Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1759685

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 19 marca 2015 r.
I SA/Sz 1271/14
Obowiązek organu egzekucyjnego sprawdzenia istnienia obowiązku określonego w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.).

Sędziowie WSA: Anna Sokołowska, Elżbieta Woźniak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2015 r. sprawy ze skargi Z. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego

1.

uchyla zaskarżone postanowienie,

2.

stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.

Uzasadnienie faktyczne

Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem nr (...), z dnia 25 sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia 25 lipca 2014 r. znak (...) w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach (...).

Z uzasadnienia postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych występującego w roli organu egzekucyjnego i wierzyciela wynika, że w dniu 16 września 2013 r. wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku Z.J. Powołanymi tytułami wykonawczymi objęto zobowiązanie z tytułu nieopłaconych składek: na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od 2000-12 do 2002-08.

Pismem z dnia 23 czerwca 2014 r. zatytułowanym "skarga", Z.J. wniósł do ZUS O/K. o "zapobieżenie dalszym matactwom pracowników windykacji" oraz wycofanie zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego o numerach od (...) z uwagi na nieistninie egzekwowanego obowiązku.

Postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r., organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Zobowiązany pismem z dnia 30 lipca 2014 r. wniósł na nie zażalenie.

Dyrektor Izby Skarbowej S. w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2014 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Na postanowienie to Z.J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Wskazując na przyczyny obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego przywołał art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) - zwanej dalej "u.p.e.a."

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w S., zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na stwierdzenie wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a., uzasadniających umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego, stanowiące formę zakończenia egzekucji może bowiem nastąpić wówczas, gdy wyjdą na jaw przeszkody lub wady postępowania, albo gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania przez organ egzekucyjny z urzędu, a także na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela. W rozpatrywanej sprawie takich okoliczności nie stwierdzono.

Organ wskazał, że potwierdzeniem istniejących zaległości na indywidualnym koncie Z.J., jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, jest decyzja z dnia 9 sierpnia 2012 r., (...) wykazująca zadłużenie wraz z należnymi odsetkami na dzień wydania decyzji z tytułu nieopłaconych składek za okres od 2000-12 do 2002-08. Jak wynika z akt sprawy decyzja ta była przedmiotem oceny Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który to wyrokiem z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt IV U 1148/12 oddalił skargę Zobowiązanego. Wyrok ten jest prawomocny w związku z czym wiąże Skarżącego jako stronę postępowania jak i wierzyciela -ZUS O/K. W tych okolicznościach sprawy decyzja podlega wykonaniu w trybie przepisów u.p.e.a. W związku z powyższym na tym etapie postępowania egzekwowany obowiązek istnieje i brak jest podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach (...).

Na marginesie organ zauważył, iż w zaskarżonym postanowieniu Zobowiązany został poinformowany o okolicznościach, których wystąpienie mogłoby stanowić podstawę umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. A konkretnie, Pan Z.J. został pouczony o możliwości złożenia do ZUS O/K. wniosku o umorzenie dochodzonych składek, w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 9 listopada 2013 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, tzw. ustawą abolicyjną (Dz. U. z 2012 r. Nr 1551). Wyjaśniono przy tym, że pozytywne rozpoznanie takiego wniosku stanowiłoby podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach (...).

W skardze Z.J. zaskarżył wymienione wyżej postanowienie w całości, wniósł o jego uchylenie oraz umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwanej dalej u.p.e.a.). W ocenie Skarżącego nie posiada on zaległości wobec ZUS. Wszystkie składki zostały bowiem przez niego uiszczone terminowo czego potwierdzeniem jest wydane przez ZUS O/K. zaświadczenie z dnia 25 września 2009 r. o okresie ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Końcowo Zobowiązany wskazał, iż zaskarżone postanowienie mocno zniekształca przebieg sprawy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wniósł o jej oddalenie.

Odnosząc się do przywołanego przez Z.J. zaświadczenia z dnia 25 września 2009 r. potwierdzającego w ocenie Skarżącego brak zaległości wobec ZUS O/K., organ zauważył, iż z samego tytułu zaświadczenia jak i jego treści wynika jedynie, że Z.J. "został zidentyfikowany jako osoba zgłoszona do ubezpieczenia społecznego" we wskazanym okresie. Nie ma w nim mowy o tym, że składki za ten okres zostały przez Skarżącego uregulowane, i że nie zalega on z żadnymi płatnościami wobec ZUS O/K.

W kwestii zarzutu dotyczącego zniekształcenia organ podniósł, że przedmiotowa sprawa została rozstrzygnięta w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej "p.p.s.a.", Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznego orzeczenia administracyjnego polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając przedmiotową sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził opisane w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenia prawa procesowego.

Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Postępowanie egzekucyjne może być też umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.).

Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zajdą przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Może ono nastąpić w każdym jego stadium. Stosownie do przepisów u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania (patrz Dariusz Jankowski "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2007" Oficyna Wydawnicza "Unimex" Wrocław 2007, str. 459-462). Artykuł 59 § 1 u.p.e.a. wymienia przyczyny obligatoryjne umorzenia postępowania, nie pozostawia zatem do uznania organu egzekucyjnego tego, czy w danym przypadku umorzyć postępowanie (patrz R. Hauser, Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji - Komentarz 2003", Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2003, str. 140).

Zdaniem Sądu, należy odróżnić umorzenie postępowania z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. od umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., którego przesłanką jest uwzględnienie zarzutów zobowiązanego, o ile organ podatkowy zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska Na rozróżnienie pomiędzy umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na uwzględnienie zarzutów zobowiązanego, a umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. wskazuje także treść jej art. 59 § 3 ustawy, który stanowi, iż w przypadkach określonych w art. 59 § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.

W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny - w ocenie Sądu - jest władny samodzielnie rozstrzygnąć, czy zachodzą przesłanki określone w tym przepisie.

Nie ulega wątpliwości, iż skarżący w swoim wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołał się na przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku.

Ustawodawca w art. 2 u.p.e.a. określił obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej.

Z mocy art. 3 u.p.e.a. egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2 - w tym należności pieniężnych przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw (pkt 5 § 1).

W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, że pojęcie "obowiązek" użyte w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć w znaczeniu wynikającym z treści art. 2 § 1 u.p.e.a. W przepisie tym ustawodawca wprawdzie nie zamieścił definicji tego pojęcia, jednakże wymienił obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej, a wśród nich - należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw.

Wobec powyższego, pojęcie "obowiązku" w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy odnosić do tego obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego; innymi słowy - obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. Jakkolwiek organ egzekucyjny, w świetle art. 29 § 1 u.p.e.a. nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, niemniej jednak jest on obowiązany do sprawdzenia, czy obowiązek ten istnieje.

Porównanie zakresu § 1 i 2 art. 29 u.p.e.a. uprawnia do wniosku, że zawarte w § 2 sformułowanie "obowiązek, którego dotyczy tytuł nie podlega egzekucji administracyjnej" należy rozumieć szeroko, nie ograniczając się do znaczenia, jakie wynika z art. 2 u.p.e.a. Oznacza to, że w rozumieniu art. 29 § 2 u.p.e.a. obowiązek niepodlegający egzekucji administracyjnej to taki, który nie może być realizowany poprzez egzekucję administracyjną z uwagi na jakikolwiek powód, dla którego jest ona niedopuszczalna. Istotne jest przy tym i to, że organ egzekucyjny na podstawie art. 29 § 1 u.p.e.a. bada dopuszczalność egzekucji konkretnego i zindywidualizowanego, wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku (wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2005 r., III SA/Wa 613/05, LEX nr 188956).

W wyroku z dnia 18 marca 2010 r., w sprawie II FSK 2007/09 (orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż "...postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu z urzędu jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czyli jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, w tym np. z uwagi na przedawnienie. Umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego, nie stoi nawet na przeszkodzie fakt, iż na podstawie art. 34 § 1a u.p.e.a., wierzyciel wypowiedział się o niedopuszczalności zarzutu przedawnienia zobowiązania. Nie ma również znaczenia to, że kwestia ta została już podniesiona przed sądem administracyjnym w związku z kontrolą decyzji podatkowej i sąd ten nie uwzględnił tego zarzutu".

Organ egzekucyjny jest uprawniony, a zarazem zobowiązany do samodzielnego zweryfikowania w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego tego, czy należność egzekwowana jest przedawniona. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie wystąpienia przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a. wskazując na decyzję z dnia 9 sierpnia 2012 r. stwierdzającą, że na Skarżącym ciąży zobowiązanie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od grudnia 2000 r. do sierpnia 2002 r. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 19 marca 2013 r. oddalił odwołanie a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dnia 28 listopada 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2351/08 oddalił skargę w zakresie odmowy umorzenia należności - zatem zaległość nie została umorzona.

Brak jest jednakże przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego odniesienia się do okresu przedawnienia, nie ma wątpliwości, iż kwestię przedawnienia nie rozpoznał organ w toku instancji.

Trzeba wskazać zatem, że przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm., zwanej dalej: u.s.u.s.) w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r. przewidywał 5 letni okres przedawnienia dochodzonych należności. Na mocy art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm., dalej: ustawa zmieniająca u.s.u.s.) określony w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. termin przedawnienia należności z tytułu składek został wydłużony do lat 10.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. okres przedawnienia należności z tytułu składek wynosi 5 lat. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2 art. 27).

W świetle powyższego, skoro składki objęte tytułami wykonawczymi dotyczyły roku 2000, 2001 i 2002, to organ II instancji winien rozważyć kwestie przedawnienia z uwzględnieniem zmian w obowiązujących przepisach.

Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., jak już wyżej wskazano nie przewiduje istnienia dla organu egzekucyjnego obowiązku uzyskania stanowiska wierzyciela. Obowiązek taki istnieje bowiem, na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a., jedynie wówczas, gdy strona w przewidzianym przepisami terminie zgłosi zarzuty do postępowania egzekucyjnego w trybie art. 33 u.p.e.a. Skarżący tymczasem, już po upływie ustawowego terminu do zgłoszenia zarzutów, skierował do organu egzekucyjnego pismo, w którym domagał się umorzenia postępowania. W przypadku takim organ egzekucyjny jest uprawniony samodzielnie badać, czy nie zachodzi potrzeba umorzenia postępowania ze wskazanej przyczyny (por. także wyroki: NSA z dnia 18 marca 2010 r., II FSK 2007/09, WSA w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2008 r., ISA/Po 118/08, WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2006 r., III SA/Wa 1077/06, WSA w Warszawie z dnia 24 marca 2006 r., III SA/Wa 2850/05).

Trzeba jednak mieć na uwadze, że zgodnie z art. 15 k.p.a. mającym w sprawie zastosowanie poprzez art. 18 u.p.e.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Dotyczy to także postanowień, które podlegają zaskarżeniu w trybie administracyjnym.

W ocenie Sądu, kwestia przedawnienia, powinna zostać rozstrzygnięta przez organ odwoławczy tj. czy upłynął termin przedawnienia, czy też jeśli nie upłynął to z jakich przyczyn (zawieszenie, przerwa biegu terminu).

Z wyżej przytoczonych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a., skargę uwzględnił choć z innych przyczyn niż wskazane w skardze.

Orzeczenie nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania wobec braku stosownego wniosku Skarżącego zgłoszonego przed zamknięciem rozprawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.