Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2755229

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 13 listopada 2019 r.
I SA/Sz 511/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.).

Sędziowie WSA: Joanna Wojciechowska, Ewa Wojtysiak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu (...) r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (...) decyzją z dnia (...) r. nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej też "ZUS", "Zakład" lub "Organ") odmówił D. M. (dalej "Strona", "Skarżąca") umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenia społeczne za okres od (...) r., ubezpieczenie zdrowotne za (...) r. i Fundusz Pracy za okres (...) r. - wraz z odsetkami.

Zasadnicze ustalenia stanu faktycznego badanej sprawy są następujące:

Pismem z dnia (...) r. zawiadomiono Stronę o wszczęciu wobec niej postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od (...) zdrowotne za (...) r. i Fundusz Pracy za okres (...) r. W piśmie tym wezwano również Stronę do złożenia wyjaśnień w przedmiocie przyczyn nieopłacenia w terminie składek.

W odpowiedzi na ww. pismo, pismem z (...) r. (data wpływu (...) r.) Strona zwróciła się o:

1. anulowanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za (...) r., zdrowotne za (...) i Fundusz Pracy za (...) r. - wraz z odsetkami

2. umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowe

3. zakończenie niniejszego postępowania Wyjaśniła też, iż zadłużenie powstało w związku z tym, że (...) miała wylew krwi do mózgu, spędziła (...) w szpitalu, straciła mowę, wzrok i była jednostronnie sparaliżowana, a od (...) r. jest na rencie chorobowej. Wskazała też, że wezwanie jest bezprzedmiotowe, bo okresy w których wg Organu powstała zaległość pokrywają się z okresem jej niezdolności do pracy.

Następnie pismem z (...) r. zawiadomiono Stronę o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie określenia należności z tytułu składek.

Pismem z (...) r. powiadomiono Stronę, iż w zw. z jej pismem (które wpłynęło (...) r.), dotyczącym umorzenia należności z tytułu zaległych składek, może uzupełnić wniosek o dodatkowe dokumenty w tym.m.in. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Wyjaśniono także zasady na jakich Organ może umorzyć należności.

Z kolei w dniu (...) r. wydano decyzję (doręczoną (...) r.) stwierdzającą wysokość zadłużenia Skarżącej z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres (...) r., zdrowotne za (...) r. i Fundusz Pracy za okres (...) r. wraz z odsetkami za zwłokę. Pouczono Stronę, iż służy jej odwołanie od decyzji do Sądu Okręgowego w (...).

Nadto (...) r. sporządzono pismo do Strony w którym wyjaśniono jej, iż organ odmówił jej zasiłku chorobowego, mimo iż złożyła zwolnienie lekarskie za okres od (...) r. albowiem niezdolność do pracy nie powstała w okresie trwania ubezpieczenia chorobowego - z powodu dokonania wpłat na ubezpieczenie społeczne po obowiązującym terminie płatności oraz figurujące zadłużenie na jej koncie.

W dniu (...) Strona, wskazując iż odpowiada na decyzję z dnia (...) r. (stwierdzającą wysokość jej zadłużenia z tytułu składek), skierowała pismo do Dyrektora (...), do wiadomości Prezesa Z. i Dyrektora (...) oraz wniosła o wyjaśnienie niezrozumiałych dla niej procedur postępowania Z. Wyjaśniła m.in. że nie domagała się nigdy umorzenia zaległych składek ale ich anulowania co stanowi zasadniczą różnicę. Wskazała, że nastąpiło przekłamanie treści jej pisma i manipulacja. Wyjaśniła że nie złożyła oświadczenia o stanie majątkowym, bo nie ma do tego podstaw. Wskazała też, że nie jest dla niej zrozumiałe dlaczego płatnik będący chory, co jest potwierdzone dokumentacją lekarską, który nie mógł świadczyć pracy i uzyskiwać z tego tytułu dochodów i opłacać składek za okres choroby, jest nimi obciążany. Okres ten wg Skarżącej winien być uznany za okres nieskładkowy. Dotyczy to jej zdaniem składek społeczno-rentowych i Funduszu Pracy, albowiem jeśli chodzi o składkę zdrowotną to płaciła ją do końca (...) r.

Następnie pismem z (...) r. zawiadomiono Stronę o możliwości wypowiedzenia się w sprawie umorzenia należności.

Z kolei pismem z dnia (...) r. odpowiadając na pismo Strony z (...) r. Organ wyjaśnił, iż pismo Strony z (...) r. o anulowanie należności uznano za wniosek o umorzenie należności z tytułu składek o czym Stronę poinformowano i przekazano go do Centrum Ulg i Umorzeń. Natomiast w pozostałym zakresie wniosek przekazano do postępowania w sprawie zakończonego decyzją z dnia (...) r. stwierdzającą że Skarżąca jest dłużnikiem Zakładu z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Decyzja zawierała pouczenie o możliwości odwołania do Sądu Okręgowego ale Strona z niej nie skorzystała.

W efekcie (...) r. wydano będącą przedmiotem zaskarżenia do tutejszego Sądu decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za (...) r., zdrowotne za (...) i Fundusz Pracy za (...) r. - wraz z odsetkami W uzasadnieniu wskazano, że mimo wezwania, Strona nie przedłożyła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację materialną, w tym oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym i dlatego Zakład nie miał możliwości oceny rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny Skarżącej.

Organ dokonał analizy posiadanych informacji na temat sytuacji Skarżącej.

Nie kwestionował jej sytuacji zdrowotnej, potwierdził iż osiąga ona dochód z renty (...) brutto, jest częściowo niezdolna do pracy do dnia (...) r. Uznał natomiast, że wobec braku przedłożenia przez Skarżącą dokumentacji, nie miał możliwości oceny rzeczywistej sytuacji jej rodziny, a sama trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia należności.

Organ wskazał również, iż zobowiązany jest brać pod uwagę nie tylko interes Strony, ale także Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Strona zaskarżyła powyższą decyzję do WSA w (...), wskazując iż zaskarżoną decyzja z dnia (...) r. organ utrzymał decyzję z dnia (...) r.

W skardze ponownie zażądała

1. anulowania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za (...) r., zdrowotne za (...) i Fundusz Pracy za (...) r. - wraz z odsetkami

2. umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowe

3. zakończenia niniejszego postępowania Zażądała też dostarczenia wskazanych w skardze dokumentów i informacji.

W uzasadnieniu ponownie wskazała, że żądała anulowania należności z tytułu przedmiotowych składek a nie jej umorzenia. Wskazała jak należy rozumieć pojęcia anulować i umorzyć i że należy rozróżniać te sytuacje. Podkreśliła iż umorzenie może dotyczyć długu, a ona nie posiada długu wobec Z.

Skarżąca opisała korespondencję prowadzoną z Z. w związku ze sprawą stwierdzenia wysokości jej zadłużenia jak i ze sprawą umorzenia składek. Ponownie stwierdziła, że niezrozumiałe jest żądanie od niej oświadczeń majątkowych. Wskazała iż urzędnicy Z. stanowią dobrze zorganizowaną grupę przestępczą wyłudzającą środki pieniężne i informacje majątkowe, materialne i rodzinne.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji.

Na rozprawie Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji wewnętrznej prowadzonej w Z. pomiędzy Paniami I. J. i A. C. oraz między Wydziałami Organu w celu pozyskania informacji niezbędnych do ustalenia istnienia zaległości z tytułu składek.

Sąd na rozprawie oddalił wnioski dowodowe Strony.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w (...) zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

W rozpoznawanej sprawie argumentacja Strony zmierza do udowodnienia, że zaległość wobec Z. nigdy nie powstała i dlatego domaga się ona jej anulowania (nie zaś umorzenia), natomiast zaskarżoną decyzją odmówiono Stronie umorzenia zaległości z tytułu zaległych zdaniem organu składek, albowiem jej pismo z dnia (...) r. zostało uznane za wniosek o umorzenie zaległości.

W pierwszym zatem rzędzie Sąd zobowiązany jest wyjaśnić, że sąd administracyjny uprawniony jest do badania sprawy tylko w zakresie przysługującej mu kompetencji wynikającej z przepisów prawa.

Zasady sądowej kontroli decyzji administracyjnych wydawanych przez Z. wynikają m.in. z treści art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300) - dalej "u.s.u.s." w tym w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.

Zgodnie z przepisem art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W myśl tych przepisów odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej ZUS, która wydała decyzję, lub ustnie do sporządzonego przez nią protokołu w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu decyzji (art. 4779 § 1 k.p.c.). Z dalszych przepisów k.p.c. wynika, że sądem właściwym w sprawie odwołania od decyzji w przedmiocie wymiaru składek i ich poboru jest właściwy Sąd Okręgowy.

Natomiast istnieje wyjątek wynikający z art. 83 ust. 3 u.s.u.s. który dotyczy m.in. decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W sprawach tych nie przysługuje stronie odwołanie do sądu powszechnego o którym mowa w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. lecz przysługuje jej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, kierowany do Prezesa Z. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Decyzja taka jako ostateczna podlega kontroli sądu administracyjnego. Jednak na zasadach wynikających z k.p.a., Strona może też zrezygnować z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i złożyć od razu skargę na decyzję wydaną w I instancji do wojewódzkiego sądu administracyjnego - w trybie i na zasadach określonych przepisami p.p.s.a.

Tak więc sąd administracyjny na zasadzie wyjątku wynikającego z art. 83 ust. 3 u.s.u.s. uprawniony jest do kontroli decyzji dotyczącej umorzenia (w tym też odmowy umorzenia należności z tytułu składek). Nie jest natomiast uprawniony do kontroli decyzji w przedmiocie wymiaru składek i ich poboru. W tym zakresie bowiem zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego (nie zaś administracyjnego) w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, nie zaś p.p.s.a.

Odnosząc powyższe do badanej sprawy należy stwierdzić, że w takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w (...) jest władny skontrolować prawidłowość zaskarżonej decyzji z dnia (...) r. nr (...) r. Nie jest natomiast władny skontrolować decyzji z dnia (...) r. w przedmiocie stwierdzenia że Skarżąca jest dłużnikiem Z. z tytułu wskazanych w decyzji zaległych składek.

Wbrew bowiem twierdzeniu skargi, decyzją z dnia (...) r. Organ nie podtrzymał decyzji z dnia (...) r. Dotyczą one bowiem dwóch różnych kwestii. Decyzja z dnia (...) r. dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu składek - po tym jak Organ uznał, że Strona domaga się ich umorzenia i złożyła w tym względzie wniosek o ich umorzenie. Natomiast wcześniejsza decyzja z dnia (...) r. dotyczy stwierdzenia wysokości zadłużenia Skarżącej z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę i wydana została na skutek wszczęcia postępowania z urzędu.

Sąd zatem dalej uprawniony i zobowiązany jest ocenić czy prawidłowe było wydanie decyzji z dnia (...) r. W pierwszym zaś rzędzie (wobec argumentacji Strony) należy ocenić czy w ogóle został złożony wniosek o umorzenie składek. Strona bowiem konsekwentnie zaprzecza aby kiedykolwiek domagała się umorzenia składek i składała w tym względzie wniosek. Konsekwentnie podkreśla że można umorzyć tylko istniejące zaległości, a ona takich nie posiada.

W takim stanie rzeczy Sąd analizując okoliczności sprawy zauważa, że Stronie należy przyznać rację. Otóż pierwsze jej pismo w sprawie z dnia (...) r. w którym zażądała anulowania zadłużenia stanowiło odpowiedź na wezwanie organu zawarte w piśmie z dnia (...) r., którym zawiadomiono Stronę o wszczęciu wobec niej postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od (...) r., zdrowotne za (...) r. i Fundusz Pracy za okres od (...) r.

W piśmie (...) r. wezwano również Stronę do złożenia wyjaśnień w przedmiocie przyczyn nieopłacenia w terminie składek. Strona w odpowiedzi z dnia (...) r. oprócz żądania anulowania zadłużenia wskazała również, że wezwanie z dnia (...) r. jest bezprzedmiotowe, bo okresy w których wg Organu powstała zaległość pokrywają się z okresem jej niezdolności do pracy. Dalej wskazała też, że okres ten wg Skarżącej winien być uznany za okres nieskładkowy. Dotyczy to jej zdaniem składek społeczno-rentowych i Funduszu Pracy, albowiem jeśli chodzi o składkę zdrowotną to płaciła ją do końca (...)

Również w kolejnych pismach, w skardze do Sądu jak i na rozprawie konsekwentnie zaprzeczała aby kiedykolwiek żądała umorzenia zaległości. Wyjaśniała, że aby domagać się umorzenia zaległości musiałyby one istnieć, tymczasem z jej stanowiska wynika, że zaległości z tytułu składek nigdy nie powstały.

Wobec powyższego Sąd zauważa, że postępowanie o umorzenie zaległości jest postępowaniem wszczynanym na wniosek Strony, a zatem decyzja w tym przedmiocie może być wydana wyłącznie w przypadku złożenia takiego wniosku. Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W myśl § 2 organ administracji publicznej może co prawda ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Organ obowiązany jest jednak uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie nieuzyskania zgody - postępowanie umorzyć.

W badanej sprawie z jasnego stanowiska Strony wynika, iż nigdy nie domagała się ona umorzenia zaległości wobec Z. i nie składała w tym zakresie wniosku o umorzenie, a jedynie twierdziła, że zaległości te w istocie nie istnieją.

Zdaniem Sądu powyższe twierdzenia potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. W przekonaniu Sądu z ich treści jasno wynika, że składane przez Stronę dokumenty w istocie związane były z wszczętym przez organ z urzędu postępowaniem w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres (...) r., zdrowotne za (...) r. i Fundusz Pracy za okres (...)

Potwierdza to również fakt, iż pisma Strony składane były - co Strona wyraźnie zaznaczała - w odpowiedzi na pisma Organu wytworzone w ramach postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, w tym także w odpowiedzi na decyzję z dnia (...) r.

W piśmie Strony z dnia (...) r. złożonym w odpowiedzi na decyzję z dnia (...) r. (doręczoną (...) r.) i w miesięcznym terminie do wniesienia odwołania od decyzji, Strona wskazała w nawiązaniu do wcześniej składanych przez nią żądań anulowania należności z tytułu składek, że nie jest dla niej zrozumiałe "dlaczego płatnik składek będący chory, co jest potwierdzone odpowiednią dokumentacja szpitalną (zwolnienia lekarskie i wypisy ze szpitala z przebiegu choroby) co oznacza, że nie mógł świadczyć pracy i uzyskiwać z tego tytułu dochodów i opłacać składki za okres choroby a to oznacza, że okres ten winien być uznany za okres nieskładkowy. Dotyczy to składek społeczno-rentowych i na Fundusz Pracy. Jeśli chodzi o składkę zdrowotną uiszczałam ja do końca (...) (...)". Zdaniem Sądu, Strona wyraziła tym samym wyraźne niezadowolenie z decyzji wydanej w dniu (...) r. i konkretne zarzuty pod jej adresem, tj. iż za okres zwolnienia składki nie powinny być naliczane.

Tymczasem zgodnie z art. 128 k.p.a. odwołanie od decyzji nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z odwołania wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Jedynie przepisy szczególne mogą ustalać inne wymogi co do treści odwołania. Tymi szczególnymi przepisami są zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. przepisy kodeksu postępowania cywilnego, dotyczy to m.in. art. 47710 k.p.c. Jednak jak trafnie wskazują jednak komentatorzy, por. Jacek Wantoch-Rekowski (red.), Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, Opublikowany: LEX 2015 "organ rentowy, do którego wniesiono odwołanie, nie jest uprawniony do badania warunków formalnych odwołania, zachowania terminu do jego wniesienia czy też jego dopuszczalności. Organ rentowy nie może również rozpoznawać odwołania co do istoty, może jedynie w ramach samokontroli, jeżeli uzna odwołanie w całości za słuszne, niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni, licząc od dnia wniesienia odwołania, zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję. Organ rentowy, który nie uwzględnił odwołania w ogóle lub uwzględnił je tylko w części, powinien przekazać odwołanie niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania wraz z aktami sprawy oraz uzasadnieniem do sądu (art. 83 ust. 7 u.s.u.s.)".

Wobec powyższego skoro w piśmie z dnia (...) r. Strona wskazała na decyzję z dnia (...) r. wyraziła wyraźne niezadowolenie z tej decyzji formułując w istocie zarzuty co do zasadności określenia należności, pismo podpisała i uczyniła to w terminie przewidzianym do złożenia odwołania od wskazanej decyzji, to organ winien był wskazane pismo potraktować jako odwołanie i jako takie przekazać je do właściwego Sądu Okręgowego do którego należała jego dalsza ocena.

Na marginesie, niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu, Organ przy ocenie powyższego pisma powinien traktować Stronę również z uwzględnieniem jej sytuacji życiowej (wylew, stan zdrowia, brak wykształcenia prawniczego). Natomiast jak wskazuje postępowanie Organu, oczekiwał on od Strony formułowania pism tak jakby była ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika lub sama posiadała wykształcenie prawnicze, do czego nie uprawniały Organu okoliczności sprawy jak i obowiązujące przepisy.

Natomiast co najistotniejsze dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w (...), podzielić należało stanowisko Strony, iż konsekwentnie i jednoznacznie twierdziła ona, że nigdy nie żądała umorzenia zaległości z tytułu składek, co znajduje pełne odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. zaskarżoną decyzję uchylił.

Jednocześnie Sąd oddalił wnioski dowodowe Strony mając na względzie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W niniejszym postępowaniu Sąd nie miał wątpliwości, iż materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy jednoznacznie potwierdza tezę Strony, iż nigdy nie żądała ona umorzenia zaległości z tytułu składek, co było najistotniejszą kwestia dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym oferowane dowody nie mogły w żaden sposób przyczynić się do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, albowiem takowych w sprawie nie było.

Ponownie rozpoznając sprawę, Organ winien mieć na uwadze zaprezentowane poglądy i stanowisko Sądu, w tym dotyczące zasadniczej kwestii, iż Skarżąca nie składała wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek.

O kosztach postępowania nie orzeczono, albowiem Strona pouczona o możliwości żądania zwrotu kosztów oświadczyła, iż nie domaga się ich zwrotu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.