Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2587916

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 20 listopada 2018 r.
I SA/Sz 732/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Kowalewska.

Sędziowie WSA: Jolanta Kwiecińska (spr.), Bolesław Stachura.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 listopada 2018 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją z dnia 2 sierpnia 2018 r. nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 25 czerwca 2018 r., nr (...) odmawiającą Z. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia 28 maja 2018 r. Z. S. (dalej: "Strona"

lub "Skarżąca") zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na swoją trudną sytuację majątkową, rodzinną oraz zdrowotną uniemożliwiającą opłacenie należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia 25 czerwca 2018 r. nr (...), Zakład odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek w przedmiotowym zakresie.

Pismem z dnia 6 lipca 2018 r. Strona złożyła, w trybie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2017.1778 j.t. z późn. zm.; dalej: "u.s.u.s.") wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności. Strona wskazała, że jest emerytką, a po opłaceniu niezbędnych wydatków nie jest w stanie przystąpić do opłacenia należności z tytułu składek. Wskazała, że w gospodarstwie domowym pozostaje mąż, bezrobotna córka oraz wnuczka.

W toku postępowania wyjaśniającego Zakład ustalił, że Strona do dnia 1 grudnia 2001 r. prowadziła działalność gospodarczą, w której powstał obowiązek ustawowy opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne. Na dzień złożenia wniosku na koncie płatnika zaewidencjonowano wymagalne nieopłacone należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, na ubezpieczenie społeczne za okres (...).-(...)., w wysokości (...) zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres (...)., w wysokości (...) zł, oraz na Fundusz Pracy za okres (...)., w wysokości (...) zł, wraz z należnymi odsetkami.

Należności z tytułu składek na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych wystawianych w dniu 26 stycznia 2001 r., objęte zostały postępowaniem egzekucyjnym zawieszając ich bieg przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Stargardzie pozostaje w toku, nie jest zakończone.

Organ rentowy ustalił także, że Strona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości (...) zł brutto, tj. (...) zł netto, prowadzi gospodarstwo domowe z małżonkiem, który otrzymuje emeryturę w wysokości (...) zł brutto ((...) zł netto). Według oświadczenia w gospodarstwie domowym ze Stroną pozostaje córka, która według ustaleń organu jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, na której utrzymaniu jest córka. Organ stwierdził, że dochód w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego na członka rodziny wynosił średniomiesięcznie kwotę (...) zł netto. Ponadto według oświadczenia Strony, w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego ponoszone są wydatki związane z utrzymaniem oraz opłaty eksploatacyjne w wysokości (...) zł, a także wydatki na leczenie w kwocie (...) zł.

Strona jest ujawnionym współwłaścicielem nieruchomości, na zasadzie ustawowej wspólności małżeńskiej, położonej w (...) opisanej w księdze wieczystej (...)

Zakład wskazał także, że ogłoszone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne (wieloosobowe gospodarstwo pracownicze) wynosi (...) zł, a minimum egzystencji kwotę (...) zł, na członka rodziny. Natomiast minimum socjalne (dwuosobowe gospodarstwo emeryckie) wynosi (...) zł, a minimum egzystencji kwotę (...) zł.

Mając na uwadze powyższe ustalenia Zakład orzekł decyzją z dnia 2 sierpnia 2018 r. nr jw. o utrzymaniu w mocy ww. decyzji z dnia 25 czerwca 2018 r.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy przytoczył treść przepisów regulujących kwestie postępowania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz przesłanki zastosowania instytucji, tj. 28 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003.141.1365; dalej: "rozporządzenie"). Wskazał na pojęcie ważnego interesu osoby zobowiązanej, uznaniowy charakter decyzji w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Następnie Zakład stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż Strona, która zaprzestała prowadzenia działalności, otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości (...) zł brutto i (...) zł netto. Zaś gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, który otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie (...) zł netto. Ponadto, wskazano, że Strona jest współwłaścicielem nieruchomości na zasadzie wspólności małżeńskiej. W ocenie organu ujawnione stałe dochody z emerytury podlegające egzekucji, odrębne dochody małżonka, a także posiadany majątek stanowią o braku ustawowej całkowitej nieściągalności.

Stwierdzono przy tym, że nie zachodzą także inne wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 5 u.s.u.s. podstawy do umorzenia należności Strony z tytułu składek w całości lub w części.

Zakład wskazał także, że rozważył okoliczność, że Strona nie jest w stanie spłacić zaległości jednorazowo, podnosząc, że Strona jednakże nie wykazała, że nie jest możliwa ich spłata w układzie ratalnym. Zdaniem organu rentowego, otrzymywane łączne dochody w gospodarstwie domowym (dwuosobowym gospodarstwie emeryckim) w kwocie (...) zł brutto, (...) zł netto, stanowią podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych w granicach minimum socjalnego a także finansowania zobowiązań w ratach. Organ odniósł się także do wskazywanego prowadzenia przez Stronę wspólnego gospodarstwa domowego z bezrobotną córką, która ma na utrzymaniu dziecko. Wskazał dalej, że osoby te według oświadczenia Strony, nie uzyskują dochodów. Zdaniem organu, brak jest dowodów, aby córka Strony była trwale wyłączona z rynku pracy z przyczyn obiektywnych, ze względu na sytuację zdrowotną czy konieczność opieki. Tym samym okoliczność pozostawania córki we wspólnym gospodarstwie domowym i brak pracy nie może stanowić o zasadności zwolnienia zobowiązanej z wykonania przedmiotowego obowiązku.

W ocenie organu, w toku prowadzonego postępowania nie wykazano wydatków w ramach gospodarstwa domowego, a także zagrożenia w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych członków rodziny związanych z przystąpieniem do opłacenia należności z tytułu składek, choćby w minimalnych ratach.

Organ wskazał, że podstawą rozważenia umorzenia przez organ będący jednocześnie wierzycielem dochodzonego obowiązku pomimo braku stwierdzonej całkowitej nieściągalności, nie jest samodzielnie sytuacja finansowa czy zdrowotna zobowiązanego dłużnika, a sytuacja majątkowa i rodzinna, w której opłacenie składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki zarówno dla osoby zobowiązanej jak i członków jego rodziny.

Zdaniem Zakładu, w rozpoznawanej sprawie pomimo braku całkowitej nieściągalności nie zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w tym podniesiona przez Stronę przesłanka § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., a także brak wykazanego ważnego interesu, o którym mowa w art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który winien w oparciu o powołane przepisy i zawarte w nich przesłanki skutkować umorzeniem przedmiotowego zadłużenia poprzez zwolnienie z dochodzonego obowiązku.

W skardze wywiedzionej na ww. decyzję Zakładu z dnia 2 sierpnia 2018 r. nr (...), Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów sądowych.

Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie:

1)

art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. 2017.1257 t.j. z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), polegające na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwieniu sprawy z pominięciem słusznego interesu strony;

2)

art. 77 § 1 k.p.a. polegające na częściowym tylko zebraniu materiału dowodowego, pominięciu wysokości środków jakimi dysponuje Skarżąca oraz wadliwej ocenie zebranego materiału dowodowego;

3)

art. 28 ust. 3a u.s.u.s., polegające na wadliwej interpretacji i braku zastosowania;

4)

§ 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. polegające na wadliwej interpretacji i braku zastosowania poprzez nieprzyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ponadto Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodów wymienionych w uzasadnieniu na okoliczność rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej.

W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżąca opisała szczegółowo sytuację materialną i rodzinną, która jej zdaniem kwalifikuje do zastosowania ulgi w spłacie należności.

Zakład w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018.1302 t.j. z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy - czy to prawa materialnego, czy też postępowania - sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego.

Przypomnieć również należy, iż stosowanie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy umorzenia Skarżącej należności składkowych, należnych Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS.

Według organu, w sprawie nie zachodzi ani przesłanka całkowitej nieściągalność ani inne ujawnione i stwierdzone przesłanki stanowiące podstawę umorzenia należności z tytułu składek (w całości lub części), natomiast - według Skarżącej - stanowisko organu jest błędne, gdyż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, a opłacenie zaległych należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca wskazała na zaległości w kwocie (...) zł, a także na okoliczność prowadzenia wobec niej bezskutecznego postępowania egzekucyjnego od (...) lat. Ponadto wskazała, że dochody czteroosobowej rodziny to kwoty: (...) brutto, (...) zł netto jej świadczenia emerytalnego, emerytura męża w kwocie (...) zł brutto, (...) zł netto. Podniosła, że w gospodarstwie domowym znajduje się bezrobotna córka wraz z dzieckiem, a także, na fakt braku środków pieniężnych na coroczny zakup opału na zimę. Skarżąca wymieniła również stałe podstawowe koszty utrzymania gospodarstwa domowego i dołączyła dokumenty źródłowe.

Mając tak zakreślony przedmiot sprawy wskazać należy, że materialnoprawną podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3 i 3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące umarzania składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Termin całkowitej nieściągalności został wyjaśniony w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jako jedna z następujących sytuacji:

1)

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2)

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3)

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4)

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5)

(4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6)

(4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

7)

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

8)

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli sytuacji, w której znajduje się Skarżąca. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W u.s.u.s. nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast - zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1)

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2)

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3)

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z treści przywołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, przy czym uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., II GSK 321/07). Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego a w szczególności, czy wydano ją na podstawie prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiał u dowodowego oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.).

Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym. Podkreślić przy tym należy, że sąd nie zastępuje organów i nie umarza należności z tytułu składek, pełni wyłącznie funkcje kasacyjne, badając zgodność rozstrzygnięcia z prawem.

Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana pobieżnie, na skutek braku pogłębionej analizy skutków wykonania przez Skarżącą istniejącego zobowiązania w jej obecnej sytuacji finansowej i życiowej.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że organ wadliwie ocenił przesłankę całkowitej nieściągalności, określoną w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Z przepisu art. 28 u.s.u.s wynika, że to organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego oraz jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, w którym zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., I SA/Kr 1176/14; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r., I SA/Op 572/13), które skład orzekający w sprawie w pełni podziela.

W rozpoznawanej sprawie organ uznał, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ponieważ Skarżąca i jej mąż posiadają stałe dochody z emerytury (Skarżąca w kwocie (...) zł netto, mąż - w kwocie (...) zł netto), a nadto pozostaje ujawnionym współwłaścicielem, na zasadzie ustawowej wspólności małżeńskiej, nieruchomości położonej w miejscowości T., opisanej w księdze wieczystej (...) Organ stwierdził też, że wobec Skarżącej, począwszy od 2001 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które nie jest zakończone. Organ jednak nie podał, czy wskazana nieruchomość poddaje się egzekucji, czy stanowi miejsce zamieszkania czteroosobowej rodziny (z adresu podanego przez Skarżącą wynika, że zamieszkuje pod adresem (...) (...) (...)), nie zbadał jaka jest powierzchnia tej nieruchomości, nie podał wartości tej nieruchomości, co nie pozostaje bez wpływu na obraz sytuacji Skarżącej. Przez to zaniechanie, organ nie rozważył, czy pozbawienie Skarżącej i jej rodziny mieszkania, a tym samym podstawowych warunków egzystencji, nie doprowadzi do popadnięcia Skarżącej i jej rodziny w coraz większą biedę i niemożności wyjścia z zadłużenia, powodując konieczność skorzystania z socjalnej pomocy państwa.

W ocenie Sądu, organ również nieprawidłowo rozważył przesłankę umorzenia należności określoną w art. 28 ust. 3 w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia, a także przesłankę ważnego interesu zobowiązanego, w szczególności w kontekście ustalonej okoliczności prowadzenia przez Skarżącą wspólnego czteroosobowego gospodarstwa domowego z bezrobotną córką (wraz z dzieckiem) i osiąganych wyłącznie przez Skarżącą i jej męża dochodów. Organ w sposób powierzchowny przeanalizował finansowe konsekwencje faktu pozostawania w gospodarstwie Skarżącej bezrobotnej córki w ogóle nie badając możliwości osiągania przez nią dochodu, ograniczając się do stwierdzenia, że nie przedstawiono dowodów w zakresie trwałego wyłączenia córki z rynku pracy, co skutkuje nie spełnieniem przesłanki do umorzenia zaległości, gdyż nie odbija się negatywnie na możliwościach zaspokojenia potrzeb życiowych zobowiązanej - a tylko taka sytuacja koresponduje z treścią powoływanej przez Stronę normy prawnej § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ nie dokonał żadnych ustaleń w zakresie możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez córkę Skarżącej oraz zupełnie pominął istotną okoliczność, że wychowuje ona dziecko. Tymczasem, samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów w przyszłości przez członka rodziny należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Niniejsza sprawa wymagała dokonania ustalenia obecnej oceny sytuacji Skarżącej i całej jej rodziny w kontekście przesłanek umorzenia wskazanych w rozporządzeniu. Tego organ nie uczynił.

Z ustaleń organu wynika, że Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pracuje, wraz z małżonkiem utrzymując się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości (...) zł brutto, (...) zł netto. Organ przyjął, według oświadczenia Skarżącej, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem oraz opłat eksploatacyjnych wynoszą łącznie (...) zł, zaś wydatki na leczenie wynoszą (...) zł. Brak socjalnej pomocy państwa. Organ wskazał, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz że w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego pozostaje także bezrobotna córka, która ma na utrzymaniu dziecko. Uwzględniając powyższe oraz łączne dochody rodziny, organ stwierdził, że dochody te stanowią wyłącznie zabezpieczenie niezbędnych potrzeb w granicach minimum egzystencji, a dochód dyspozycyjny nie występuje.

Zdaniem Sądu, stwierdzić należy, że organ w ogóle nie rozważał sytuacji Skarżącej w kontekście obowiązującego minimum socjalnego, podając jedynie na wstępie swoich rozważań dane statystyczne dotyczące wysokości minimum socjalnego i minimum egzystencji zarówno dla gospodarstw wieloosobowych jak i dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. W ocenie Sądu, z zestawienia już tylko ww. kwoty dochodów wynika, że w czteroosobowym gospodarstwie domowym Skarżącej dochód na członka rodziny wynosi (...) zł, a więc jest niższy niż minimum egzystencji w wieloosobowym gospodarstwie pracowniczym ((...) zł) i niewiele wyższy od minimum w dwuosobowym gospodarstwie emeryckim ((...) zł). Jakże w tej sytuacji można przyjąć, jak twierdzi organ, że rodzina dysponuje dochodem w granicach zabezpieczenia potrzeb życiowych oraz, że jest możliwa spłata ratalna należności składkowych. Ponadto, zauważyć należy, że kryterium minimum socjalnego stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Konstruując koszyk minimum socjalnego eksperci kierują się wyznaczeniem granicy wydatków gospodarstw domowych, mierzącej minimalnie godziwy poziom życia. Inaczej mówiąc, wzorzec minimum socjalnego jest modelem zaspokajania potrzeb na zupełnie niskim poziomie, ale jeszcze wystarczającym dla reprodukcji sił witalnych człowieka, na każdym etapie jego biologicznego rozwoju, w tym utrzymania jego więzi ze społeczeństwem. Z tego względu w koszyku minimum socjalnego uwzględnia się nie tylko dobra służące zaspokojeniu potrzeb egzystencjalnych (żywność, odzież i obuwie, mieszkanie, higiena, czy ochrona zdrowia), ale także dobra służące do wykonywania pracy, kształcenia, czy też, utrzymywania więzi rodzinnych, towarzyskich oraz skromnego uczestnictwa w kulturze. Tymczasem, analiza zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że organ dokonując zestawienia osiąganych przez Skarżącą i jej męża dochodów oraz ponoszonych przez nią stałych miesięcznych wydatków, uwzględnił jedynie podane przez Skarżącą w oświadczeniu miesięczne wydatki związane z opłatami eksploatacyjnymi - (...) zł oraz wydatki związane z leczeniem (...) zł. Organ nie dokonał natomiast jakichkolwiek innych ustaleń w zakresie pozostałych kosztów składających się na minimum socjalne, ponoszonych przez Skarżącą w gospodarstwie czteroosobowym, w którym znajduje się także dziecko, w tym wydatków ponoszonych na żywność, ubiór, higienę czy lekarstwa oraz opiekę i kształcenie dziecka. Tymczasem, prawidłowa analiza powinna obejmować porównanie stwierdzonej sytuacji materialnej Skarżącej z wysokością zaległej należności z tytułu składek, jak też obejmować zestawienie wysokości posiadanych przez nią środków z niezbędnymi kosztami utrzymania w celu ustalenia, czy jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez popadnięcia Skarżącej i jej rodziny w niedostatek.

W ocenie sądu, takiej wnikliwej analizy w przedstawionym zakresie zabrakło. Twierdzenia i oceny organu miały - w opinii sądu - charakter arbitralny, nieznajdujący oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wprawdzie, to w interesie strony wnioskującej o przyznanie ulgi w spłacie ciążących na niej należności pozostaje wykazanie wszelkich okoliczności przemawiających za zasadnością jej żądania, jednakże mając na uwadze ciążący na organach administracji ustawowy obowiązek wydania rozstrzygnięcia, na podstawie dokładnie ustalonego stanu faktycznego sprawy oraz zebranego i ocenionego materiału dowodowego, Sąd uznał poczynione ustalenia w powyższym zakresie za niewystarczające do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Wskazane uchybienia pozwalają przyjąć, że ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 i ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie została prawidłowo przeprowadzona i uzasadniona. Tym samym, przekracza ona granice uznania administracyjnego.

W sprawie doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu obowiązkiem organu będzie wyeliminowanie wskazanych uchybień oraz prawidłowe rozważenie wniosku na tle zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego. Przede wszystkim zaś, zadaniem organu będzie dokonanie pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia mogących mieć zastosowanie w sprawie. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa tak w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jak i w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia, organ powinien mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Ustawodawca stworzył możliwość umarzania należności (także ściągalnych), by umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić im powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r.,

II GSK 1979/15).

W tej sytuacji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. - Sąd stwierdził wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem ww. przepisów, co miało wpływ na wynik sprawy.

Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia. nsa.gov.pl.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.