, o których mowa w ww. przepisach prawa materialnego.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

XI. Stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., zwana dalej" "p.p.s.a.), sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając zatem niniejszą sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie związany jest wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2015 r. (sygn. akt II GSK 2366/13) oraz zaleceniami sformułowanymi w ich uzasadnieniu.

XII. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

XIII. Na wstępie wywodu nakreślić należy ramy prawne sprawy.

Zgodnie z normą zawartą w art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem treści ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu. W przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.

I tak, przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w ust. 3 wymienione są w siedmiu punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy. Są to takie sytuacje, jak: śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5), oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podkreślić także należy, iż w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Przesłanki, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w ww. rozporządzeniu wykonawczym, w którego § 3 ust. 1 przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

W stosunku do tej grupy osób, do której należy również Skarżący, konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 264/07, LEX 494281).

Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. II GSK 1045/08, źródło internetowe: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnił, że na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek - pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności - nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne.

Natomiast wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, że jego rolą w kontroli legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy, jest dokonanie analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem bowiem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, LEX nr 746112).

Na gruncie regulacji z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego nie można stwierdzić, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże w ocenie Sądu należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum.

W delimitacji znaczenia tego terminu należy bez wątpienia odnieść się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji". W związku z tym należy zauważyć, że Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego i te okoliczności Sąd winien mieć na względzie przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

W tym miejscu Sąd podkreśla, że za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez Skarżącego i członków jego rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

XIV. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy podkreślić należy, że, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (II GSK 2366/13), organ w niniejszej sprawie nie ustalił, czy Skarżący ma realne możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W tym zakresie nie dokonano pogłębionej analizy sytuacji Skarżącego mając na uwadze jego wiek, stan zdrowia oraz stopy bezrobocia na lokalnym rynku pracy. Organ nie wziął również pod uwagę, że Skarżący przez wiele lat pozostaje osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy i być może bezrobocie Skarżącego wynika właśnie z powyższych przesłanek. Natomiast stwierdzenie organu, że Skarżący posiada zdolność zarobkowania w różnym charakterze, nie została poparta odpowiednią analizą ww. okoliczności. Innymi słowy z uzasadnienia decyzji organu, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku, nie sposób wywieść w jakim charakterze Skarżący miałby podjąć pracę. Wymienienie w tym zakresie czynności, które Skarżący wykonywał zarobkowo w przeszłości, należy uznać za wysoce niewystarczające i w zasadzie niewyjaśniające, czego to miałoby dowodzić. W tym znaczeniu ocenę ZUS należy uznać za zupełnie dowolną i wydaną z przekroczeniem granic swobodnego uznania.

Powyższe rozważania, co również podkreślił Naczelny sąd Administracyjny w ww. wyroku, należy również odnieść, co do oceny zdolności zarobkowych małżonki Skarżącego. Taka ocena z pewnością nie może sprowadzać się do lakonicznego stwierdzenia, że małżonka skarżącego ((...) lata) - pielęgniarka z wykształcenia - jako osoba w wieku aktywności zawodowej - nie posiada przeciwwskazań do pracy. Organ nie wyjaśnił jakie konkretnie możliwości ma małżonka Skarżącego w podjęciu pracy w charakterze pielęgniarki, tym bardziej, że od dnia 7 lutego 2012 r. jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna oraz że w związku z wychowaniem sześciorga dzieci utraciła uprawnienia do wykonywania tego zawodu.

Również wątpliwości organu, co do rzetelności oświadczeń Skarżącego dotyczących jego źródeł utrzymania, jak wskazał Naczelny sąd Administracyjny, nie mogą zostać uznane za uzasadnione, w tym w szczególności twierdzenie organu, że jest mało prawdopodobne aby sześcioosobowa rodzina, uzyskująca środki finansowe w kwocie około (...) zł miesięcznie (dodatek mieszkaniowy i zasiłek rodzinny), nie posiadająca żadnych (poza ZUS) zobowiązań i ponosząca koszty utrzymania, w tym tylko z tytułu opłat miesięcznych w wysokości ponad (...) zł, byłaby w stanie egzystować w sytuacji gdy jej dorośli członkowie nie posiadają oficjalnych źródeł dochodów. Skoro Skarżący wyjaśnił, iż otrzymuje pomoc finansową od dzieci i członków najbliższej rodziny to, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, kierując się zasadami logicznego myślenia oraz doświadczeniem życiowym trudno byłoby wymagać od Skarżącego aby takie wsparcie dokumentował w jakiś sformalizowany sposób. Tym bardziej, że również przepisy prawa rodzinnego nakładają na członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego (vide: art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.).

Ponadto w przedmiotowej sprawie, za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez Skarżącego i członków jego rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jego i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. Analizy takiej organ nie przeprowadził.

Ponadto w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw dla umorzenia należności składkowych ZUS, stosownie do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia wykonawczego, uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku Skarżącego jedynie w sytuacji wykazania przez Zakład istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku Skarżącego (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 203/11). Jednakże uzasadnienie istnienia ważnego interesu nie może sprowadzać się do wskazania, że umorzenie tych należności doprowadziłoby do definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości dochodzenia tych należności, albowiem takie stwierdzenie, jak wskazał NSA w ww. wyroku, podważa i czyni iluzoryczną instytucję umorzenia przedmiotowych należności. Zawsze bowiem ich umorzenie w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę odpowiednich warunków przewidzianych w ww. przepisach prawa będzie prowadziło do definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich dochodzenia.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, uznać należało, jak wskazał NSA w wyroku z dnia 19 lutego 2015 r. (II GSK 2366/13), że organ nie zastosował się do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zawartych w wyroku z 8 lutego 2012 r. o sygn. akt I SA/Sz 1033/11 będących powieleniem wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. o sygn. akt II GSK 931/10.

W rozpoznawanej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, kierując się wykładnią prawa, oceną i wskazaniami zawartymi w zapadłym w przedmiotowej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2015 r. o sygn. akt II GSK 2366/13, że Organ nie zadziałał prawidłowo. Postępowanie Zakładu nie odpowiadało wymogom płynącym z art. 153 p.p.s.a., a w konsekwencji skutkowało naruszeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia wykonawczego, art. 28 ust. 1 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia wykonawczego, i koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając na uwadze powyższe za zasadne należało uznać za uzasadnione również zarzuty skargi w przedmiocie naruszenia art. 7, 11, 77, 80 i 107 § k.p.a.

XV. W ponownie prowadzonym postępowaniu, kierując się powyższymi wskazówkami zawartymi w wiążących Sąd i strony orzeczeniach, Organ winien zatem dokonać ponownej analizy sytuacji Skarżącego i ustalić, czy w sprawie zachodzą przesłanki umorzenia zobowiązania Skarżącego i wydać rozstrzygnięcie adekwatne do poczynionych ustaleń.

XVI. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c) p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Wobec uwzględnienia skargi, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., Sąd zasądził od Zakładu na rzecz Skarżącej kwotę 240 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składają się koszty zastępstwa procesowego ustalone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.