Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2509120

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 15 czerwca 2018 r.
I SA/Sz 42/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Woźniak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 15 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. N. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia (...) maja 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 42/18 w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej Administracji Skarbowej w S. z dnia 15 listopada 2017 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lipca do grudnia 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

M. N. w piśmie z dnia 18 grudnia 2017 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej Administracji Skarbowej w S. z dnia 15 listopada 2017 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lipca do grudnia 2009 r.

Skarżący odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości (...) zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. Uzasadniając swój wniosek, Skarżący podał, że od 2012 r. nie prowadził żadnej działalności ani nie pracował zarobkowo. Utrzymywał się z pomocy bliskich oraz dochodów ze sprzedaży składników majątkowych. Obecnie rozpoczął działalność gospodarczą, jednak przychody z niej uzyskane nie wystarczają na zgromadzenie środków koniecznych na zapłatę opłaty sądowej. Ponosi stałe wydatki związane z alimentami na syna - M. N. (lat 6). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych składników majątkowych, z wyjątkiem pojazdu (...) roku, który jest zajęty i obciążony zastawem skarbowym. Dodał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Z aktualnie prowadzonej działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej otrzymał za grudzień 2017 r. kwotę netto (...) zł. Skarżący podał ponoszone stałe wydatki tytułem ubezpieczenia pojazdu (rocznie (...) zł), alimenty nie mniej niż (...) zł miesięcznie, wyżywienie (...) zł miesięcznie, koszty mieszkania (...) zł, zakupy odzieży (...) zł.

Wraz z wnioskiem Skarżący przedłożył:

- oświadczenie z dnia 3 lutego 2018 r. matki syna Skarżącego potwierdzającego, że Skarżący płaci na dziecko kwotę ustaloną wspólnie od (...) zł do (...) zł miesięcznie oraz że wpłaty są nieregularne;

- kopię aktu notarialnego z dnia 28 września 2016 r. rep. A nr (...) dotyczącego sprzedaży matce S. W. (...) niezabudowanych nieruchomości rolnych położonych w miejscowości M. o powierzchni (...) ha oraz w (...) o powierzchni (...) ha za łączną kwotę (...) zł;

- kopię ubezpieczenia komunikacyjnego na kwotę (...) zł wraz z dowodem uiszczenia tej kwoty w dniu 25 września 2017 r.;

- kopię deklaracji Skarżącego (...) za czwarty kwartał 2017 r. - raport wspomagający wyliczenie zaliczki kwartalnej na podatek dochodowy według stawki liniowej, wskazującej na przychód (...) zł i dochód (...) zł;

- kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za grudzień 2017 r.;

- kopię zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 29 maja 2017 r. o wpisie zastawu skarbowego ustanowionego na samochodzie osobowym Skarżącego w celu zabezpieczenia należności w wysokości (...) zł w związku z decyzją z dnia 28 lipca 2015 r. nr (...)

Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, Skarżący nadesłał:

- zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 26 lutego 2018 r. o niezłożeniu przez Skarżącego zeznania podatkowego za 2016 rok i za 2015 rok;

- wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego związanego z działalnością gospodarczą za okres od 1 grudnia 2017 r. do 21 lutego 2018 r. wraz z potwierdzeniem otwarcia rachunku w dniu 5 grudnia 2017 r.;

- oświadczenie matki Skarżącego o użyczeniu Skarżącemu pokoju o powierzchni 10 m˛ w zamian za partycypowanie w kosztach utrzymania w wysokości (...) zł miesięcznie wraz z potwierdzeniem wysokości wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania w M. przy ul. (...);

- kopię umowy najmu zawartą przez (...) (...) ze spółką (...) sp. z o.o. w S., dotyczącą lokalu użytkowego w S., położonego przy ul. (...), o powierzchni (...) m˛, za kwotę czynszu (...) zł miesięcznie wraz z aneksem.

Następnie referendarz sądowy, z uwagi na posiadaną z urzędu (na podstawie akt sprawy I SA/Sz 1105/15) informację o nieodpłatnym przekazaniu przez Skarżącego w 2008 r. tytułem darowizny części swojego majątku stanowiącego: lokal mieszkalny w S. przy ul. (...) o powierzchni (...) m2; dwa lokale niemieszkalne w S. - przy ul. (...) o powierzchni (...) m2 oraz przy Al. (...) o powierzchni (...) m2 na rzecz matki - W. W. N. - stanu wolnego, zobowiązał dodatkowo Skarżącego do nadesłania:

1)

dokumentów potwierdzających ubieganie się przez Skarżącego o pomoc finansową od swojej matki W. W. N. w latach 2016 i 2017 oraz w okresie od 1 stycznia do 12 marca 2018 r.;

2)

dokumentów potwierdzających wysokość przekazanych Skarżącemu przez jego matkę środków finansowych w 2016 i 2017 r. oraz w okresie od 1 stycznia do 12 marca 2018 r.;

3)

dokumentów potwierdzających stan majątkowy matki Skarżącego, sposób korzystania z posiadanego majątku i wysokość dochodów z tego tytułu w roku 2016 i 2017 oraz w okresie od 1 stycznia do 12 marca 2018 r.;

4)

dokumentów potwierdzających źródła dochodu i wysokość dochodów matki Skarżącego w 2016 i 2017 r. oraz w okresie od 1 stycznia do 12 marca 2018 r.;

5)

zeznań podatkowych matki Skarżącego za 2015, 2016 rok oraz za 2017 rok, jeżeli już rozliczyła się za rok 2017;

6)

wyciągów z rachunków bankowych matki Skarżącego za ostatnie sześć miesięcy.

Skarżący odpowiadając na wezwanie, oświadczył, że nie posiada dostępu do dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów W. N., ani jej dokumentów rozliczeniowych czy też bankowych. Oświadczył, że skorzystał z pomocy matki w zakresie kosztów sądowych w sprawie I SA/Sz 1101/15. Wyjaśnił, że zakres pomocy udzielanej mu przez matkę wynika z jej oświadczenia z dnia 5 kwietnia 2018 r., które przedłożył w odpowiedzi na wezwanie referendarza. W. N. wskazała w ww. oświadczeniu na udzieloną Skarżącemu pomoc finansową w zakresie postępowania sądowego oraz w zakresie kosztów utrzymania syna jako wyraz wdzięczności za dokonaną darowiznę. Wskazała, że uwzględniając ponoszone przez nią wydatki i świadczenie na rzecz Skarżącego, "wyczerpała" obowiązki związane z zawartymi 10 lat temu umowami i nie będzie przekazywała na rzecz Skarżącego ani w jego imieniu żadnych dalszych kwot pieniężnych.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 maja 2018 r. odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, wskazał, że sytuacja skarżącego podlegała ocenie referendarza sądowego WSA w Szczecinie w związku z jego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 1101/15,

w której odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy (postanowienia z dnia 24 listopada 2015 i 23 grudnia 2015 r.).

Zaznaczył, że aktualnie na Skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisów od skarg w łącznej kwocie (...) zł w trzech zainicjowanych przed WSA w Szczecinie sprawach z jego skarg zarejestrowanych pod sygn. akt I SA/Sz 32/18 i 42-43/18. Wpis od skargi w rozpoznawanej sprawie wynosi (...) zł.

Referendarz sądowy zauważył, że w związku z poprzednio rozpoznawanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, Skarżący przedłożył do akt sprawy I SA/Sz 1101/15 następujące dokumenty:

- akt notarialny z dnia 1 września 2008 r. Rep. A nr (...) - umowę darowizny nieruchomości Skarżącego na rzecz swej matki W. W. N. -stanu wolnego, obejmującą: nieruchomość stanowiącą lokal mieszkalny położony w S. przy ul. (...) o powierzchni (...) m2; nieruchomość stanowiącą lokal niemieszkalny położony w S. przy ul. (...) nr (...) o powierzchni (...) m2, składający się z sali sprzedaży, dwóch pomieszczeń zaplecza i czterech pomieszczeń piwnicy; udział do " części nieruchomości położonej w S. przy Al. (...)/(...) o powierzchni użytkowej (...) m2, stanowiącej lokal niemieszkalny, składający się z sali sprzedaży, magazynu i czterech pomieszczeń zaplecza; strony podały wartość przedmiotu umowy na łączną kwotę (...) zł;

- akt notarialny z dnia 27 listopada 2008 r. Rep. A nr (...) - umowę sprzedaży przez Skarżącego na rzecz A. N. niezabudowanej nieruchomości położonej w obrębie T., gminie P., stanowiącej działkę gruntu nr (...) o powierzchni (...) ha, położoną na terenie przeznaczonym w planie zagospodarowania przestrzennego na zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, wolnostojącą, za cenę brutto (...) zł;

- zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 12 listopada 2015 r. o złożeniu przez skarżącego zeznania podatkowego (...) za 2013 rok z zadeklarowanym dochodem w kwocie (...) zł oraz o niezłożeniu przez Skarżącego w US w G. zeznania podatkowego za 2014 rok.

Następnie referendarz sądowy wskazał, że ocena wniosku i przedłożonych dokumentów w sprawie prowadzi do wniosku, że Skarżący nie wykazał, że jest osobą, dla której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe; nie wykazał, iż nie jest w stanie z pomocą matki partycypować chociażby w części kosztów sądowych w sprawie.

Zwrócił uwagę, że z dokumentów wynikało, iż Skarżący był właścicielem majątku znacznych rozmiarów, stanowiącego potencjalne źródło przychodu. Z akt sprawy wynikało, że Skarżący, opisany wyżej majątek, darował w 2008 r. swojej matce, zamieszkałej w M. Z kolei nieruchomość gruntową w (...) o powierzchni 2,2538 ha nabytą 5 sierpnia 2008 r. z przeznaczeniem na zabudowę jednorodzinną sprzedał w 2008 r. A. N. (swojemu bratu) za cenę (...) zł (cena nabycia).

Referendarz dodał, że z przedłożonych dokumentów wynikało, iż Skarżący przez kilka lat (2013 - 2016) nie deklarował żadnych dochodów; oświadczył, że utrzymywał się z pomocy bliskich, z dochodów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości. Deklarowane przez niego dochody z prowadzonej od 1 grudnia 2017 r. działalności gospodarczej i stan środków na rachunkach bankowych nie pozwalają na opłatę chociażby części wpisu od skargi w sprawie.

Powołując się na pogląd orzecznictwa dotyczący nieodpłatnego przekazania składnika majątkowego członkowi rodziny oraz obowiązek wspierania się i alimentacji, uznał, że Skarżący nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych matki, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Tym samym Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Dołączone do akt sprawy oświadczenie matki skarżącego nie ma znaczenia prawnego, a przede wszystkim nie może skutecznie modyfikować obowiązków tych osób wynikających z prawa rodzinnego i opiekuńczego.

Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie z pomocą swej matki ponieść chociażby części wpisu od skargi w sprawie. Skarżący nie wyjaśnił jaka jest aktualna sytuacja finansowa i majątkowa jego matki; nie złożył również dokumentów potwierdzających ubieganie się o jej wsparcie finansowe w latach 2016- 2017 oraz w okresie od 1 stycznia do 12 marca 2018 r. W ocenie referendarza Skarżący przedstawił szczegółowe dokumenty związane z ponoszeniem przez W. N. wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania w M. ul. (...), w związku z tym uznał, że przedstawiał tylko te informacje i dokumenty, które potwierdzały jego stanowisko o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Referendarz wskazał, że Skarżący powinien był zabezpieczyć część posiadanych środków pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów postępowania bądź podjąć działania w celu uzyskania przychodu. Skarżący (ur. (...) r.), nie wskazał na jakiekolwiek przyczyny uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej w celu uzyskania przychodów, w szczególności w latach 2015 - 2016. Skoro Skarżący wyzbył się (odpłatnie i nieodpłatnie) całego majątku, utrzymywał siebie i powołanego w postępowaniu podatkowym profesjonalnego pełnomocnika z oszczędności, nie podejmując przez kilka lat aktywności zawodowej, nie wykazał czy i w jakim zakresie osoba obdarowana i jednocześnie zobowiązana do alimentacji jest w stanie wspierać Skarżącego w kosztach zainicjowanego postępowania. Wobec powyższego referendarz sądowy stwierdził, że Skarżący nie wykazał, że należy do kręgu osób, które w celu zapewnienia mu prawa do Sądu powinny skorzystać ze wsparcia budżetu państwa w zakresie kosztów postępowania sądowego sprowadzającego się do wpisów od skarg w kwocie (...) zł.

We wniesionym sprzeciwie od postanowienia referendarza z dnia 15 maja 2018 r., zaskarżając je w całości, Skarżący wniósł o jego zmianę poprzez udzielenie prawa pomocy względnie o jego uchylenie celem ponownego rozpoznania wniosku.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:

- art. 246 § 1 oraz 255 prawa o postępowaniu przez sądami administracyjnymi,

- błędne zastosowanie art. 897 zd. 1 k.c.,

- błędne zastosowanie art. 23 i art. 87 k.r.o.,

- błędne ustalenie stanu faktycznego.

W uzasadnieniu sprzeciwu, Skarżący podniósł, że odmawiając udzielenie prawa pomocy, referendarz sądowy odniósł się do historycznych możliwości poniesienia kosztów opłaty, które Skarżący być może posiadał w latach 2007- 2008. Referendarz wbrew treści przepisu art. 246 p.p.s.a. nie przeanalizował aktualnej sytuacji majątkowej Skarżącego, która jest wyłącznie ustawową przesłanką udzielenia lub też nie udzielenia prawa pomocy. Skarżący wskazał, że niesporne jest, iż w dniu 19 kwietnia 2011 r. organy ścigania dokonały, w ramach trwania postępowania zabezpieczającego, zajęcia całości majątku Skarżącego, w tym całości gotówki, nieruchomości itp. Cały zatem wypracowany w czasie rozpoczętego w (...)(...) r. życia Skarżącego dorobek, cały owoc jego pracy i trudu jest obecnie w posiadaniu Państwa.

Skarżący dodał, że postępowanie karne nie wyszło jeszcze obecnie poza ramy postępowania przygotowawczego. Skarżący w ramach środków zapobiegawczych był tymczasowo zatrzymany. Sprawa karna jest w istocie tożsamą z toczącym się postępowaniem podatkowym, a aktualnie postępowaniem sądowoadministracyjnym. Organy Państwa z jednej strony zabrały Skarżącemu wszystko co posiadał i przetrzymują te aktywa w trakcie przewlekłego postępowania, a z drugiej strony ograniczają mu prawo do sądu, odmawiając prawa pomocy, biorąc pod uwagę stan majątkowy z roku 2008, czyli przed dokonaniem zabezpieczenia majątkowego przez prokuraturę.

Zdaniem Skarżącego takie postępowanie i branie pod uwagę przesłanek nie wynikających z przepisu prawa, próba dokonania analizy historycznej możliwości finansowych Skarżącego, bez obiektywnego wzięcia pod uwagę tego, iż od 7 lat jest on pozbawiony majątku, dywagacje dotyczące możliwości podjęcia zatrudnienia, w sytuacji gdy toczą się wobec Skarżącego postępowania egzekucyjne w oparciu o zaskarżone decyzje, wszystkie ewentualne zarobki i tak zostałyby skonsumowane przez organ egzekucyjny i nie mogłyby zostać wykorzystane na pokrycie opłaty, musi być oceniane wyłącznie jako próba zmuszenie Skarżącego z próby dochodzenia swoich praw i korzystania z prawa do sądu. Takie ograniczenie prawa konstytucyjnego poprzez orzeczenie referendarza już raz powiodło się w sprawie I SA.Sz 110/15. W tamtej sprawie skarżący uzyskał pomoc od matki W. N., która udzieliła pomocy skarżącemu. Obecnie matka skarżącego odmawia dalszej pomocy.

Przepis art. 255 p.p.s.a. określa jakich dokumentów żądać można od skarżącego. Nie istnieje podstawa prawna do żądania dokumentów od innych osób, nawet członków rodziny skarżącego, gdyż to sytuacja majątkowa i osobista Skarżącego jest przesłanką udzielenie prawa pomocy. Skarżący nie może uzyskać dokumentów żądanych przez referendarza, nie może zatem ponosić negatywnych konsekwencji ich nie przedłożenia.

Przyjęta w skarżonym postanowieniu teoria, że Skarżący, który posiadał kiedyś środki na pokrycie opłaty, a środki te zostały mu zatrzymane przez organy państwa, musi domagać się pomocy od osoby obdarowanej 10 lat temu, która pomocy w miarę swoich potrzeb udzieliła mu, a obecnie dalszej odmawia, nie zasługuje na udzielenie mu prawa pomocy obecnie, kiedy nie posiada sumy (...) zł na pokrycie opłaty stanowi w istocie interpretację art. 246 § 1 p.p.s.a. całkowicie odbiegającą od literalnego brzmienia przepisu oraz jak się wydaje także od sensu prawa pomocy. Skarżący walczy o obronę swoich prawa, złożony przez niego środek zaskarżenia nie jest oczywiście bezzasadny, w rozumieniu art. 247 p.p.s.a., a zatem nie sposób uznać go za sądowego pieniacza. W ocenie Skarżącego odmowa udzielenia prawa pomocy łamie podstawowe standardy państwa prawa oraz gwarancje przewidziane zarówno w konstytucji RP jak również w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 18 grudnia 2017 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), które zaczęły obowiązywać od dnia 15 sierpnia 2015 r.

Stosownie do art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje się jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z przytoczonych przepisów wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd, rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "gdy wykaże" (osoba fizyczna). Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.

Zauważyć należy, że na podstawie art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Mając na uwadze powyższe uregulowania, wskazać należy, że co do zasady podstawę do przyznania stronie skarżącej prawa pomocy stanowi złożone przez nią na urzędowym formularzu oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o jej stanie rodzinnym. Informacje zawarte w oświadczeniu powinny być na tyle kompletne, aby pozwalały ocenić, czy strona spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Jednakże jeśli sąd uzna, że oświadczenie jest niewystarczające do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych lub stanu rodzinnego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy lub budzi wątpliwości, możliwe jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Polega ono na wezwaniu wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257) wymieniono jedynie przykładowo niektóre rodzaje dokumentów źródłowych, których nadesłania może zażądać sąd. Mogą to być: odpisy zeznań podatkowych za ostatnie 2 lata kalendarzowe, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich 6 miesięcy, odpisy lub wypisy z rejestrów urzędowych, odpisy dwóch ostatnich bilansów, zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich 2 lat, zaświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawane przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej.

Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, W. 2013, s. 855-856). Dodać należy, że Skarżący powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Uchylenie się strony skarżącej od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym osoba, chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829).

W rozpoznawanej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W ocenie Sądu słusznie stwierdził referendarz sądowy, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach (m.in. z wniosku o przyznanie prawa pomocy), a także dokumentów przedłożonych do sprawy I SA/Sz 1101/15, Skarżący posiadał znaczny majątek, który mógł stanowić potencjalne źródło przychodu. Z akt sprawy wynika, że Skarżący część swojego majątku darował w 2008 r. swojej matce, zamieszkałej w M. Z kolei nieruchomość gruntową w (...) o powierzchni (...) ha nabytą 5 sierpnia 2008 r. z przeznaczeniem na zabudowę jednorodzinną sprzedał w 2008 r. A. N. (bratu) za cenę (...) zł (cena nabycia). A w 2016 sprzedał swojej matce W. N. niezabudowane nieruchomości rolne położone w M. o powierzchni (...) ha oraz w (...) o powierzchni (...) ha za łączną kwotę (...) zł.

Dodać należy, że referendarz sądowy zasadnie powołał się na dokumenty przedłożonej w innej sprawie Skarżącego, co pozwoliło na wiarygodne i rzetelne ustalenie sytuacji faktycznej Skarżącego w pełnym wymiarze na przestrzeni kilku lat. Było to uzasadnione chociażby tym, że w 2008 r. Skarżący dysponował znacznym majątkiem w postaci nieruchomości, których zaczął się pozbywać, rezygnując tym samym z ewentualnych środków pieniężnych (w przypadku sprzedaży poszczególnych składników majątku) na uiszczenie kosztów sądowych. Znamienne jest również to, że przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej o sygn. akt I SA/Sz 42/18 oraz w innych zawisłych przed WSA w Szczecinie sprawach o sygn. akt I SA/Sz 32/18 i I SA/Sz 43/18 stanowią decyzje określające Skarżącemu zobowiązanie w podatku VAT za okresy od lipca do grudnia 2009 r., od stycznia do grudnia 2010 r., od stycznia do kwietnia 2011 r. Nie można także zgodzić się z twierdzeniem Skarżącego, że referendarz odniósł się jedynie do "historycznych możliwości poniesienia kosztów opłaty", gdyż podjęte przez Skarżącego decyzje w zakresie rozporządzania jego majątkiem, miały bezpośredni wpływ na jego późniejszą i aktualną sytuację finansową. Dodać należy, że Skarżący nie wykazał, aby z jakiś obiektywnych powodów musiał wyzbyć się majątku (np. z powodu poniesienia bardzo wysokich kosztów leczenia czy kosztów remontu domu).

Nie można zgodzić się ze Skarżącym również co do tego, że referendarz zaniechał obiektywnego wzięcia pod uwagę tego, że od 7 lat Skarżący jest pozbawiony majątku. Podkreślić ponownie należy, że Skarżący na skutek dokonywanych przez samego siebie czynności pozbawił się znacznej części swojego majątku, oddając lub sprzedając go członkom swojej rodziny.

Na uwzględnienie nie zasługują także zarzuty dotyczące "dywagacji możliwości podjęcia zatrudnienia, w sytuacji gdy toczą się wobec Skarżącego postępowania egzekucyjne (...)", gdyż referendarz wziął pod uwagę, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż Skarżący przez kilka lat (2013 - 2016) nie deklarował żadnych dochodów; oświadczył, że utrzymywał się z pomocy bliskich, z dochodów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości. Deklarowane przez niego dochody z prowadzonej od 1 grudnia 2017 r. działalności gospodarczej i stan środków na rachunkach bankowych nie pozwalają na opłatę chociażby części wpisu od skargi w sprawie.

W innym miejscu swojego uzasadnienia referendarz wskazał, że Skarżący nie podał jakichkolwiek przyczyn uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej w celu uzyskania przychodów, w szczególności w latach 2015 - 2016. Jednakże Sąd zauważa, że brak podjęcia pracy przez Skarżącego nie stanowił wyłącznej przesłanki odmowy przyznania mu prawa pomocy. Referendarz sądowy ocenił bowiem aktualną sytuację finansową Skarżącego w oparciu o wszystkie uzyskane dowody i na tej podstawie wskazał, że skoro Skarżący wyzbył się (odpłatnie i nieodpłatnie) całego majątku, utrzymywał siebie i powołanego w postępowaniu podatkowym profesjonalnego pełnomocnika z oszczędności, nie podejmując przez kilka lat aktywności zawodowej, nie wykazał czy i w jakim zakresie osoba obdarowana oraz jednocześnie zobowiązana do alimentacji, jest w stanie wspierać Skarżącego w kosztach zainicjowanego postępowania, następnie stwierdził, że Skarżący nie wykazał, że należy do kręgu osób, które w celu zapewnienia mu prawa do Sądu powinny skorzystać ze wsparcia budżetu państwa w zakresie kosztów postępowania sądowego sprowadzającego się do wpisów od skarg w kwocie (...) zł.

Zauważyć należy, że uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, słusznie referendarz sądowy powołał się na ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, iż w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie. Ponadto, adekwatnie do okoliczności rozpoznawanej sprawy, referendarz powołał się na uregulowania z art. 87 w zw. z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, zwanej dalej: "k.r.o.") w zakresie obowiązku wspierania i alimentacji dotyczącego rodziców i dzieci. W ocenie Sądu zasadnie referendarz wskazał, mając na uwadze ww. uregulowania prawne, że w sprawie Skarżący, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych matki, nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Dołączone do akt sprawy oświadczenie matki skarżącego nie ma znaczenia prawnego, a przede wszystkim nie może skutecznie modyfikować obowiązków tych osób wynikających z prawa rodzinnego i opiekuńczego.

Pomimo ogólnie sformułowanego zarzutu naruszenia przez referendarza art. 897 zd. 1. k.c., wskazać należy, że według Sądu słusznie referendarz uznał również, powołując się na treść ww. przepisu, że nieodpłatne uzyskanie od Skarżącego składników majątkowych o znacznej wielkości, uprawnia do stwierdzenia, iż matka Skarżącego powinna wspomóc syna w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania, chociażby w ułamkowej części, w ramach swoich możliwości (które pozostają zupełnie nieznane), i to niezależnie od faktu nieprowadzenia ze Skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego. Bez znaczenia jest przy tym to, kiedy miała miejsce darowizna, ani to, czy jej celem było utrudnienie dochodzenia zobowiązań publicznoprawnych, do których należą nie tylko zobowiązania podatkowe, ale również koszty sądowe. Referendarz zaznaczył przy tym, że Skarżący nie wykazał, aby doszło już do wyzbycia się przez obdarowaną całości przedmiotów objętych darowizną, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności dochodzenia od niej środków finansowych, potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb Skarżącego. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

Słusznie referendarz podkreślił, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie z pomocą swej matki ponieść chociażby części wpisu od skargi w sprawie. Uprawnione było również oczekiwanie, że Skarżący wyjaśni jaka jest aktualna sytuacja finansowa i majątkowa jego matki. Zasadnie zatem referendarz wezwał Skarżącego o dokumenty dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej jego matki. Natomiast Skarżący nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku. Ponadto, nie złożył również dokumentów potwierdzających ubieganie się o wsparcie finansowe matki w latach 2016- 2017 oraz w okresie od 1 stycznia do 12 marca 2018 r.

W ocenie Sądu trafne było spostrzeżenie referendarza sądowego, że Skarżący przedstawił jedynie szczegółowe dokumenty związane z ponoszeniem przez W. N. wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania w M. (wystawione na matkę skarżącej faktury VAT za energię elektryczną, abonament telewizyjny, przekazy pocztowe tytułem czynszu za mieszkanie, paragon za gaz),

a w związku z tym uznał, że Skarżący przedstawił tylko te informacje i dokumenty, które potwierdzały jego stanowisko o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu słusznie referendarz sądowy uznał, że wniosek Skarżącego o zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości (...) zł, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie, czy to samodzielnie czy z pomocą swojej matki, ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takiej sytuacji Sąd uznał, że nie podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 260 § 1-3 p.p.s.a., art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.