I SA/Sz 1530/14 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - OpenLEX

I SA/Sz 1530/14 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1759754

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 maja 2015 r. I SA/Sz 1530/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Woźniak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym na posiedzeniu niejawnym wniosku F. na R. O. Z. M. i P. S. L. "F. R." w R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia (...) r. Nr (...) w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 rok postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca F. na R. O. Z. M. i P. S. L. "F. R." w R. (dalej zwana: "F.") po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie (...) zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z wniosku F. wynika, że jest ona organizacją non-profit, działającą pod nadzorem Ministra Kultury. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść ciężaru opłaty, ponieważ nie ma środków finansowych i nie miała możliwości ich zaoszczędzenia.

W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała: w rubrykach nr 6. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych i nr 7. Wartość środków trwałych wnioskodawcy - "brak"; w rubryce nr 8. Wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu - "wg załączonego sprawozdania". W rubryce nr 9. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku - "według załączonych wydruków".

Do wniosku skarżąca dołączyła: kopie rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. oraz za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.; wyciągi z rachunku bankowego w B. P. SA za okres od 1 grudnia 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. (saldo końcowe (...) zł, suma wpływów (...) zł, suma wypływów (...) zł).

F., wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących jej kondycję finansową, nadesłała:

1.

kopię bilansu za rok 2014, z którego wynika: wartość aktywów trwałych w kwocie (...) zł (w tym budynki, lokale i obiekty (...) zł), należności krótkoterminowe (...) zł, środki pieniężne w kwocie (...) zł, kapitał własny (...) zł, kapitał zakładowy (...) zł, zobowiązania w kwocie (...) zł (wobec kontrahentów z tytułu dostaw i usług (...) zł, publicznoprawne w kwocie (...) zł), brak zobowiązań długoterminowych;

2.

kopię rachunku zysków i strat za rok 2014, z którego wynika: przychód ze sprzedaży (...) zł, koszty działalności operacyjnej (...) zł, strata w kwocie (...) zł;

3.

wyciągi bankowe z historią operacji za okres od lutego 2015 r. do 4 marca 2015 r., z którego wynika suma obciążeń (koszty zw. z działalnością w tym m.in.: opłaty telefoniczne, za internet) w kwocie (...) zł, suma uznań (darowizny od członków F.) w kwocie (...) zł;

4.

raport ze stanu środków pieniężnych na 31 grudzień 2014 r. w kwocie (...) zł, 31 styczeń 2015 r. w kwocie (...) zł, 28 luty 2015 r. w kwocie (...) zł.

Na podstawie powyższych oświadczeń i dokumentów referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 1529/14, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, że nie wykazała ona, iż nie ma możliwości zdobycia środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych.

W dniu 16 kwietnia 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) F. złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniosła ponownie o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniosła, że w dniu 27 października 2014 r. została rozwiązana umowa użyczenia zajmowanych przez F. gminnych nieruchomości. Bezumowny od prawie 6-miesięcy stan prawny nie pozwala F. na dalsze uzyskiwanie przychodów z powyższych nieruchomości, które w dokumentach księgowych nazywane są "sprzedażą". Skarżąca oświadczyła, że uzyskiwanie przychodów polegało użyczaniu powierzchni magazynowej (za zgodą Gminy T.) darczyńcom i sponsorom. Wskazano także, że uzyskiwane środki z tego tytułu przeznaczane były na remonty i utrzymanie nieruchomości. F. oświadczyła także, że wykazane w dokumentach finansowych "środki trwałe" to w większości wyposażenie muzeum i elementy wyposażenia warsztatu. F. od początku istnienia nie posiadała etatów dla pracowników, nie posiadała środków trwałych w postaci nieruchomości a kapitał założycielski został w całości wydatkowany na użyczone nieruchomości należące do gminy T. Skarżąca wskazała także, że pomimo rozwiązania umowy z gminą, w dalszym ciągu pozostaje w posiadaniu nieruchomości, odcięto jej przyłącze wody i rozwiązano umowę trójstronną ze sponsorem, który zapewniał stały przychód środków na opłaty za energię elektryczną. F. oświadczyła, że z uwagi na ograniczenia ze strony gminy T. nie mogła podjąć na użyczonym terenie żadnej działalności gospodarczej ani też nie miała legitymacji aby ubiegać się o unijne środki pomocowe, dotacje czy kredyty. Przez dziesięć lat F. przekazała na utrzymanie i remonty użyczonych nieruchomości ponad milion złotych nie profitując samej F. czy jej członków (na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez gminę T. w 2013 r.). Do sprzeciwu F. dołączyła Informację dodatkową do bilansu na dzień 31 grudnia 2013 r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270; dalej - p.p.s.a.) - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.

Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.).

Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPPr z 20 lutego 2015 r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2015 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w niniejszym postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Przy czym, w odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również to jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy.

Wskazać należy, iż analiza podanych przez skarżącą okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej dokonana w związku z przepisami ustawy przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości kosztów sądowych, do których poniesienia będzie zobowiązana w toku postępowania sądowego uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku.

Zaznaczyć należy, iż F. oprócz wpływów z darowizn, dotacji, uzyskuje również dochody z prowadzonej działalności gospodarczej. Wprawdzie w sprzeciwie oświadczyła, że działalność ta, uwidoczniona w bilansie jako sprzedaż, polegała jedynie na wynajmie pomieszczeń, a wykonywana była w oparciu o majątek użyczany przez gminę, a w związku z rozwiązaniem umowy z gminą została pozbawiona możliwości uzyskiwania tych przychodów, jednakże oświadczenia te są zbyt ogólne i nie poparte żadnymi dokumentami aby na ich podstawie zwolnić skarżącą od kosztów sądowych.

Z nadesłanych dokumentów wynika zaś, iż F. nie jest wyłącznie organizacją działającą non-profit, reguluje zobowiązania cywilnoprawne wobec swoich kontrahentów, opłaca rachunki za prąd, telefon i inne oraz reguluje zobowiązania podatkowe i wobec Z. U. S. Z bilansu na dzień 31 grudnia 2014 r. wynika, że kapitał własny F. wynosi (...) zł, w tym kapitał zakładowy w kwocie (...) zł. Za 2013 r. F. uzyskała przychody w wysokości (...) zł, zaś za 2014 r. w kwocie (...) zł. Skarżąca nie ma zobowiązań długoterminowych. Skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi zarówno na rachunku bankowym (suma wpływów (...) zł, suma wypływów (...) zł), jak i w kasie (na dzień 31 grudnia 2014 r. w kwocie (...) zł, na 31 stycznia 2015 r. w kwocie (...) zł, na dzień 28 lutego 2015 r. w kwocie (...) zł). Jako podmiot tego rodzaju powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Bez znaczenia pozostają w tej mierze również nie potwierdzone żadnymi dokumentami oświadczenia, że dotychczasowe środki pieniężne zostały przeznaczone na utrzymanie nieruchomości.

Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32).

W tym miejscu wskazać należy, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Przeznaczenie wcześniej uzyskanych środków z bieżącej działalności na inne wydatki nie jest argumentem przemawiającym za zwolnieniem od kosztów sądowych.

Skarżąca winna zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek środkami majątkowymi, partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżącej, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej.

W ocenie Sądu, brak wystarczających dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez skarżącą przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji, gdy skarżąca nie zgromadziła dostatecznych środków na ten cel.

W świetle powyższych przepisów fundacje muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie art. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinny się liczyć z obowiązkiem ponoszenia kosztów i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Mając na uwadze treść zacytowanego art. 3 ustawy o F.ch stwierdzić należy, iż fundator zobligowany jest do zapewnienia składników majątkowych, pozwalających realizować cele F. F. nie można przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa, czyli wszystkich podatników.

Nadmienić także należy, iż w razie wyczerpania środków finansowych i majątku F., F. podlega likwidacji w sposób wskazanych w statucie (art. 15 ust. 1 ustawy o F.). Skarżąca F. jest podmiotem mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność (w tym również gospodarczą).

Ponadto należy podkreślić za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony (postanowienie NSA z 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I GZ 201/11 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowił, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.