Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2757006

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 6 listopada 2019 r.
I SA/Sz 673/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.).

Sędziowie WSA: Bolesław Stachura, Joanna Wojciechowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 listopada 2019 r. sprawy ze skargi G. T. na uchwałę Regionalna Izba Obrachunkowa z dnia (...) czerwca 2019 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności części zarządzenia Nr (...) Burmistrza T. z dnia 17 maja 2019 r. w sprawie zmiany kwot dochodów i wydatków gminy na 2019 r.

1. uchyla zaskarżoną uchwałę,

2. zasądza od Regionalna Izba Obrachunkowa na rzecz strony skarżącej G. T. kwotę (...) ((...)) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Regionalna Izba Obrachunkowa (dalej: "kolegium"), działając na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 561) - dalej: "u.r.i.o." oraz art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506 z późn. zm.) - dalej: "u.s.g.", uchwałą z dnia (...) czerwca 2019 r. nr (...) stwierdziło nieważność § 1 zarządzenia Burmistrza T. (dalej: "burmistrz") nr (...) z dnia (...) maja 2019 r. w sprawie zmiany kwot dochodów i wydatków budżetu gminy na 2019 r., oraz załącznika nr (...) w części dotyczącej:

- zmniejszenia wydatków w dziale 758 Różne rozliczenia, rozdziale 75818 Rezerwy ogólne i celowe, § 4810 Rezerwy w wysokości (...) zł,

- zwiększenia wydatków w dziale 754 Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, rozdziale 75421 Zarządzanie kryzysowe, § 3030 - Różne wydatki na rzecz osób fizycznych w wysokości (...) zł, § 4210 - Zakup materiałów i wyposażenia w wysokości (...) zł, § 4220 - Zakup środków żywności w wysokości (...) zł, § 4300 - Zakup usług pozostałych w wysokości (...) zł, § 4270 - Zakup usług remontowych w wysokości (...) zł, z powodu naruszenia art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1401) - dalej: "u.z.k." oraz art. 259 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.) - dalej: "u.f.p." oraz art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) - dalej: "Konstytucja RP".

Rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

Burmistrz wydał w dniu (...) maja 2019 r. zarządzenie nr (...) w sprawie zmiany kwot dochodów i wydatków budżetu gminy na 2019 r. W § 1 zarządzenia burmistrz postanowił rozwiązać rezerwę na zarządzanie kryzysowe w związku z gaszeniem torfowisk w rejonie miejscowości M. w G. T. w kwietniu i maju 2019 r. na kwotę (...) zł.

Zarządzenie zostało w dniu (...) maja 2019 r. przekazane do kolegium i objęte postępowaniem nadzorczym, zgodnie z właściwością rzeczową regionalnych izb obrachunkowych. Następnie kolegium wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. zarządzenia w związku z wątpliwościami, co do zgodności zakresu przedmiotowego zarządzenia z zakresem kompetencji przyznanych organowi stanowiącemu, tj. z prawem w szczególności z u.z.k.

W piśmie z dnia (...) czerwca 2019 r. burmistrz przedstawił stanowisko, wskazując, że zmniejszenie rezerwy celowej na realizację zadań z zakresu zarządzania kryzysowego nie naruszało przepisów prawa.

Burmistrz wyjaśnił, że w okresie od dnia (...) kwietnia do połowy maja 2019 r. na terenie gminy doszło do pożaru trzcinowiska i torfowiska. Pożar rozprzestrzeniał się błyskawicznie i nasilał ze względu na silny wiatr i suszę hydrologiczną. W akcję ratowniczą zaangażowane zostały oddziały Państwowej Straży Pożarnej (PSP), także oddziały Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Akcja gaśnicza prowadzona była w bardzo trudnych warunkach zadymienia, zagrożenia życia, niemal całodobowo, gdyż pożar torfowiska samoczynnie się odnawiał. Istniało bezpośrednie niebezpieczeństwo zniszczenia przez ogień okolicznych gospodarstw rolnych i zabudowań mieszkalnych, a biorąc pod uwagę liczbę zaangażowanych osób, ilość sprzętu ratowniczego, czas trwania akcji, działania ratownicze prowadzone były na niespotykaną dotąd skale. Okoliczności wymagały poniesienia nieprzewidzianych i nieplanowanych wydatków.

Zdaniem burmistrza, cechy ww. zdarzeń wyczerpują definicję sytuacji kryzysowej, o której mowa w art. 3 pkt 1 u.z.k. Wyjaśnił, iż podjęte działania polegały na zapobieganiu rozprzestrzenianiu się sytuacji kryzysowej i reagowaniu na powstałe zagrożenia, a następnie przy wykorzystaniu środków pochodzących z rezerwy celowej pokryciu kosztów prowadzonej akcji ratowniczej (wypłata dla strażaków, wyżywienie, paliwo) oraz odtworzeniu zniszczonej infrastruktury ratowniczej (sprzęt strażacki - węże strażackie, naprawa uszkodzonych samochodów gaśniczych i pomp gaśniczych).

W powyższym zakresie burmistrz odwołał się do orzecznictwa administracyjnego, stwierdzając, że istota rezerwy na zarządzanie kryzysowe jest związana z wydatkami nieprzewidzianymi, nieplanowanymi, które mogą powstać w sytuacji kryzysowej będącej następstwem określonych zagrożeń. Naturą rezerw jest bowiem to, że nie można ich na etapie uchwalania budżetu podzielić na działy i rodzaje wydatków, czyli określić co najmniej w podziale na wydatki bieżące oraz wydatki majątkowe. Środki planowane w rezerwach mają zabezpieczać nagłe, nieprzewidziane wydatki. Burmistrz uznał, iż takie okoliczności zaistniały na gruncie niniejszej sprawy.

Wskazaną na wstępie uchwałą kolegium stwierdziło nieważność części przedmiotowego zarządzenia.

Powołując w uzasadnieniu art. 222 ust. 4 i art. 259 ust. 1 u.f.p. oraz art. 2, art. 26 ust. 4 u.z.k., kolegium stwierdziło, że dokonanie kwestionowanej zmiany planowanych wydatków pozostawało w sprzeczności z ww. regulacjami prawa. Zdaniem kolegium, istota rezerwy celowej utworzonej na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego jest związana z wydatkami nieprzewidzianymi, nieplanowanymi, które mogą powstać w sytuacji kryzysowej, będącej następstwem określonych zagrożeń. Okoliczność, iż zarządzanie kryzysowe polega m.in.

na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym nie oznacza, że ze środków przeznaczonych w rezerwie na ten cel można dokonywać wydatków bez względu na okoliczności. Środki planowane w rezerwie mają zabezpieczyć nagłe i nieprzewidziane wydatki, a nie takie które związane są z bieżącą działalnością służb do tego powołanych.

Ponadto kolegium zwróciło uwagę, iż z wyjaśnień burmistrza wynika, że potrzeba zakupu sprzętu i wyposażenia dla jednostek straży pożarnej biorących udział w akcji gaśniczej jest skutkiem ich zniszczenia w wyniku przeprowadzonych działań ratowniczo-gaśniczych, a nie w wyniku np. katastrof komunikacyjnych lub katastrof naturalnych. Zdaniem kolegium takie okoliczności mogłyby być uznane za sytuacje związane z zarządzaniem kryzysowym. Tym samym zakup na potrzeby jednostek OSP sprzętu i wyposażenia, który uległ zniszczeniu w wyniku ich bieżącej eksploatacji lub użytkowania nie mieścił się w zakresie pojęcia "sytuacja kryzysowa". Wiąże się natomiast z ich normalnym funkcjonowaniem i zadaniami.

Kolegium uznało, iż oceny tej nie zmienia okoliczność zniszczenia sprzętu i wyposażenia w trakcie działań ratowniczych, ponieważ udział straży pożarnej w tych działaniach jest istotą ich istnienia. Stwierdziło, że zakup sprzętu, usług remontowych, paliwa, wypłat dla strażaków nie stanowi realizacji zadań z zakresu zarządzania kryzysowego, a w związku z powyższym nie może zostać sfinansowany ze środków rezerwy celowej na zarządzanie kryzysowe.

W tym zakresie kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt K 50/07 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych.

G. T. (dalej "skarżąca") pismem z dnia (...) lipca 2019 r. wniosła do tutejszego Sądu skargę na uchwałę kolegium z (...) czerwca 2019 r., w której zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 91 ust. 1 u.s.g., poprzez stwierdzenie nieważności zarządzenia burmistrza z powodu istotnego naruszenia prawa pomimo jego zgodność z tym prawem;

2) art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej

(Dz. U. z 2017 r. poz. 1897) - dalej: "u.s.k.ż.", poprzez uznanie, że pożar związany z działaniem sił natury nie stanowi katastrofy naturalnej;

3) art. 259 ust. 1 u.f.p., poprzez uznanie, że rezerwa celowa utworzona na realizację zadań własnych gminy z zakresu zarządzania kryzysowego nie może być rozdysponowana na nieprzewidziane i nieplanowane wydatki powstałe w wyniku zaistnienia katastrofy naturalnej w postaci pożaru;

4) art. 3 pkt 1 u.z.k., poprzez uznanie, że katastrofa naturalna w postaci pożaru nie stanowi sytuacji kryzysowej;

5) art. 26 ust. 4 u.z.k., poprzez uznanie, że do zadań własnych gminy z zakresu zarządzania kryzysowego nie należy reagowanie i usuwanie skutków zagrożeń wywołanych przez katastrofę naturalną w postaci pożaru, o niespotykanym dotąd w gminie rozmiarze, intensywności i czasie trwania;

6) art. 165 Konstytucji RP, poprzez nieuprawnione ingerowanie w samodzielność gminy.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały, zasądzenie od kolegium na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, wg. norm przepisanych oraz stwierdzenie, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów:

1) zestawienia wykonania budżetu dla wydatków - stan na grudzień 2017 r.;

2) zestawienia wykonania budżetu dla wydatków - stan na grudzień 2018 r.;

3) zestawienia wykonania budżetu dla wydatków - stan na czerwiec 2019 r.;

4) pisma z dnia 11 lipca 2019 r.;

5) informacji o pożarze z 5 kwietnia 2019 r. - OSP C. i (...);

6) zestawienia kosztów poniesionych podczas gaszenia torfu - 3 egz.,

7) zarządzenia nr (...) burmistrza z dnia (...) stycznia 2017 r. w sprawie zmiany kwot wydatków budżetu gminy na 2017 r. z załącznikiem 1 i 2;

8) zarządzenia nr (...) burmistrza z dnia (...) listopada 2018 r. w sprawie zmiany kwot wydatków budżetu gminy na 2018 r. z załącznikiem 1 i 2;

9) zarządzenia nr (...) burmistrza z dnia (...) maja 2019 r. w sprawie zmiany kwot dochodów i wydatków budżetu gminy na 2019 r. z załącznikiem 1 i 2.

W motywach skargi skarżąca podniosła, że okoliczności sprawy (tj. pożar trwający od dnia (...) kwietnia do dnia (...) maja 2019 r., który objął swym zasięgiem około (...) hektarów torfowisk i trzcinowisk w miejscowości M., stwarzał poważne zagrożenie dla gospodarstw rolnych i zabudowań mieszkalnych, a ponadto zagrażał zdrowiu i życiu wielu osób) wpisują się w definicję sytuacji kryzysowej.

Skarżąca wyjaśniła, iż w swoim budżecie corocznie planuje środki finansowe w rozdziale 75412 "Ochotnicze Straże Pożarne" przeznaczone na wydatki bieżące związane z działalnością ochotniczych straży pożarnych, w tym zapewnienie wyposażenia i gotowości bojowej tych jednostek. Środki te zapewniają pokrycie planowanych, bieżących wydatków przeznaczonych na utrzymanie ochotniczych straży pożarnych, pokrycie kosztów ich udziału w akcjach ratowniczy oraz zapewnienie ich gotowości bojowej (planowy remont, naprawa i zakup sprzętu ratowniczego). W taki sposób wykonuje swoje obowiązki, wynikające z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 620) oraz art. 26 ust. 1 u.z.k.

Natomiast rezerwa celowa, tworzona przez gminę na podstawie art. 26 ust. 4 u.z.k., zabezpieczać ma nieplanowane i nieprzewidziane wydatki na realizację zadań własnych gminy z zakresu zarządzania kryzysowego. Takie właśnie wydatki poniosła skarżąca w wyniku przedmiotowego pożaru. Powołując się na przepis art. 3 ust. 1 pkt 2 u.s.k.ż., skarżąca stwierdziła że czas trwania pożaru, obszar na jakim rozprzestrzeniał się ogień, trudne warunki pogodowe (silny wiatr i susza hydrologiczna), zagrożenie dla gospodarstw rolnych i zabudowy mieszkaniowej, konieczność użycia sił i środków na skalę dotąd nie spotykaną przesądza o wystąpieniu katastrofy naturalnej. Zdarzenia tego nie dało się przewidzieć, a tym samym nie można było zaplanować wydatków na pokrycie kosztów poniesionych na walkę z takim pożarem. Zdaniem skarżącego stanowił on sytuację kryzysową.

Konkludując skarżąca wskazała, że zaistniała sytuacja faktyczna oddziaływała negatywnie na poziom bezpieczeństwa ludzi i mienia w znacznych rozmiarach, a także na środowisko naturalne. Spowodowała konieczność włączenia do akcji gaśniczo-ratowniczej oddziałów PSP i OSP nie tylko z jej terenu, czy powiatu (...), ale także z terenu powiatu (...). Do akcji poza pojazdami gaśniczymi użyte zostały także samoloty. Wywołało to znaczne ograniczenia w działaniu właściwych organów administracji publicznej ze względu na nieadekwatność posiadanych sił i środków.

W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wskazało, że w niniejszej sprawie nie zaistniała sytuacja stanu klęski żywiołowej na terenie gminy. W ocenie kolegium nie można utożsamiać zarządzania kryzysowego i działań z nim związanych z zasadami reagowania organów władzy publicznej w sytuacji wprowadzania stanu klęski żywiołowej.

Odnosząc się do istoty rezerwy na zarządzanie kryzysowe kolegium stwierdziło, że jest ona związana z wydatkami nieprzewidywalnymi, nieplanowanymi, które mogą powstać w sytuacji kryzysowej, będącej następstwem określonych zagrożeń. Nie chodzi zatem o usuwanie skutków jakichkolwiek zagrożeń, a jedynie zagrożeń objętych systemem zarządzania kryzysowego. Rezerwa powinna zostać wydatkowana wyłącznie na sytuacje nadzwyczajne z zakresu zarzadzania kryzysowego i co do zasady powinna być utrzymywana do końca roku budżetowego.

W ocenie kolegium w sprawie nie wystąpiły okoliczności faktyczne, które pozwoliłyby uznać, że zaistniała sytuacja kryzysowa, a wydatki związane ze zdarzeniem w postaci pożaru, nie stanowią wykonywania zdarzeń z zakresu zarządzania kryzysowego.

Na rozprawie na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", Sąd postanowił dopuścić wnioski dowodowe dołączone do skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, polegającą na kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 7 p.p.s.a. kontrolą sądowoadministracyjną objęte są akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego. Przedmiotem kontroli sądu administracyjnego w przypadku, o którym mowa w ww. przepisie jest legalność samego aktu nadzoru, co oznacza, że konieczne jest zbadanie, czy akt ten, biorąc pod uwagę jej treść, a w szczególności argumentację zawartą w uzasadnieniu, może zostać pozostawiony w obrocie prawnym. Tak więc, czy zaskarżony akt nadzoru jest zgodny z prawem.

Uwzględniając skargę jednostki samorządu terytorialnego na akt nadzoru, sąd akt ten uchyla. W razie zaś jej nieuwzględnienia sąd skargę oddala.

Zgodnie z art. 86 u.s.g. organami nadzoru są Prezes Rady Ministrów i wojewoda, a w zakresie spraw finansowych - regionalna izba obrachunkowa.

Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 561 z późn. zm.) - dalej: "u.r.i.o." regionalne izby obrachunkowe są państwowymi organami nadzoru i kontroli gospodarki finansowej podmiotów, o których mowa w ust. 2.

Natomiast w art. 1 ust. 2 pkt 1 u.r.i.o. ustawodawca wskazał, że regionalne izby obrachunkowe sprawują nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych określonych w art. 11 ust. 1 oraz dokonują kontroli gospodarki finansowej i zamówień publicznych jednostek samorządu terytorialnego.

Regionalne izby obrachunkowe zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 1 u.r.i.o. działają poprzez kolegia, do których wyłącznej właściwości należy ustalanie budżetu jednostki samorządu terytorialnego oraz orzekanie o nieważności uchwał i zarządzeń, o których mowa w art. 11 ust. 1.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 2 u.r.i.o. w zakresie działalności nadzorczej właściwość rzeczowa regionalnych izb obrachunkowych obejmuje uchwały i zarządzenia podejmowane przez organy jednostek samorządu terytorialnego w sprawach budżetu i jego zmian.

Stosownie do treści art. 91 ust. 1 i ust. 4 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa.

Pojęcie "sprzeczności z prawem" w rozumieniu art. 91 ust. 1 u.s.g obejmuje sprzeczność postanowień uchwały z jakimkolwiek aktem prawa powszechnie obowiązującego. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny oraz judykatury do istotnego naruszenia prawa należy zaliczyć naruszenie przez organ gminy podejmujący uchwałę lub zarządzenie przepisów o właściwości, brak podstawy prawnej do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa będącego podstawą podjęcia uchwały lub zarządzenia, naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3595/13, A. Matan (w) B. Dolnicki (red), U.s.g. Komentarz, WK 2016, t. 7 do art. 91).

Podkreślić należy, że samodzielność samorządu terytorialnego jest zagwarantowana w art. 165 Konstytucji RP i podlega ochronie sądowej. W związku z tym ograniczeniu podlegają działania organów nadzoru. Przejawia się to ścisłą reglamentacją zarówno samych organów nadzorczych, jak i stosowanych przez nie środków nadzorczych oraz ograniczeniu kryterium nadzoru wyłącznie do kryterium legalności. Organ nadzoru dokonując kontroli legalności danego aktu, musi ściśle przestrzegać wyznaczonych prawem ram nadzoru, a każde ich przekroczenie będzie kwalifikowane jako naruszenie konstytucyjnej zasady samodzielności samorządu terytorialnego.

W celu uniknięcia zarzutu naruszenia ww. zasady podmiot wydający rozstrzygnięcie nadzorcze powinien wyczerpująco przedstawić wszystkie przesłanki, które doprowadziły do jego wydania. Polegać to powinno na wykazaniu w sposób niebudzący wątpliwości sprzeczności postanowień badanego aktu (zarządzenia) z prawem, wyjaśnienia sensu przepisów, które jego zdaniem zostały naruszone, a także wnikliwym uzasadnieniu w czym upatruje naruszenia skutkującego stwierdzeniem nieważności. Uzasadnienie faktyczne obejmować powinno powołanie stwierdzonych faktów i okoliczności mających znaczenie dla przeprowadzonej oceny prawnej, w tym wskazanie postanowień aktu uznanych za niezgodne z prawem. Uzasadnienie prawne takiego aktu nadzorczego zawierać powinno wyjaśnienie przepisów, których naruszenie zarzuca się organowi oraz ustalenie ciężaru gatunkowego popełnionego naruszenia, uzupełnione określeniem kryteriów przesądzających o przyjętej kwalifikacji prawnej. Prawidłowe uzasadnienie wydanego aktu nadzorczego przesądza w istocie o możliwości jego akceptacji przez sąd administracyjny (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1122/14).

Uwzględniając powyższe Sąd wskazuje, że przedmiotem kontroli jest uchwała kolegium z dnia 19 czerwca 2018 r. stwierdzająca nieważność § 1 zarządzenia burmistrza nr (...) z dnia (...) maja 2019 r. w sprawie zmiany kwot dochodów i wydatków budżetu gminy na 2019 r. oraz załącznika nr 2, w części.

Wskazanym zarządzeniem burmistrz rozwiązał rezerwę na zarządzanie kryzysowe w związku z gaszeniem torfowisk w rejonie miejscowości M. w G. T. w kwietniu i maju 2019 r., na kwotę (...) zł. W związku z tym zmniejszono wydatki w dziale 758 Różne rozliczenia, rozdziale 75818 Rezerwy ogólne i celowe, § 4810 Rezerwy w wysokości (...) zł oraz zwiększono wydatki w dziale 754 Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, rozdziale 75421 Zarządzanie kryzysowe, § 3030 - Różne wydatki na rzecz osób fizycznych w wysokości (...) zł, § 4210 - Zakup materiałów i wyposażenia w wysokości (...) zł, § 4220 - Zakup środków żywności w wysokości (...) zł, § 4300 - Zakup usług pozostałych w wysokości (...) zł, § 4270 - Zakup usług remontowych w wysokości (...) zł.

W sprawie okolicznością bezsporną jest to, że doszło do zmiany uchwały budżetowej w części obejmującej przekazanie środków pieniężnych w kwocie (...) zł z rezerwy celowej utworzonej na zarządzanie kryzysowe do innego działu budżetu (754 rozdz. 75421 zarządzanie kryzysowe).

Burmistrz wyjaśnił w toku postępowania nadzorczego, że w okresie od (...) kwietnia do połowy maja 2019 r. na terenie gminy w okolicach miejscowości M. doszło do pożaru trzcinowiska i torfowiska. Pożar rozprzestrzeniał się błyskawicznie i nasilał ze względu na silny wiatr i suszę hydrologiczną. W akcję ratowniczą zaangażowane zostały nie tylko oddziały PSP, ale także OSP (w akcji udział brały liczne zastępy i środki powiatu (...) oraz (...) m.in. OSP M., T., G. P., N., P., C., K., B. i (...) G., K. oraz k.p. PSP G., dwa samoloty pożarnicze (...) i OSP P. - zasilenie samolotów).

Liczba zaangażowanych osób oraz ilość sprzętu ratowniczego i czas trwania akcji potwierdza, iż działania ratownicze prowadzone były na niespotykana dotąd skalę. Akcja gaśnicza prowadzona była w bardzo trudnych warunkach zadymienia, zagrożenia życia, niemal całodobowo, gdyż pożar torfowiska samoczynnie się odnawiał. Przebieg pożaru stwarzał bezpośrednie niebezpieczeństwo zniszczenia przez ogień okolicznych gospodarstw rolniczych i zabudowań mieszkalnych.

Działania, o których mowa powyżej wymagały poniesienia nieprzewidzianych i nieplanowanych wydatków finansowych. Z załączonego do skargi dokumentu pn. "Koszty poniesione podczas akcji gaszenia torfu w miesiącach kwiecień, maj 2019 rok" wynika, iż koszty te obejmują: kwotę wypracowanych godzin do wypłaty dla strażaków ((...) zł), naprawy samochodów i sprzętu strażackiego zużytego w czasie akcji gaśniczej - części samochodowe i remonty ((...) zł), wyżywienie ((...) zł) oraz paliwo (w łącznej kwocie (...) zł, na którą złożyły się (...) zł - za olej napędowy i (...) zł - za etylinę), łącznie (...) zł. W załączniku pn. "Środki finansowe, które należy zabezpieczyć na zakup nowego sprzętu po wykonaniu czynności brakowania w związku ze zniszczeniami podczas akcji gaszenia torfu w miesiącach kwiecień, maj 2019 rok" wskazano koszty zakupu węży strażackich w łącznej kwocie (...) zł (tj. (...) x (...) szt. x (...) zł = (...) zł i (...) x (...) szt. x (...) zł

= (...) zł). Łączna kwota obejmująca koszty akcji gaśniczej oraz zakupów nowego sprzętu wyniosła (...) zł. Taka też kwota została objęta zakresem przedmiotowego rozwiązania rezerwy na zarządzanie kryzysowe.

Powołując się na art. 259 ust. 1 u.f.p. oraz art. 26 ust. 4 u.z.k. oraz art. 7 Konstytucji RP kolegium stwierdziło, że środki pochodzące z rezerwy celowej utworzonej na zarządzanie kryzysowe nie mogły zostać przeznaczone na wskazany w zarządzeniu burmistrza cel, tj. rożne wydatki na rzecz osób fizycznych, zakup materiałów i wyposażenia, zakup żywności, zakup usług pozostałych i zakup usług remontowych. Zdaniem kolegium zakup przedmiotowego sprzętu, wyposażenia, usług remontowych, paliwa, wypłat dla strażaków nie stanowi realizacji zadań z zakresu zarządzania kryzysowego, a w związku z tym nie może być sfinansowany ze środków rezerwy celowej na zarządzanie kryzysowe.

Z powyższym stanowiskiem kolegium nie można się zgodzić. Analiza zgodności z prawem zaskarżonej uchwały wykazała, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie.

W zakresie merytorycznym skarżąca zarzuciła naruszenie art. 91 ust. 1 u.s.g., 259 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 26 ust. 4 i art. 3 pkt 1 u.z.k. oraz art. 165 Konstytucji RP.

W tym miejscu należy wskazać na przepisy prawa znajdujące w sprawie zastosowanie oraz mające wpływ na rozpoznanie niniejszej skargi.

Zgodnie z art. 222 ust. 1 u.f.p. w budżecie jednostki samorządu terytorialnego tworzy się rezerwę ogólną, w wysokości nie niższej niż 0,1% i nie wyższej niż 1% wydatków budżetu.

Zgodnie z art. 222 ust. 2 u.f.p. w budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być tworzone rezerwy celowe:

1) na wydatki, których szczegółowy podział na pozycje klasyfikacji budżetowej nie może być dokonany w okresie opracowywania budżetu jednostki samorządu terytorialnego;

2) na wydatki związane z realizacją programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2;

3) gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Suma rezerw celowych, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 3, nie może przekroczyć 5% wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego (ust. 3).

Zarząd jednostki samorządu terytorialnego dokonuje podziału rezerw, o których mowa w ust. 1 i 2 (ust. 4).

Zgodnie natomiast z art. 259 ust. 1 u.f.p. rezerwy celowe mogą być przeznaczone wyłącznie na cel, na jaki zostały utworzone, oraz wykorzystane zgodnie z klasyfikacją budżetową wydatków.

Zarząd jednostki samorządu terytorialnego może, po uzyskaniu pozytywnej opinii komisji właściwej do spraw budżetu organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, dokonać zmiany przeznaczenia rezerwy celowej (ust. 2).

Z kolei na podstawie art. 26 ust. 4 u.z.k. w budżecie jednostki samorządu terytorialnego tworzy się rezerwę celową na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego w wysokości nie mniejszej niż 0,5% wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego, pomniejszonych o wydatki inwestycyjne, wydatki na wynagrodzenia i pochodne oraz wydatki na obsługę długu.

Zgodnie z art. 19 ust. 2 pkt 1 u.z.k. do zadań burmistrza w sprawach zarządzania kryzysowego należy kierowanie działaniami związanymi z monitorowaniem, reagowaniem i usuwaniem skutków zagrożeń na terenie gminy. Regulacja ta nie stanowi o usuwaniu skutków jakichkolwiek zagrożeń, lecz zagrożeń objętych systemem zarządzania kryzysowego, na co wskazuje sformułowanie "w sprawach zarządzania kryzysowego". Analizy wymagają zatem użyte w tym przepisie pojęcia "zarządzania kryzysowego" oraz "zagrożeń".

W myśl art. 2 u.z.k. pojęcie "zarządzania kryzysowego" to działalność organów administracji publicznej będąca elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym, która polega na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznej.

W ustawie zdefiniowano też poszczególne elementy tworzące definicję zarządzania kryzysowego. Należą do nich m.in. pojęcie "sytuacji kryzysowej", "infrastruktury krytycznej", "europejskiej infrastruktury krytycznej", "ochrony infrastruktury krytycznej", "planowania cywilnego" (art. 3 pkt 1-4 u.z.k.).

Sąd podkreśla, iż podstawowe znaczenie dla funkcjonowania systemu zarządzania kryzysowego pod rządami u.z.k. mają więc definicje "sytuacji kryzysowej" i "infrastruktury krytycznej".

Sytuacją kryzysową w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.z.k. jest sytuacją wpływającą negatywnie na poziom bezpieczeństwa ludzi, mienia w znacznych rozmiarach lub środowiska, wywołująca znaczne ograniczenia w działaniu właściwych organów administracji publicznej ze względu na nieadekwatność posiadanych sił i środków.

Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 2 u.z.k. ilekroć w ustawie jest mowa o infrastrukturze krytycznej - należy przez to rozumieć systemy oraz wchodzące w ich skład powiązane ze sobą funkcjonalnie obiekty, w tym obiekty budowlane, urządzenia, instalacje, usługi kluczowe dla bezpieczeństwa państwa i jego obywateli oraz służące zapewnieniu sprawnego funkcjonowania organów administracji publicznej, a także instytucji i przedsiębiorców. Infrastruktura krytyczna obejmuje systemy: zaopatrzenia w energię, surowce energetyczne i paliwa, łączności, sieci teleinformatycznych, finansowe, zaopatrzenia w żywność, zaopatrzenia w wodę, ochrony zdrowia, transportowe, ratownicze, zapewniające ciągłość działania administracji publicznej, produkcji, składowania, przechowywania i stosowania substancji chemicznych i promieniotwórczych, w tym rurociągi substancji niebezpiecznych.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt K 50/07 - opublikowano: OTK-A 2009/4/51, (na który również powołuje się kolegium w zaskarżonej uchwale) Konstytucja RP wyznacza granice pomiędzy stanami nadzwyczajnymi (art. 228 Konstytucji RP) a "normalnym" funkcjonowaniem państwa. "Sytuacja kryzysowa" jest czymś rodzajowo odmiennym od konstytucyjnych stanów nadzwyczajnych. W związku z tym powinna zostać zaliczona do "normalnego" funkcjonowania państwa. Najogólniej rzecz ujmując "zarządzanie kryzysowe" będące elementem zapewnienia bezpieczeństwa narodowego, polega na opracowywaniu planów i programów opisujących metody działań w zakresie zapobiegania sytuacjom kryzysowym, a w ich trakcie na przygotowaniu do "przejmowania kontroli" nad sytuacjami kryzysowymi. Zarządzanie kryzysowe polega także na odpowiednim reagowaniu na sytuacje kryzysowe oraz na "odtwarzaniu infrastruktury" i zapewnieniu jej prawidłowego funkcjonowania. Zarządzanie kryzysowe obejmuje działania odpowiednie do rozwoju sytuacji, będącej następstwem zagrożenia, mające zarówno charakter prewencyjny, jak i organizatorski czy porządkowy.

Należy też zauważyć, że chociaż ustawa o zarządzaniu kryzysowym często posługuje się pojęciem "zagrożeń" (nie tylko w art. 19 ust. 1 pkt 2), to nie precyzuje, o jakie zagrożenia chodzi. W powołanym powyżej wyroku TK wskazano, iż Konstytucja RP rozróżnia wyłącznie zagrożenie zwykłe i zagrożenie szczególne dla państwa i jego obywateli. Nie zawiera natomiast przepisów zezwalających na wyróżnienie specyficznego stanu narastania zagrożeń ("sytuacji kryzysowej"), usytuowanego pomiędzy zwykłymi zagrożeniami bezpieczeństwa państwa i obywateli (dla likwidacji bądź ograniczenia których wystarczają zwykłe środki konstytucyjne) a zagrożeniami szczególnymi, uzasadniającymi wprowadzenie jednego ze stanów nadzwyczajnych. Ustawa o zarządzaniu kryzysowym nie zawiera również przepisu materialnego, który wskazywałby, na jakim etapie rozwoju sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa mamy już do czynienia z sytuacją kryzysową, a także czy grożąca lub zaistniała sytuacja ma być ograniczona w czasie, czy też może trwać permanentnie.

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko wyrażone w wyroku TK, zgodnie z którym u.z.k, tworzy system zarządzania kryzysowego na wypadek wystąpienia zagrożeń wymagających podjęcia szczególnych działań, zwłaszcza ze strony organów administracji publicznej i Sił Zbrojnych RP, w sytuacjach, które nie spełniają przesłanek wprowadzenia jednego ze stanów nadzwyczajnych (tj. stanu wojennego, stanu wyjątkowego lub stanu klęski żywiołowej), w których jednak wymagane jest już wdrożenie specjalnych mechanizmów dla zapewnienia skutecznego monitorowania zagrożeń i podejmowania działań w celu ich eliminacji lub przynajmniej znacznego ograniczenia.

W art. 26 ust. 1 u.z.k. określone zostały zasady, zgodnie z którymi finansowanie wykonywania zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego na poziomie gminnym, powiatowym i wojewódzkim planuje się w ramach budżetów odpowiednio gmin, powiatów i samorządów województw.

Tym samym na poziomie gminnym zadania własne z zakresu zarządzania kryzysowego realizowane są przez burmistrza. Zgodnie, z tym przepisem wydatki na nie powinny być zaplanowane w budżecie na etapie jego uchwalania w wysokości zapewniającej ich realizację. Ponadto na zadania własne z zakresu zarządzania kryzysowego w budżecie jednostki samorządu terytorialnego tworzy się rezerwę celową w wysokości określonej art. 26 ust. 4 u.z.k.

Sąd stoi na stanowisku, że istota rezerwy na zarządzanie kryzysowe jest związana z wydatkami nieprzewidzianymi, nieplanowanymi, które mogą powstać w sytuacji kryzysowej będącej następstwem określonych zagrożeń. To, że zarządzanie kryzysowe polega m.in. na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, nie oznacza, iż z rezerwy na ten cel można dokonywać wydatków bez względu na okoliczności. Istotą rezerw jest bowiem to, że nie można ich na etapie uchwalania budżetu podzielić na działy i rodzaje wydatków. Środki planowane w rezerwach mają zabezpieczyć nagłe, nieprzewidziane wydatki (por. wyrok WSA w Warszawie z 8 lipca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1122/14).

Sąd podziela także pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż przepisy powołane powyżej należy interpretować systemowo, ale za każdym razem z uwzględnieniem okoliczności faktycznych. Dostrzega również, że sądy administracyjne rozstrzygały kwestię wyczerpania przez organy j.s.t. przesłanek w zakresie zapobiegania sytuacjom kryzysowym, na gruncie różnych stanów faktycznych, obejmujące m.in: remont uszkodzonego w wyniku pożaru budynku (zgodnie z wyrokiem WSA w Gdańsku z 28 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 1171/12 nie spełnia kryteriów), zakup samochodu bojowego dla jednostki straży pożarnej (zgodnie z wyrokiem WSA w Krakowie z 10 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 549/15 nie spełnia kryteriów), zapewnienie dowozu i noclegu w związku z autobusową katastrofą drogową z udziałem wielu poszkodowanych i wydatki na zakup worków i piasku celem zabezpieczenia mienia przed skutkami podtopień i ewentualnej powodzi (zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z 8 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1122/14 spełnia kryteria).

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że kolegium błędnie uznało, że rezerwa celowa na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego została rozdysponowana przez skarżącą na zadania, które nie mieszczą się w pojęciu sytuacji kryzysowej i nie były związane z sytuacją zagrożenia w rozumieniu ustawy o zarządzaniu kryzysowym.

Zdaniem Sądu zdarzenie obejmujące trwający od (...) kwietnia do połowy maja 2019 r. na terenie gminy pożar trzcinowiska i torfowiska, wymagający zaangażowania licznych zastępów (PSP i OSP) i środków (w tym oddziały PSP oraz OSP z powiatu (...) oraz (...) i JRG G., K. oraz k.p. PSP G., dwa samoloty pożarnicze (...) i OSP (...) - zasilenie samolotów), było sytuacją kryzysową w rozumieniu u.z.k. W tę sytuację kryzysową wpisują się także działania prowadzone w bardzo trudnych warunkach zadymienia, zagrożenia życia, niemal całodobowo, ze względu na samoczynne odnawianie się pożaru torfowiska, stwarzające bezpośrednie niebezpieczeństwo zniszczenia przez ogień okolicznych gospodarstw rolniczych i zabudowań mieszkalnych. Natomiast zdarzenie polegające na pokryciu kosztów prowadzonej akcji ratowniczej (tj. wypłaty dla strażaków, wyżywienie, paliwo) oraz odtworzenia zniszczonej infrastruktury ratowniczej (tj. zakup sprzętu strażackiego - węży strażackich, naprawy uszkodzonych samochodów gaśniczych i pomp gaśniczych) - w opinii Sądu - odpowiadają treści zarządzania kryzysowego. Były zatem działaniami odpowiadającymi definicji zarządzania kryzysowego.

Sąd zauważa, że w zaskarżonej uchwale kolegium wskazało, iż potrzeba zakupu sprzętu i wyposażenia dla jednostek straży pożarnej biorących udział w akcji gaśniczej jest skutkiem ich zniszczenia w wyniku przeprowadzonych działań ratowniczo-gaśniczych (tj. bieżącej działalności służb do tego powołanych, co nie wpływa na ocenę zdarzenia), nie zaś w wyniku np. katastrof komunikacyjnych lub katastrof naturalnych, które mogłyby być uznane za sytuacje związane z zarządzaniem kryzysowym.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, nie sposób się z tym stanowiskiem zgodzić. Opisany w stanie faktycznym pożar trzcinowisk i torfowisk przy gaszeniu, który zaangażował środki oraz zasoby sprzętowe i ludzkie w zakresie dotychczas na tym terenie nie wykorzystywane, stanowi sytuację kryzysową, a rozwiązanie przedmiotowej rezerwy celowej ma cechy zarządzania kryzysowego. Podkreślić należy, że zgodnie ze stanowiskiem Centum Zarządzania Kryzysowego (www. https://www.czk.pl) podział zagrożeń na kategorie obejmuje: katastrofy naturalne (w tym powodzie - opadowe i roztopowe, silne wiatry - huragany, anomalie pogodowe, epidemie, plagi zwierzęce, ruchy tektoniczne - osunięcie ziemi); katastrofy techniczne (w tym pożary, awarie gazowe, awarie i wypadki z użyciem środków toksycznych, awarie i wypadki radiacyjne, katastrofy komunikacyjne, katastrofy budowlane, awarie urządzeń infrastruktury technicznej); akty terroru i inne zagrożenia (w tym podłożenia ładunków wybuchowych, destrukcyjne działania grup ludzi - terroryzm, doręczenie podejrzanej przesyłki - niewiadomego pochodzenia, niewypały). W śród ww. zagrożeń wskazany został pożar, czyli takie zagrożenie kryzysowe, które wystąpiło w niniejszej sprawie. Nie jest to zgodnie z tym podziałem katastrofa naturalna, lecz techniczna, lecz nadal stanowi sytuacje kryzysową.

Bezspornie służby wykonywały zadania, do których zostały powołane zgodnie z właściwymi przepisami prawa, tj. w ramach uprawnień i kompetencji im przysługujących. Sporne jest, czy zasoby te były wykorzystywane w ramach sytuacji kryzysowej, a skarżąca reagując w zakresie swoich uprawnień podjęła działania w ramach zarządzania kryzysowego. Okoliczności faktyczne sprawy przy uwzględnieniu ww. argumentów pozwalają na uznanie, iż wykorzystanie zasobów ludzkich i sprzętowych (objęte przedmiotowym zarządzeniem burmistrza) wykraczało poza normalny zakres funkcjonowania PSP i OSP. Przesądza, o tym uznanie opisanego w sprawie zdarzenia za sytuację kryzysową, a wydatków za wpisujące się w zarządzanie kryzysowe. Poniesione przez skarżąca wydatki były nieprzewidzianymi i nieplanowanymi wydatkami powstałymi w sytuacji kryzysowej, co stanowi istotę rezerwy na zarządzanie kryzysowe.

Słuszna zatem jest argumentacja skarżącej, uzasadniająca rozwiązanie rezerwy. Okoliczność ta po analizie całokształtu sprawy nie budzi to wątpliwości Sądu.

Sądowi znane są powołane przez kolegium w zaskarżonej uchwale orzeczenia sądów administracyjnych, jednakże dotyczą one stanów faktycznych odmiennych od analizowanego w sprawie. W związku z tym nie wpłynęły one na stanowisko zajęte przez Sąd rozpoznający niniejsza sprawę.

Odnosząc się do zamieszczonych w skardze zarzutów, Sąd uznał je za uzasadnione, w zakresie naruszenia przepisów art. 3 pkt 1, art. 26 ust. 4 u.z.k. poprzez uznanie, iż przedmiotowy pożar nie stanowił sytuacji kryzysowej, a działania skarżącej polegające na reagowaniu i usuwaniu skutków zagrożenia wywołanego pożarem, nie stanowi zadania własnego z zakresu zarządu kryzysowego.

Kolegium naruszyło również przepis art. 259 ust. 1 u.f.p. poprzez przyjęcie, że skarżąca przeznaczyła rezerwę celową utworzoną na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego na wydatki nie związane z zarządzaniem kryzysowym. Tym samym uznanie, iż wydatki o których mowa w zarządzeniu burmistrza nie stanowią nieprzewidywalnych i nieplanowanych wydatków powstałych w związku z sytuacją kryzysową, jest zdaniem Sądu błędne.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 2 u.s.k.ż, Sąd uznał, iż przepisy tej ustawy nie stanowiły przedmiotu analizy na gruncie niniejszej sprawy. Ustawa ta bowiem dotyczy stanu nadzwyczajnego, a nie sytuacji kryzysowej. Różnice pomiędzy stanem nadzwyczajnym, a sytuacja kryzysową zostały omówiona, przez Sąd we wcześniejszej części rozważań. Zgodnie z tym zarzut ten należało uznać za nieuzasadniony.

W zakresie samodzielności gminy w kontekście uregulowań konstytucyjnych, Sąd także odnosił się w treści rozważań. Pozostają one aktualne w kontekście zarzutu skargi o naruszenie przez kolegium art. 165 Konstytucji RP.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał, iż kolegium w zaskarżonym akcie nadzoru nie zdołał wykazać istotnego naruszenia prawa przez burmistrza. Tym samym, Sąd za uzasadniony uznał zarzut naruszenia art. 91 ust. 1 u.s.g.

W tym stanie rzeczy skoro skarga okazała się usprawiedliwiona, zaskarżona uchwała podlega uchyleniu na podstawie at. 148 p.p.s.a. (pkt 1 sentencji wyroku).

W kwestii kosztów postępowania podstawą wyroku był art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Na koszty te złożyło się jedynie wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika - radcy prawnego (480 zł), gdyż skarżąca na podstawie art. 100 u.s.g. była ustawowo zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi.

Wyroki sądów administracyjnych przytoczone w uzasadnieniu dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.