Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1479046

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 4 czerwca 2014 r.
I SA/Sz 1213/13
Brak udziału strony w postępowaniu jako podstawa jego wznowienia.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka.

Sędziowie WSA: Marzena Kowalewska, Elżbieta Woźniak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia.

1.

uchyla zaskarżone postanowienie;

2.

przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego I. P. kwotę (...) ((...)) złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej.

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia nr (...) wydanym na postawie art. 288 § 1 pkt 2 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 249 z późn. zm.), dalej o.p., stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia zażalenia przez (...) na postanowienie Burmistrza Gminy z dnia (...) r. nr (...) o pozostawieniu bez rozpatrzenia jego wniosku o umorzenie podatku od nieruchomości za lata 2007-2009.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie SKO wskazało, że w dniu (...) r. nastąpiło doręczenie (...) postanowienia Burmistrza Gminy z dnia (...) r. o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku (...) w sprawie umorzenia podatku od nieruchomości za lata 2007-2009. Pismem datowanym na dzień (...) r. złożonym w siedzibie organu podatkowego pierwszej instancji w dniu 30 lipca 2013 r., (...) wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.

Przywołując treść art. 236 § 2 pkt 1 o.p., SKO wskazało, że zażalenie zostało wniesione po upływie 7 dniowego terminu przewidzianego w tym przepisie, który upłynął 29 lipca 2013 r. Zażalenie zaś zostało złożone przez stronę w siedzibie organu podatkowego pierwszej instancji w dniu 30 lipca 2013 r., czyli jeden dzień po upływie terminu ustawowego.

SKO wskazało także, że strona nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu wniesienia zażalenia, co było dopuszczalne do czasu wniesienia zażalenia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie (...) wyjaśnił, że jego opóźnienie w dostarczeniu dokumentów nastąpiło na skutek wystąpienia do operatora energetycznego w sprawie nadpłaty za energię elektryczną. Wskazał także, że dokumenty zostały dostarczone do Burmistrza jeden dzień po terminie przez jego żonę. Wskazując na powyższe, wniósł o zmianę postanowienia o przywrócenie terminu do złożenia uzupełnienia dokumentów dla celu umorzenia podatku od nieruchomości za lata 2007-2012. Skarżący wyjaśnił także, że na opóźnienie w dostarczeniu dokumentów ma wpływ także to, że nie może się posługiwać telefonem, gdyż jest osobą niedosłyszącą, zdany jest zatem na korespondencję na piśmie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia (...) r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Ustanowiony dla skarżącego w ramach prawa pomocy radca prawny w piśmie datowanym na 27 stycznia 2014 r. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości wobec uznania, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, oraz wobec uznania, że zostało wydane z naruszeniem innych przepisów mających wpływ na wynik sprawy oraz z tych samych względów wniósł o uchylenie poprzedzającego go postanowienia Burmistrza Gminy, a także o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wskazano, że w zażaleniu strony z dnia 30 lipca 2013 r. zawarty był wniosek o przywrócenie terminu. Jeżeli w ocenie organu wniosek ten zawierał braki, to organ ten powinien podąć czynności mające na celu ich usunięcie, natomiast organy obu instancji nie podjęły żadnych czynności mających na celu ustalenie o przywrócenie jakiego terminu skarżący wnosi, a jedynie nietrafnie zostało uznane, że (...) nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Burmistrza Gminy.

Pełnomocnik skarżącego podniósł także, że postępowanie w przedmiotowej sprawie dotyczyło podatku od nieruchomości, a w tym postępowaniu małżonków traktuje się tak jak innych współwłaścicieli, co oznacza, że otrzymują oni jedną decyzję dotyczącą nieruchomości wspólnej, która jednak powinna być doręczona każdemu małżonkowi - podatnikowi odrębnie. Tymczasem zarówno zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie Burmistrza Gminy zostały doręczone w jednym egzemplarzu jednemu z małżonków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zaważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.,), zwaną p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego postanowienia niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że postanowienie Burmistrza Gminy., od którego (...) wniósł zażalenie uznane przez SKO za wniesione z uchybieniem terminu zostało wydane wobec obojga małżonków to jest wobec (...)

Przepis art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 z późn. zm.) ustanawia zasady opodatkowania małżonków, tak samo jak współwłaścicieli. Uprzednio, do końca 2002 r., jak wynikało z ówczesnego brzmienia art. 2 ust. 3 tej ustawy, jeżeli nieruchomość stanowiła współwłasność małżonków lub odrębną własność każdego z nich - to obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciążył łącznie na obojgu małżonkach bowiem ustawodawca w powołanym przepisie posługiwał się pojęciem obowiązku podatkowego, ciążącego łącznie na obojgu małżonkach. Natomiast obecnie po dniu 1 stycznia 2003 r. małżonków traktuje się tak jak innych współwłaścicieli. Nie są już oni łącznie zobowiązani do zapłacenia podatku od nieruchomości będących przedmiotem ich wspólności ustawowej, współwłasności, jak i odrębnej własność któregokolwiek z nich. W obowiązującym aktualnie stanie prawnym małżonkowie otrzymują jedną, decyzję dotyczącą nieruchomości wspólnej. Decyzja ta powinna być doręczona małżonkom - podatnikom odrębnie. Praktyka doręczenia decyzji "dowolnemu" małżonkowi powinna być uznana za niezgodną z wymogami ordynacji podatkowej w zakresie doręczeń bowiem każdy z małżonków powinien otrzymać decyzję odnoszącą się do nieruchomości wchodzącej w skład majątku małżeńskiego (por. Leonard Etel Podatek od nieruchomości komentarz, Lex 2012).

Pogląd taki został przyjęty również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Dla przykładu można tu przywołać następujące wyroki: Naczelnego Sąd Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 244/06, LEX nr 317889, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 874/06, LEX nr 394833, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 294/08, LEX nr 461225, czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 531/13.

Powyższe zasady powinny być także stosowane w postępowaniu dotyczącym umorzenia podatku od nieruchomości, również i w tej sytuacji mamy do czynienia z jednym zobowiązaniem podatkowym i wielością podatników.

Wskazać także należy, że Ordynacja podatkowa w sposób bardzo rygorystyczny określa zasady wydawania i doręczania decyzji, zasady te obowiązują zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji. I tak stosownie do treści art. 211 ordynacji podatkowej decyzję doręcza się stronie na piśmie. Z kolei przepis art. 212 ordynacji podatkowej przewiduje, że organ podatkowy, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia. Ponadto treść szczegółowych zasad doręczania pism w postępowaniu ujętych w art. 144-154c ordynacji podatkowej wskazuje na gwarancyjny charakter przepisów o doręczaniu. Przepisy te z mocy art. 219 mają także zastosowanie do postanowień wydawanych przez organy podatkowe. Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że tylko prawidłowe doręczenie, tzn. zgodnie z zasadami wynikającymi z ordynacji podatkowej zapewnia skuteczność czynności podejmowanych przez organ.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że postanowienie Burmistrza Gminy z dnia (...) r. wydane zostało wobec (...), jednak doręczenie tego postanowienia nastąpiło jedynie dla (...) i tylko wobec niej z dniem następującym po dniu odebrania postanowienia, czyli z dniem 21 lipca 2013 r. rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia, o jakim mowa w art. 236 § 2 pkt 1 o.p. Wobec (...) bieg tego terminu nie rozpoczął się, zatem zażalenie wniesione przez tego podatnika w dniu 30 lipca 2013 r. powinno być uznane za wniesione w terminie.

A zatem, odrzucenie zażalenia w sytuacji doręczenia postanowienia tylko jednemu z podatników, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie, musi być uznane za naruszenie wymienionych powyżej przepisów postępowania, w wyniku którego strona nie brała udziału w postępowaniu przez organem drugiej instancji nie z własnej winy. Naruszenie to z kolei jest przesłanką wznowienia postępowania o jakiej mowa w art. 240 § 1 pkt 4 ordynacji podatkowej.

Wobec powyższego, skoro zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, należało ją uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. cp p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uznać zażalenie (...) datowane na (...) r. za wniesione w terminie i rozpoznać je merytorycznie. Organ weźmie pod uwagę także okoliczność, że wszelkie doręczenia w postępowaniu podatkowym dotyczące nieruchomości objętej wspólnością ustawową winny być dokonywane odrębnie dla każdego z małżonków.

Ponadto wskazać należy, że w wymienionym zażaleniu dwukrotnie strona użyła sformułowania: "wnoszę o przywrócenie terminu". W ocenie sądu, użycie takiego zwrotu w środku zaskarżenia wniesionym w ocenie organu po terminie obliguje ten organ do wyjaśnienia o przywrócenie jakiego terminu strona wnosi, zwłaszcza w sytuacji, gdy jest to strona występująca bez pomocy pełnomocnika zawodowego.

Następnie wskazać należy, że postanowienie Burmistrza Gminy z dnia (...) r. dotyczyło wezwania (...) jako stron postępowania do przedłożenia temu organowi dowodów na podstawie których można ustalić sytuację rodzinną i materialną. Jako podstawę prawną postanowienia wskazano art. 155 w zw. z art. 181 oraz art. 216 o.p. Termin do wykonania zobowiązania został wyznaczony na 7 dni i zastosowano rygor pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Już pobieżna analiza tego postanowienia nakazuje poddać w wątpliwość realność siedmiodniowego terminu, zwłaszcza, że wśród żądanych dowodów znalazły się dokumenty o które strona winna wystąpić do innych podmiotów, jak to wskazano w pkt (...), zaświadczenie z banku o wysokości zadłużenia.

Jednak przede wszystkim wskazać należy, że postanowienie to zostało wydane w trybie art. 155 o.p. i dotyczyło postępowania dowodowego, niedopuszczalnym było zatem zastosowanie rygoru z art. 169 § 4 o.p., gdyż rygor ten przewidziany jest do postępowania wpadkowego w przedmiocie uzupełnienia braków podania. Organ podatkowy powinien był merytorycznie ocenić materiał dowodowy przedstawiony przez stronę i wydać decyzję.

O wysokości kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez przyznanego w ramach prawa pomocy radcę prawnego orzeczono na podstawie § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.