Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2226692

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 26 stycznia 2017 r.
I SA/Sz 1195/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.).

Sędziowie WSA: Marzena Kowalewska, Jolanta Kwiecińska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 6 października 2016 r. nr (...) w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2014 r.

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu z siedzibą w S. z dnia 26 lutego 2016 r., nr (...)

2.

zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej B.K. kwotę (...) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) r., nr (...), Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję nr (...) z dnia (...) r. Kierownika Biura Powiatu K. ARiMR z siedzibą w S. odmawiającą przyznania B. K. pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2014.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu 29 kwietnia 2014 r. B. K. (dalej zwana: "stroną", "beneficjentką", "wnioskodawczynią", "skarżącą") złożyła do Biura Powiatu K. ARiMR z siedzibą w S. wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2014, w którym zadeklarowała do płatności powierzchnię (...) ha.

W toku badania wniosku, organ ustalił, że w dniu 16 maja 2014 r. beneficjentka złożyła do Agencji Nieruchomości Rolnej (ANr) Filia w K. dokumenty do kwalifikacji przetargowej, na działki nr (...) obręb R., gmina R., nr (...) obręb M., gmina G. nr (...) obręb B., gmina K., oraz (...) obręb K., gmina S., a w dniu 9 czerwca 2014 r. dokumenty do kwalifikacji przetargowej, na działki nr (...) obręb B., gmina K. i działki nr (...) oraz (...) obręb K., gmina S., rozpoczynając ubieganie się o zawarcie umowy dzierżawy tych działek z uwagi na brak tytułu prawnego do nieruchomości.

Ponadto w okresie od dnia 17 maja 2014 r. do dnia 1 czerwca 2014 r., na zlecenie beneficjentki, przygotowano dokumentację ornitologiczną wszystkich wymienionych wyżej działek.

Wnioskodawczyni w dniu 26 maja 2014 r. oraz 9 czerwca 2014 r. złożyła korekty wniosku z 29 kwietnia 2014 r., dodając wymienione wyżej działki ewidencyjne, to jest te co do których ubiegała się o zawarcie umowy dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych. Łącznie na skutek dokonanych zmian do wniosku powierzchnia wnioskowana do płatności wzrosła do (...) ha.

Wskutek przeprowadzonych przetargów, wnioskodawczyni złożyła kolejną zmianę do wniosku, w której wycofała działki ewidencyjne nr (...) oraz (...), co do których nie wygrała przetargu lub przetarg nie doszedł do skutku. Łącznie wycofana została powierzchnia (...) ha (nie wliczając w to działki (...) niedeklarowanej do ONW).

W dniu 18 czerwca 2014 r. wnioskodawczyni odnośnie działki nr (...) obręb B., gmina S., wskazała na jej posiadanie tej działki od roku 2013. Według ustaleń organów ARiMR działka nr (...) została wycofana z wniosku na rok 2014 przez innego beneficjenta.

Organ ustalił również, że działki ewidencyjne nr (...) wskazane zostały we wnioskach również innych producentów. Przy czym, W.C. w dniu 15 lipca 2014 r. wycofał sporną działkę. Wnioskodawczyni, zaś podtrzymała deklarację działek nr (...), złożyła również umowy dzierżawy nieruchomości rolnej niezabudowanej, na którą przetarg przeprowadzony został w dniu 12 czerwca 2014 r.

Organ w dniu 23 lipca 2014 r. przesłuchał stronę na okoliczność użytkowania działek (...) i ta oświadczyła, że użytkuje je od dnia 12 czerwca 2014 r., to jest od dnia zawarcia umowy dzierżawy. Potwierdziła, że użytkowane grunty to łąki i do dnia przesłuchania nie były na tych działkach wykonywane żadne prace, z uwagi na program rolnośrodowiskowy realizowany na tym areale.

Ponadto, strona poinformowała organ o zgłoszeniu na Komendzie Policji w dniu 28 sierpnia 2014 r. kradzieży (zabór mienia), polegającej na wykoszeniu trawy. Wskazała również, odnośnie użytkowania rolniczego, że nie wykonywała czynności rolniczych "sensu stricte" lecz użytkowania na podstawie umowy dzierżawy zawartej z ANr.

W trakcie postępowania, organ I instancji przesłuchał M. W., pełnomocnika L.B. i R.Ś., który wskazał, że grunty były użytkowanie bezumownie przez L. B. (działka nr (...) od 30 marca 2014 r.) i on w ramach usługi wykonał koszenie łąki do dnia 10 lipca 2014 r. Świadek zeznał także, że R.Ś., był bezumownym użytkownikiem działki (...) od 2012 r. i jako pełnomocnik w ramach usługi wykonał koszenie tej łąki na początku sierpnia 2014 r. Podał świadków dokonanych czynności i dołączył do protokołu dokumentację przyrodniczo ornitologiczną na potrzeby programu rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013 realizowanego w latach 2012-2017.

W dniach 16 lutego 2015 r. i 20 lutego 2015 r. strona, na wezwanie organu dostarczyła rejestr działalności rolnośrodowiskowej.

Organ I instancji, uwzględnił wniosek strony o przesłuchanie kolejnych świadków R. R. i J. B., którzy oświadczyli, że wykonywali prace polegające na koszeniu trawy na łąkach (protokoły nr (...); nr (...)) na początku i pod koniec sierpnia 2014 r. Oświadczyli również, że kosili do momentu awarii maszyny, a po jej usunięciu gdy wrócili na łąki to okazało się, że ktoś je wykosił. Z kolei, E. D., J. M. i R. R. widzieli koszenie łąk (protokoły nr (..]; nr (...); nr (...)) na przełomie sierpnia i września 2014 r., rozpoznali koszącego męża strony. Inni świadkowie zeznali, że o wykoszeniu słyszeli.

W dniu 30 marca 2015 r. wnioskodawczyni uzupełniła materiał dowodowy o następujące dokumenty: kserokopię protokołu Policji z przesłuchania świadka G. D. z dnia 25 listopada 2014 r. oraz kserokopię protokołu Policji z przesłuchania świadka M. W. z dnia 9 grudnia 2014 r. Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z zeznań G. D. oraz M. W. na okoliczność mulczowania działki rolnej w 2014 r.

W dniu 10 kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatu K. ARiMR z siedzibą w S. wydał decyzję nr (...) w sprawie odmowy przyznania płatności ONW na 2014 rok z sankcjami oraz o umorzeniu postępowania w części dotyczącej deklaracji działek rolnych ZZ, ZC, ZB, ZA i XX.

Dyrektor ARiMR, wskutek wniesionego odwołania, uchylił ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, zlecając przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w przedmiocie prawidłowości ustalenia powierzchni PEG oraz rozważenie przesłuchania świadków na okoliczność dołączonego do odwołania pisma ANr z 11 czerwca 2015 r., dotyczącego wpłaty należności za bezumowne użytkowanie działek nr (...) w okresie od 14 marca 2014 r. do 11 czerwca 2014 r.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji uzyskał dodatkową informację od ARN, że wnioskodawczyni została obciążona za bezumowne korzystanie z działek w okresie od dnia 14 marca 2014 r. do 2 czerwca 2014 r., na skutek jej wniosku z dnia 8 sierpnia 2015 r. złożonego w tym przedmiocie.

W trakcie postępowania strona przedłożyła także, na wezwanie organu, zmianę do Planu działalności rolnośrodowiskowej na lata 2013-2018 z dnia 1 czerwca 2014 r. oraz dokumentację ornitologiczną również z dnia 1 czerwca 2014 r. Dodatkowo złożyła zaświadczenie z ANr z dnia 11 czerwca 2015 r. dotyczące spłaty należności za bezumowne użytkowanie wraz z dowodami zapłaty z dnia 10 czerwca 2015 r.

Nadesłano również Plan działalności rolnośrodowiskowej na lata 2013-2018 z dnia 1 czerwca 2013 r., Plan działalności rolnośrodowiskowej na lata 2013-2018 z dnia 31 maja 2013 r., aneks do planu rolnośrodowiskowego z dnia 10 lipca 2015 r. (w związku z powiększeniem w roku 2015 powierzchni gospodarstwa-dzierżawa dz. nr (...)).

Strona, nie zgadzając się z pomiarami powierzchni ewidencyjno - gospodarczej (PEG) wniosła o przeprowadzenie kontroli na miejscu w celu określenia powierzchni rolnych na działkach rolnych GY, HY, WY, FY, DY, EY oraz W. Organ odmówił przeprowadzenia wnioskowanego dowodu, wskazując, iż powierzchnie działek rolnych i wyznaczane na nich powierzchnie kwalifikujące się do płatności ustalane są na podstawie zdjęć lotniczych (ortofotomapy), obrazujących stan faktyczny na gruncie w dacie 19 listopada 2014 r., a więc roku w którym został złożony wniosek, natomiast przeprowadzanie kontroli na miejscu w roku 2015 nie przedstawi stanu faktycznego objętego wnioskiem tj. w 2014 r.

Ponadto, organ przesłuchał B. W., P. A., B. T. oraz F. Z.

Strona przedłożyła korektę ekspertyzy według stanu na dzień 30 października 2015 r. oraz oświadczenie W. B., w treści którego wskazał on na okoliczności sporządzonej korekty ekspertyzy, uwzględniającej powierzchnie działek przyjętych w ostatecznej zmianie do wniosku o przyznanie płatności na rok 2014.

Wnioskodawczyni złożyła wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność prawidłowo obliczonej powierzchni kwalifikowanej do płatności na rok 2014.

ANr przekazał pismo wraz z wnioskowanymi oświadczeniami mającymi potwierdzać sposób użytkowania gruntów oraz przekazał dokumentację zdjęciową z wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 12 czerwca 2014 r. na spornych gruntach.

W dniu 5 stycznia 2016 r., przesłuchano w charakterze świadka Z. K. - męża i pełnomocnika strony, który oświadczył, że działki (...) obręb R. użytkowane były od marca 2014 r. i jest to "data faktyczna", a nie zaś wskazana w oświadczeniu z dnia 21 sierpnia 2014 r. Świadek zeznał, że do końca września doprowadził trawę do stanu prawidłowego, wszystko zostało skoszone i zebrane.

W dniu 26 lutego 2016 r. Kierownik Biura Powiatu K. ARiMR z siedzibą w S. wydał decyzję nr (...) w sprawie odmowy przyznania płatności ONW na 2014 r. z sankcjami.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż płatność ONW została odmówiona i nałożone zostały sankcje, ze względu na procentową różnicę między powierzchnią zadeklarowaną (...) ha, a powierzchnią stwierdzoną (...) ha we wniosku, wynoszącą powyżej 50%. Powierzchnia stwierdzona wynikała z wykluczenia z płatności działek ewidencyjnej nr (...) (dz. rolna ŁY i ŁZ o łącznej powierzchni deklarowanej (...) ha), co do których stwierdzono brak posiadania na dzień 31 maja 2014 r. oraz pomniejszeniu powierzchni działek rolnych W, EY do powierzchni ewidencyjno-gospodarczej (PEG) o łącznej powierzchni pomniejszenia (...) ha.

Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie przepisów § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 z późn. zm., dalej zwanego "rozporządzeniem z dnia 11 marca 2009 r.") oraz art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173, dalej zwana: "ustawą z dnia 7 marca 2009 r.") w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. W uzasadnieniu odwołania strona nie zgodziła się z wykluczeniem z płatności działek ewidencyjnych nr (...) oraz (...), wskazując, iż była ich posiadaczem na dzień 31 maja 2014 r. Dodatkowo nie zgodziła się z ustaleniem powierzchni ewidencyjno-gospodarczej.

Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego, a także po analizie przedstawionych w odwołaniu zarzutów orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, na wstępie powołując się m.in. na regulacje art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r., § 2 pkt 2, pkt 5 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r., a także definicję pojęcia "posiadania" zawartą w art. 336 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.), a także przyjętą w doktrynie i judykaturze, wskazał, że organ rozpoznający wniosek jest zobowiązany ocenić czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność oraz czy utrzymuje wszystkie grunty zgodnie z normami użytkując je rolniczo.

Organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bezspornie, że działki ewidencyjne nr (...) pozostają w dyspozycji ANr. W dniu 12 czerwca 2014 r. strona zawarła z ANr umowy dzierżawy na ww. działki, które zostały stronie przekazane w tym samym dniu stosownym protokołem zdawczo-odbiorczym. Strona wykonała zabiegi agrotechniczne w dniu 1 sierpnia 2014 r. w postaci koszenia jedynie na części działek nr (...) (do momentu awarii maszyny) oraz kolejne zabiegi - koszenie, grabienie, zwijanie od miesiąca wrzesień 2014 r. (zeznania świadków, rejestr działań agrotechnicznych).

Następnie, organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał przeprowadzone dowody i stwierdził, że nie wynika z nich, aby wnioskodawczyni była posiadaczem spornych działek na dzień 31 maja 2014 r., gdyż nie potwierdzają tego dokonywane zabiegi agrotechnicznych na gruntach. Przy tym, oświadczenia strony w tym zakresie organ uznał za sprzeczne i uzależnione od etapu postępowania.

W ocenie organu II instancji o rolniczym użytkowaniu działek, a tym bardziej ich utrzymaniu w dobrej kulturze rolnej przez określony czas nie mogą świadczyć również ani wyjaśnienia męża strony, ani zeznania innych świadków, w tym ornitologa sporządzającego dokumentację ornitologiczną, jak też ta dokumentacja, a także dokumenty dotyczące bezumownego użytkowania gruntów uzyskane w 2015 r., czy też informacje uzyskane z ARN.

Zdaniem organu odwoławczego. czynności w postaci obcinania gałęzi, zbierania kamieni, śmieci, folii, usuwanie starych pni, szukania kamieni wyznaczających działkę nie stanowiło utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej i nie dawało podstaw do przyjęcia, że strona prowadziła na nich działalność rolniczą, wypełniając przesłanki faktycznego posiadania w rozumieniu ustawy o płatnościach bezpośrednich. Wskazano także, że skoro strona twierdzi, iż stała się posiadaczem spornych działek w dniu 14 marca 2014 r., to niezrozumiałym jest brak deklaracji tych gruntów we wniosku złożonym w dniu 29 kwietnia 2014 r.

Dyrektor ARiMR stwierdził także, że rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie ustalenia powierzchni kwalifikującej się do płatności względem działek rolnych W - (...) ha i EY - (...) ha było prawidłowe. Wyjaśniając zasadność pomniejszenia powierzchni uprawnionej do przyznania płatności w przypadku ww. działek rolnych do powierzchni ewidencyjno gospodarczej, dokonawszy analizy wyznaczonych przez wnioskodawczynię granic ww. działek rolnych w granicach działki ewidencyjnej na załączniku graficznym, w tym wyłączonych obszarów niedeklarowanych do płatności oraz informacji zawartych w zintegrowanym systemie zarządzania i kontroli, organ II instancji stwierdził, w oparciu o aktualną ortofotomapę, że powierzchnia zakreślona przez stronę na załączniku graficznym nie była zgodna z deklaracją powierzchni działki rolnej, tj. części działek nr (...), nr (...) nie były użytkowane rolniczo (silne zadrzewienia, zakrzaczenia).

Za zasadne organ odwoławczy uznał również, umorzenie przez organ I instancji postępowania w części dotyczącej pierwotnie deklarowanych działek rolnych YY, ZZ, ZC, ZB, ZA, XX.

W skardze wywiedzionej na ww. decyzję Dyrektora ARiMR skarżąca wniosła o uchylenie jej w całości oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1.

obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. wyrażającą się w braku wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zaniechaniu dążenia do ustalenia zgodnego z prawdą stanu faktycznego sprawy oraz braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki i zasadami wiedzy rolniczej, skutkującą niezasadnym uznaniem przez organ, iż skarżąca na działkach ewidencyjnych nr (...) obręb R., gm. R. nie prowadziła działalności rolniczej na dzień 31 maja 2014 r. oraz nie miała zamiaru prowadzenia działalności rolniczej;

2.

obrazę przepisu § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r., w związku z art. 336 Kodeksu cywilnego, a przejawiające się w uznaniu, iż skarżąca w roku 2014 nie była posiadaczem gruntów rolnych położonych na działce nr (...) obręb R., gm. R. w rozumieniu ustawy obszarowej, gdy w rzeczywistości spełnione zostały wszystkie wymogi związane z posiadaniem gruntów rolnych w rozumieniu ww. ustawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła argumentację zmierzającą do wykazania, że podejmowane działania na działkach rolnych (...) świadczyły o ich rolniczym użytkowaniu od marca 2014 r., a więc posiadaniu, uprawniającym do uzyskania płatności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., - dalej, w skrócie: "p.p.s.a.") wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Biorąc pod rozwagę przytoczone wyżej podstawowe zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu jest kwestia zgodności z prawem decyzji organów ARiMR w sprawie odmowy przyznania płatności ONW na rok 2014. Odmowa przyznania wnioskowanych płatności nastąpiła wskutek ustaleń organów, że skarżąca na dzień 31 maja 2014 r. nie posiadała działek ewidencyjnych nr (...) obręb R., gm. R. i nie prowadziła na tych działkach działalności rolniczej.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 z późn. zm.) płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem" jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz.UE.L 316 z 02.12.2009, str. 65) (5) lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha.

Zasadnicze i przesądzające sprawę ustalenia organu dotyczą więc okoliczności, że skarżąca nie była w posiadaniu działek rolnych na dzień 31 maja 2014 r., natomiast dopiero od dnia 12 czerwca 2014 r. użytkowała sporne grunty.

Analiza materiału dowodowego nie uprawnia, zdaniem Sądu, do wyciągnięcia takiego wniosku. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest różnorodny, szeroki i wymaga starannej oceny.

Zauważyć należy, że przepisy o płatnościach nie zawierają definicji posiadania. Dlatego też należy posiłkować się rozumieniem tego pojęcia na gruncie przepisów prawa cywilnego (w szczególności art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121), przy zastrzeżeniu, że posiadanie w ujęciu cywilistycznym nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe. Pojęcie to należy bowiem interpretować w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów i rozumieć je jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Tak rozumiane posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, czyli obligatoryjnie z rzeczywistym korzystaniem z rzeczy (gruntów rolnych, gospodarstwa rolnego). Za takim rozumieniem tego pojęcia, przemawia także fakt, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy rzeczywiście użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty.

Skoro ustawodawca wiąże przyznanie płatności z utrzymaniem gruntów w dobrej kulturze, to nie sposób tego wymogu oddzielić od ich posiadania polegającego na faktycznym władaniu. Płatności mogą być przyznane zatem tym rolnikom, którzy samodzielnie decydują o rodzaju upraw, o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów, a przy tym utrzymują grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas. Oceniając posiadanie przez pryzmat faktycznego użytkowania należy mieć przy tym na uwadze różny charakter użytkowania różnych gruntów. Niewątpliwie inny jest zakres, intensywność użytkowania, typowych gruntów rolnych przeznaczonych pod uprawy zbożowe, warzywne czy owocowe, co wymaga wielu zabiegów agrotechnicznych o znacznej intensywności, związane jest z osiąganiem znacznych przychodów z jednostki powierzchniowej, a inna intensywność wykorzystywania łąk, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, zwłaszcza gdy nie jest na nich prowadzony wypas zwierząt, co przecież nie jest warunkiem ich użytkowania.

Mając powyższe na uwadze należy oceniać, czy dany podmiot faktycznie jest posiadaczem gruntów.

Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu faktycznego elementu władania rzeczą (corpus possessionis) oraz psychicznego elementu (animus rem sibi habendi) rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Władztwo faktyczne musi być stanem trwającym przez przynajmniej określony czas (tu: czas adekwatny do sposobu użytkowania, z którym wiąże się prawo do uzyskania płatności), i polegać na możności korzystania rzeczy. Z kolei, zamiar władania rzeczą dla siebie manifestuje się w obiektywnych działaniach podejmowanych przez posiadacza. W przypadku gruntów rolnych zatem, posiadaczem jest ten kto samodzielnie decyduje o rodzaju upraw, o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów, a przy tym utrzymuje grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas.

Psychiczny element posiadania jest więc bardzo istotny. W sposób prosty można odnosić ten element psychiczny do posiadania wykonywanego przez osoby fizyczne. Wola tych musi być osób musi być oceniana w kontekście istnienia zamiaru władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). Dla określenia stanu woli osoby fizycznej konieczne jest więc ustalenie, czy wykonuje ona posiadanie dla siebie. Nie jest przy tym możliwe określenie tego tylko na podstawie obiektywnych okoliczności, bez oceny subiektywnych zamiarów istniejących po stronie osób podejmujących działania na gruncie. Przy czym, ocena subiektywnych zamiarów nie musi się ograniczać tylko do deklaracji danych osób, choć są one bardzo miarodajne, ale również może brać pod uwagę rzeczywiste, obiektywne przejawy czy efekty ich działań. Niezbędna jest przy tym ocena wiarygodności deklaracji co do zamiarów danej osoby w konfrontacji z obiektywnymi okolicznościami.

Wykazanie po stronie występującego o płatności beneficjenta braku posiadania gruntu, do którego dopłaty mają być dokonane, stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy płatności.

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela (zob. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt II FSK 2372/10, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Posiadaczem samoistnym jest tylko taki podmiot, który uważa się za uprawnionego do rozporządzenia nią (zob. postanowienie SN z dnia 8 października 2008 r., sygn. akt V CSK 146/08, publ. LEX 510987), a więc nie ma potrzeby liczenia się z uprawnieniami właścicielskimi innej osoby (zob. postanowienie SN z dnia 29 września 2004 r., sygn. akt II CK 550/03, LEX nr 182090).

Mając na względzie powyższe uwagi, uznać należy za całkowicie zasadne stanowisko skarżącej, że w realiach rozpoznawanej sprawy można mówić o samoistnym posiadaniu przez nią spornych działek na dzień 31 maja 2014 r.

Nie ulega wątpliwości, że dla oceny ewentualnego posiadania samoistnego przez skarżącą spornej nieruchomości należało brać pod uwagę wszelkie okoliczności determinujące jej zachowania.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że nieprzekonujące są wywody organu odwoławczego, zawarte w zaskarżonej decyzji, a dotyczące: braku działań rolniczych podejmowanych przez skarżącą na gruncie przed 31 maja 2014 r., skoro grunt ten stanowią łąki, braku zadeklarowania działek (...), skoro brak ten został skorygowany (co jest dopuszczalne przez obowiązujące przepisy), sposobu postępowania przez skarżącą z działkami (...) czy (...), skoro grunty te nie są objęte rozpoznawaną sprawą, pierwotnego oświadczenia skarżącej, dotyczącego użytkowania spornych gruntów od 12 czerwca 2014 r. w świetle późniejszego sprostowania tej kwestii, a także ustaleń wskazujących np.: na podejmowanie prac polowych na działkach (...) przed 31 maja 2014 r., okoliczności naliczenia czynszu za bezumowne korzystanie z tych działek, skoro czynsz taki został jednak naliczony, czy też braku jego naliczenia za działki, co do których skarżąca przetargu nie wygrała, i które nie dotyczą rozpoznawanej sprawy, a wreszcie oczekiwania przez skarżącą na wygranie przetargu, co do działek (...), skoro bezsporne jest, że właścicielem tych nieruchomości jest ANr.

Zdaniem Sądu orzekającego z niniejszej sprawie, z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca władała faktycznie nieruchomością, czego wyrazem było chociażby wykonywanie na spornych działkach prac polowych, takich jak: obcinanie gałęzi, zbieranie kamieni, śmieci, folii, usuwanie starych pni, szukanie kamieni wyznaczających działkę. Powyższe nie stanowi czynności stricte rolniczych, ale niewątpliwie również przyczynia się do utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, a zatem istnieją podstawy by przyjąć, że skarżąca wypełniła przesłanki faktycznego posiadania spornych gruntów.

Wskazać należy, że wykonywanie powyżej wymienionych prac polowych potwierdzili wskazani przez skarżącą świadkowie przesłuchani w toku postępowania. Nadto z akt sprawy wynika, że także przed 31 maja 2014 r. skarżąca zleciła wykonanie na spornych działkach ekspertyzy ornitologicznej.

Zdaniem Sądu, skarżąca wykonywała ww. czynności z zamiarem (wolą) wykonywania tego władztwa dla siebie, co jest niezbędnym elementem uznania władania za posiadanie samoistne - "władanie jak właściciel".

Przypomnieć w tym miejscu wypada, że z posiadaniem samoistnym mamy do czynienia również wtedy, gdy posiadacz samoistny traktuje rzecz jak swoją własność, mimo że wie, że nie jest właścicielem lub powinien o tym wiedzieć (posiadacz samoistny w tzw. złej wierze).

Jednocześnie wskazać należy, że z zaskarżonej decyzji nie wynika aby organ ustalił, że w 2014 r. inny producent uprawniony był o otrzymania spornej płatności.

Reasumując uznać należało, że ocena stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzonego materiału dowodowego przeprowadzona przez organy ARiMR naruszyła art. 7, art. 77, czy art. 80 k.p.a.

Z treści powołanych przepisów wynika przede wszystkim to, że organ administracji publicznej podejmuje niezbędne czynności celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zbiera i rozpatruje cały materiał dowodowy oraz ocenia na podstawie całego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Przepisy te statuują, m.in. zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznaczają one organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności.

Powyższe reguły, w ocenie składu orzekającego, nie zostały zachowane w rozpoznawanej sprawie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podatkowy uwzględni przedstawioną przez Sąd argumentację.

Jednocześnie wskazać należy, że organ trafnie rozstrzygnął, co do pozostałych kwestii uznając, że skoro po dokonaniu analizy wyznaczonych przez skarżącą granic działek rolnych W i EY w granicach działki ewidencyjnej na załączniku graficznym, w tym wyłączonych obszarów niedeklarowanych do płatności oraz informacji zawartych w zintegrowanym systemie zarządzania i kontroli, w oparciu o aktualną ortofotomapę, stwierdzić należało, że powierzchnia zakreślona przez skarżącą na załączniku graficznym nie była zgodna z deklaracją powierzchni działki rolnej, tj. części działek nr (...), nr (...) nie były użytkowane rolniczo (silne zadrzewienia, zakrzaczenia).

Zasadnie także umorzono postępowanie w części dotyczącej pierwotnie deklarowanych działek rolnych YY, ZZ, ZC, ZB, ZA, XX.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., i art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.