Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2626650

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 5 lutego 2019 r.
I SA/Rz 1190/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szaro.

Sędziowie WSA: Piotr Popek (spr.), Asesor Jacek Boratyn.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2019 r. sprawy ze skargi D.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) października 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia (...) sierpnia 2018 r. D. L. (dalej: Zobowiązana/Skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział o umorzenie należności z tytułu niepopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika jak i osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek różne okresy od 2004 r. do 2014 r.

Zobowiązana, która prowadzi działalność gospodarczą (piekarnię) na uzasadnienie swojego wniosku powoływała utratę płynności finansowej, która była wynikiem niestabilności cen surowców, dużej konkurencyjności cen sprzedaży produktu przy stosowaniu przez konkurencję tańszych środków produkcji tzw. polepszaczy. Wskazywała także na brak wykwalifikowanych osób do pracy na stanowisku piekarza, o że od dwóch lat bezskutecznie poszukuje pracowników. We wniosku podała także, że choruje przewlekle i pozostaje pod stałą opieką lekarską, co jest konsekwencją tego, że w 2014 r. uległa wypadkowi drogowemu.

Wnioskodawczyni wyjaśniła, że powodem powstania jej zaległości składkowych wobec ZUS była spłata wierzytelności wobec Gminy G. w wysokości 352 000 zł. Argumentowała także, że obecny dochód firmy pozwala wyłącznie na uregulowanie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem piekarni i produkcji oraz zabezpieczeniem podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawczyni oraz jej rodziny.

W odpowiedzi na zawiadomienie organu o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających wskazane okoliczności, wnioskodawczyni przedłożyła w dniu (...) sierpnia 2018 r. dokumenty rozliczeniowe firmy. W dniu (...) sierpnia 2018 r. do ZUS wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątku oraz sytuacji materialna osoby fizycznej, które nie prowadzi pełnej księgowości.

Wnioskodawczyni następnie w dniu (...) września 2018 r. doprecyzowała zakres umorzenia oraz przedłożyła dodatkowe dokumenty.

Decyzją z dnia (...) października 2018 r. nr (...), ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 343 222,74 zł, w tym:

- składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 258 239,62 zł, w tym z tytułu składek: 103 582,42 zł, odsetki 154 156,00 zł, koszty upomnienia 501,20 zł,

- składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 59 493,89 zł, w tym z tytułu składek 21 544,86 zł, odsetki 37 473,00 zł, koszty upomnienia 476,03 zł,

- składek na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 25 489,23 zł, w tym z tytułu składek 13 445,81 zł, odsetki 11 534,00 zł, koszty upomnienia 509,42 zł.

Przedmiotową decyzją odmówiono również wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 72 865,78 zł, w tym na:

- ubezpieczenia społecznej w łącznej kwocie 31 168,03 zł, w tym z tytułu składek 13 738,58 zł, odsetki 16 928,25 zł, koszty upomnienia 501,20 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 38 647,08 zł, w tym z tytułu składek 21 544,86 zł, odsetek 16 626,19 zł, koszty upomnienia 476, 03 zł,

- Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3 050,67 zł, w tym z tytułu składek 1 129,01 zł, odsetki 1 412,24 zł, koszty upomnienia 509,42 zł.

W toku postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że Zobowiązana prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J. L. i synem P. L. oraz posiada cztery źródła dochodów:

- z prowadzonej działalności gospodarczej - średniomiesięczny dochód w kwocie 8 391,02 zł,

- ze świadczenia emerytalnego Zobowiązanej w wysokości 2 278,10 zł, po potrąceniach komorniczych 1 316,55 zł,

- ze świadczenia emerytalnego męża Zobowiązanej po potrąceniach komorniczych w wysokości 971,20 zł netto;

- z wynagrodzenie za pracę syna, który w okresie od czerwca do sierpnia 2018 r. uzyskał dochód brutto w kwocie 7 900 zł, tj. 5 571,01 zł netto.

Skalkulowany miesięczny dochód rodziny wynosi 16 249,78 zł. Organ rentowy ustalił, że Zobowiązana ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszania w kwocie łącznej 750 zł, przeznacza kwotę około 850 zł na leczenie. Posiada również zobowiązanie pieniężne z tytułu podatków za 2018 r. w kwocie 196,00 zł, które spłaca po 49 zł miesięcznie.

Organ rentowy na podstawie informacji zalegającej w aktach sprawy ustalił, że Zobowiązana posiadała zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego w wysokości 345 222,89 zł, które zostało spłacone. Ustalono również, że Zobowiązana jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w R. - grunty orne o pow. (...) ha, a także jest posiadaczem ośmiu samochodów.

Organ rentowy rozważając poczynione wyżej ustalenia uznał, że w sprawie brak jest ustawowych przesłanek do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm. - dalej: u.s.u.s.) wskazujących na całkowitą nieściągalność.

Organ rentowy podał, że w październiku 2003 r. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone przez Zobowiązaną składki. Komornik sądowy dokonał zajęcia świadczenia emerytalno - rentowego oraz rachunków bankowych. Z uwagi na bezskuteczność egzekucji została ona przekazana do Urzędu Skarbowego, gdzie egzekucja została częściowo zrealizowana. W lutym 2016 r. zawieszono postępowanie egzekucyjne w związku ze złożonym w dniu (...) września 2013 r. wnioskiem o abolicję. W dniu (...) czerwca 2016 r. wydano decyzję określającą warunki umorzenia w ramach abolicji. Termin na spłatę zadłużenia niepodlegającego abolicji upłynął w dniu (...) sierpnia 2016 r. W dniu (...) lutego 2016 r. Zobowiązana złożyła wniosek o układ ratalny na zaległości niepodlegające abolicji. (...) kwietnia 2016 r. podpisano przedmiotową umowę, która skutkowała zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. W dniu (...) lutego 2017 r. z uwagi na brak spłat dwóch rat układu, umowa została zerwana. Organ rentowy wyjaśnił, że zaległości objęte przedmiotowym postępowaniem egzekucyjnym nie mogą zostać uznane za całkowicie nieściągalne. Z ustaleń organu rentowego wynika, że Zobowiązana posiada majątek, na którym dokonano zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej na kwotę 301 736,71 zł.

W dalszej kolejności ZUS zbadał, czy istnieje podstawa do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który dopuszcza umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym celu ZUS dokonał analizy przesłanek wydania decyzji o umorzeniu należności zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 z późn. zm. - dalej: rozporządzenie z 2003 r.).

Według organu rentowego, w stosunku do Zobowiązanej nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w tym przepisie, gdyż Zobowiązana osiąga aktualnie dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ze średniomiesięcznym dochodem w wysokości 8 391,02 zł oraz z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego w wysokości 2 278,10 zł brutto (po potrąceniach komorniczych 1 316,55 zł). Mąż wnioskodawczyni pobiera świadczenia emerytalne, które po potrąceniach komorniczych wynosi 971,20 zł netto. Dochód zaś syna P.L. wynosi 7 900,00 zł brutto (5 571,01 zł netto). Łączny dochód rodziny wynosi 16 249,78 zł. Zobowiązana nie korzysta z pomocy społecznej lub innej formy pomocy. Ponosi ona koszty związane z comiesięcznym utrzymaniem.

Organ rentowy ocenił, że w związku z dokonaną spłatą zobowiązania wobec Gminy G., a także wobec Urzędu Skarbowego, Zobowiązana nie może pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Organ rentowy stwierdził, że sytuacja finansowa Zobowiązanej nie nosi znamion ubóstwa, bowiem cztery źródła dochodu zapewniają możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Co więcej, okoliczność dalszego prowadzenia działalności stwarza możliwość dalszego uzyskiwania dochodu z tego tytułu.

ZUS wyjaśnił także, że podniesione przez Zobowiązaną okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej oraz zdarzenia losowego miałyby zastosowanie wówczas, gdyby pozbawiały możliwości pozyskania dochodu na spłatę zadłużenia, natomiast Zobowiązana nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Organ rentowy w odniesieniu do wyjaśnień Zobowiązanej o powstaniu zadłużenia w związku z utratą płynności finansowej działalności gospodarczej z uwagi na niestabilność cen surowców, dużą konkurencyjność cen sprzedaży produktu oraz brak wykwalifikowanej kadry wyjaśnił, że podjęcie działalności gospodarczej powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. W ocenie organu powyższe okoliczności nie są przesłankami uzasadniającymi umorzenie należności.

Rekapitulując organ zauważył, że choć zrozumiałe jest, że spłata zadłużenia może stanowić dla Zobowiązanej pewne obciążenie finansowe, to jednak odmówił uwzględnienia wniosku przedkładając interes społeczny jako nadrzędny, za czym przemawiały następujące okoliczności:

- sytuacja materialna Zobowiązanej nie nosi znamion ubóstwa,

- ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a uszczuplenie zasobów funduszu ubezpieczeń społecznych godzi w dobro świadczeniobiorców, zarówno aktualnych jak i przyszłych,

- niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych,

- umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania.

Na powyższą decyzję Zobowiązana złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:

I. naruszenie przepisów materialnego mające wpływ na wynik sprawy:

1. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. poprzez odmowę umorzenia składek, podczas gdy Skarżąca nie posiada środków finansowych na spłatę należności z tytułu tych składek, prowadzona działalność utraciła płynność finansową, a posiadane świadczenie emerytalne nie pozwoli na prowadzenie z niego egzekucji bez uszczerbku w utrzymaniu Skarżącej i jej rodziny,

- art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1-3 rozporządzenia polegającą na uznaniu, że nie zachodzą uzasadnione przypadki umorzenia należności tytułem składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności oraz nie zachodzą przesłanki umorzenia wymienionych w ww. rozporządzeniu, podczas gdy Skarżąca wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przebyty wypadek komunikacyjny stanowi zdarzenie nadzwyczajne w związku z czym opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości prowadzenia działalności, Skarżąca przewlekle choruje.

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: k.p.a.) poprzez:

- dokonanie ustaleń faktycznych niewynikających z akt sprawy, że Skarżąca posiada (...) samochodów i jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w R. - grunty orne, podczas gdy Skarżąca jest właścicielem jednego pojazdu służącego do celów prywatnych oraz jednego samochodu koniecznego celem prowadzenia działalności gospodarczej, jest współwłaścicielem (...) nieruchomości w R., która jest działką ewidencyjną drogową,

- nieuwzględnieniu przy wydawaniu decyzji okoliczności, że działalność gospodarcza prowadzona przez Skarżącą utraciła płynność finansową z powodu wzrostu cen surowców, konkurencyjności na rynku, braku kadry pracowniczej i sytuacji zdrowotnej Skarżącej, które to okoliczności mają istotne znaczenie dla sprawy i stanowią podstawę uzasadniającą umorzenie należności z tytułu składek wobec Skarżącej,

- dokonanie błędu w ustaleniach faktycznych polegający na wskazaniu, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, podczas gdy syn prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, otrzymuje on wynagrodzenia w wysokości najniższej krajowej,

2. art. 8 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady pogłębiania zaufanie obywateli do władzy publicznej poprzez uznanie:

- że miesięczne opłaty związane z utrzymaniem domu i rodziny nie mogą stanowić podstawy umorzenia należności, co pozostaje w sprzeczności z dotychczasowym orzecznictwem i zasadami współżycia społecznego,

- że fakt posiadania zobowiązań finansowych wobec innych organów, nie może stanowić argumentu umorzenia należności wobec ZUS, podczas gdy konieczność spłaty innych zobowiązań świadczy o trudnej sytuacji majątkowej Skarżącej, spłata ta pozbawia ją środków finansowych, wymagała wyzbycia się majątku czyniąc ją osobą ubogą, a tym samym niezdolną do dokonania spłaty należności z tytułu składek,

- interesu społecznego jako nadrzędnego wobec uzasadnionego interesu Skarżącej, która wykazała, że należności z tytułu składek powinny być wobec niej umorzone, a decyzja organu odmawiająca umorzenia miała jedynie na celu dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych z pominięciem uzasadnionego interesu Skarżącej.

W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że organ rentowy dokonał błędnych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydanej decyzji, m.in. poprzez określenie źródła dochodu rodziny włączając wynagrodzenia za pracę syna, który prowadzi osobne, niezależne od Zobowiązanej gospodarstwo domowe. Jego wynagrodzenia za pracę od lipca 2018 r. wynosi 2 100 zł brutto/miesięcznie.

W ocenie Skarżącej organ błędnie ustalił, że Zobowiązana jest posiadaczem (...) pojazdów mechanicznych, natomiast posiadany udział w nieruchomości nie przedstawia jakiekolwiek wartości. Podniesiono również, że organ nie wziął pod uwagę okoliczności osiągania przez Zobowiązaną coraz niższych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej.

Skarżąca nie zgodziła się również z argumentacją organu odnoszącą się do złej kondycji finansowej firmy wskazując, że rozpoczynając działalność 23 lata temu nie mogła przewidzieć, że zmiana sytuacji rynkowej w dalekiej przyszłości spowoduje negatywne konsekwencji dla kondycji finansowej jej działalności. Skarżąca wskazała również, że obecnie nie zatrudnia pracowników, a działalność prowadzi samodzielnie wraz z mężem i synem. Wskazała, że trudna sytuacja finansowa związana jest z koniecznością uregulowania pozostałych zobowiązań z tytułu podatków oraz wobec gminy G. Konieczność spłaty tychże zobowiązań pozbawiła Skarżącą środków na spłatę należności wobec ZUS, natomiast próba dokonania spłaty uniemożliwiłaby zaspokojenie podstawowych potrzeb Skarżącej i jej rodziny.

Skarżąca wskazała również na jej zły stan zdrowia, który uniemożliwia jej pełne zaangażowanie w prowadzenie działalności gospodarczej i uczestnictwo w samym procesie produkcji. W ocenie Skarżącej, organ rentowy błędnie uznał, że przebyty w 2014 r. wypadek, nie może być uznany jako zdarzenie losowe wpływające na powstanie zadłużenia. Wysokie koszty leczenia oraz brak kadry pracowniczej spowodowały, że prowadzona przez Skarżącą działalność gospodarcza utraciła płynność finansową, natomiast próba uregulowania należności wobec ZUS doprowadziłaby do konieczności likwidacji działalności, a tym samym pozbawiłaby Skarżącą źródła zarobkowania.

Skarżąca powoływała się także na szereg jednostek chorobowych, których wysokie koszty leczenia powodują, że nie może ona w pełni być zaangażowana w prowadzenie działalności gospodarczej. Na poparcie podnoszonych okoliczności Skarżąca wskazała na orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) października 2018 r. odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika jak i osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek.

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, solidarnościowy fundusz wsparcia osób niepełnosprawnych, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności w rozumieniu przywołanego przepisu i pomimo jego wskazania w skardze przy zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego w zasadzie nie jest to przez Skarżącą kwestionowane, co stanowi przesłankę uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku Skarżącej na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.

Jednakże na mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Komentowany przepis ustawy ustanawia wyjątek od wyżej określonej reguły i przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek ten jest jednak, czego nie dostrzega Skarżąca, ustawowo ograniczony do jednej tylko kategorii zadłużenia tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Chodzi o składki na ubezpieczenie społeczne małych przedsiębiorców, którzy sami płacą składki za swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi. To właśnie należności tej grupy dłużników mogą być umarzane mimo braku całkowitej nieściągalności, z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej, czyli z uwagi na konieczność ochrony małych i słabych ekonomicznie podmiotów gospodarczych. Dlatego też dalsze rozważania będą dotyczyły tylko tych składek, które są objęte punktem 2 osnowy skarżonej decyzji.

Przechodząc do porządku nad powyższą uwagą, wskazać należy, że instytucja umorzenia zaległych składek stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 2003 r. (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (tak NSA w wyroku z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 149/11). Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003 r., zgodnie z którym, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotne są pkt 1, 2 3 § 3 ww. rozporządzenia, gdyż okoliczności, na które powołuje się Skarżąca to trudna sytuacja majątkowa, zdarzenie losowe z 2014 r. oraz zły stan jej zdrowia.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, ZUS ustalił, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem. Łączny dochód rodziny Skarżącej wynosi 16 249,78 zł i składa się ze średniomiesięcznego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 8 391,02 zł, świadczenia emerytalnego w wysokości 2 278,10 zł brutto (po potrąceniach komorniczych 1 316,55 zł), świadczenia emerytalnego męża w wysokości po potrąceniach 971,20 zł netto oraz dochodu syna P. L. w wysokości 7 900,00 zł brutto (5 571,01 zł netto). Zobowiązana ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 750 zł oraz związane z ochroną zdrowia w wysokości 850 zł. Posiada również zobowiązanie pieniężne z tytułu podatków za 2018 r. w kwocie 196 zł, które spłaca po 49 zł miesięcznie.

Ustalono także, że Zobowiązana nie korzysta ze środków pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej.

Skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w R. stanowiącej grunty orne o pow. (...) ha, a także posiadaczem ośmiu pojazdów mechanicznych: (...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...).

Ustalenia w odniesieniu do posiadanych pojazdów mechanicznych zostały dokonane w oparciu o dostępny organowi rejestr, natomiast w zakresie nieruchomości stanowiących własność Zobowiązanej o system elektronicznych ksiąg wieczystych. Zarzuty skargi w zakresie rzekomo poczynionych błędnych ustaleń przez organ rentowy są bezzasadne, tym bardziej, że sama Skarżąca nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie własnych twierdzeń.

Godzi się zauważyć, że choć działalność gospodarcza Skarżącej generuje mniejsze dochody, nie oznacza to per se, że nastąpiła utrata płynności finansowej jak twierdzi. W szczególności nie stwierdzono, aby Skarżąca złożyła wniosek o upadłość czy przeprowadzenie postępowania naprawczego. Nie wskazuje także Skarżąca na jakieś działania restrukturyzacyjne, ogólnie powołując się na potrzebę inwestowania w nowe maszyny i urządzenia. Plany inwestycyjne Skarżącej świadczą, że istnieją widoki na kontynuowanie tej działalności, ale nie powinno to odbywać się kosztem należności publicznoprawnych, i to traktowanych wybiórczo, bo niektóre z nich Skarżąca reguluje w całości. Słusznie zauważa organ rentowy, że działalność gospodarcza obarczona jest ryzykiem, który przedsiębiorca winien kalkulować, z zatem, gdy pomimo obiektywnych, rynkowych uwarunkowań, takich jak brak wykwalifikowanej kadry, wzrost cen surowców, zwiększenie konkurencji czy kosztowny profil wyrobów piekarniczych, decyduje się kontynuować działalność gospodarczą, ponosi pełne tego ryzyko, a zatem niepowodzenia, względnie nieosiąganie zamierzonych rezultatów nie może być uznane za zdarzenia nadzwyczajne. Nie można pominąć okoliczności, że Skarżąca generuje zaległości z tytułu składek od 2004 r. Skarżąca, jak wynika z akt sprawy, dostrzega jednak możliwość kontynuowania tej działalności, pomimo deklarowanych trudności i co więcej planuje tę działalność rozwijać, co oznacza też, że istnieją widoki na poprawę sytuacji finansowej. Nie powinno to jednak polegać na przerzucaniu tych kosztów na Skarb Państwa. Przychylenie się do prośby Skarżącej uderzałoby w równe traktowanie obywateli, gdyż potrzeba inwestowania pieniędzy w firmę czy jej pracowników jest istotą każdej działalności gospodarczej. Możliwość poprawy sytuacji finansowej, spodziewanej i oczekiwanej w końcu przez samą Skarżącą, także przemawia przeciwko całkowitej rezygnacji przez organ rentowy z dochodzonych należności.

W ocenie Sądu, ZUS prawidłowo ustalił sytuację osobistą, majątkową Skarżącej oraz jej możliwości płatnicze. Przypomnienia wymaga, co wyżej już podkreślono, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie toczy się z urzędu, lecz na wniosek zobowiązanej i to na niej spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie. W szczególności dochody gospodarstwa domowego zostały uwzględnione zgodnie ze wskazaniami samej Skarżącej w stosownym wniosku. Ewentualna zmiana okoliczności faktycznych wskazanych w treści wniosku, np. w odniesieniu do dochodu uzyskiwanego przez poszczególnych domowników może być podstawa do złożenia nowego wniosku. Godzi się jednak zauważyć, że nieracjonalna i niekonsekwentna jest postawa Skarżącej, która próbując obniżyć uzyskiwane przez rodzinę dochody w dniu (...) października 2018 r., tj. po wydaniu decyzji o odmowie umorzenia należności dokonuje korekty dokumentów rozliczeniowych syna, a jednocześnie domaga się przerzucenia na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu także z tej perspektywy nie znajdowała się w szczególnej sytuacji implikującej umorzenie należności.

Skarżąca powołując się na zły stan zdrowia, przedłożyła stosowną dokumentację medyczną, z której nie wynika zdaniem Sądu, aby była ona pozbawiona możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, a więc dalszego zarobkowania, nie zapominając o uzyskiwanym świadczeniu emerytalnym. Celnie akcentuje organ, że fakt dalszego prowadzenia tej działalności gospodarczej przez Skarżącą oznacza, że stan jej zdrowia nie wpływa na możliwość podejmowania wymaganych w związku z tym czynności i uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Wypadek komunikacyjny, któremu uległa Skarżąca w 2014 r., nie może zostać uznany za nadzwyczajne wydarzenie w rozumieniu komentowanego rozporządzenia wykonawczego, skoro to inne uwarunkowania, rynkowe, wpłynęły na obecny standing prowadzonej przezeń firmy, a zadłużenie z tytułu nieopłacania składek powstało znacznie wcześniej. Słusznie zatem organ uznał, że nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. tj. przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie stwierdził ZUS, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia uzasadniająca - na zasadzie wyjątku - umorzenie należności z tytułu składek - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rolą bowiem Skarżącej było wykazać, czego nie uczyniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami.

W niniejszej sprawie wbrew zarzutom Skarżącej organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną Skarżącej wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaległych należności. Dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez Skarżącą, na podstawie których wnikliwie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową Skarżącej. Skarżąca miała w toku postępowania administracyjnego prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W nawiązaniu zatem do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał, że materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku, wbrew poglądowi skargi, organ wywiązał się w sposób należyty.

Niezależnie od powyższego, zgodzić się należy, ze stanowiskiem ZUS, że nawet spełnienie przez Zobowiązaną przesłanek uprawniających do ubiegania się o przedmiotową ulgę, nie rodzi po stronie Zakładu automatycznego obowiązku jej udzielenia. Tak więc decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. Aby utrzymać się na płaszczyźnie swobodnej oceny, która ma także odniesienie w ramach uznania administracyjnego, organ administracyjny ma obowiązek wskazać rzeczowe i logiczne argumenty przemawiające przeciwko zastosowaniu ulgi czy preferencji. W przeciwnym razie narazi się na zarzut dowolności rozstrzygnięcia.

Na tej płaszczyźnie nie ma też racji Skarżąca zarzucając organowi, że oceniając jej wniosek o zastosowanie ulgi nie koncentruje się na okolicznościach aktualnych, lecz odnosi do tego, co może nastąpić w przyszłości. Otóż jeżeli chodzi o ocenę przesłanek do umorzenia należności to niewątpliwie ma znaczenie aktualna sytuacja ubiegającego się o taką ulgę, to jednak przy odmowie motywowanej li tylko uznaniowych charakterem takiej decyzji znaczenie ma całokształt okoliczności danej sprawy, z uwzględnieniem zaszłości i zmian jakie mogą nastąpić w sytuacji zobowiązanego.

W ocenie Sądu ZUS prawidłowo rozważył okoliczności, które przemawiają przeciwko zastosowaniu dobrodziejstwa takiej ulgi i to w najdalej idącej postaci. Jednym z usprawiedliwionych motywów przemawiających przeciwko zastosowaniu wobec Skarżącej takiego dobrodziejstwa jest właśnie to, że Skarżąca rokuje na przyszłość co do częściowej choćby spłaty oraz to, że zaległość, której umorzenia aktualnie ubiega się Skarżąca powstała w ciągu blisko piętnastoletniego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej bez realizacji elementarnych powinności w zakresie należności publicznoprawnych związanych z tą działalnością. Podkreślenia wymaga bowiem, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej prowadzeniem ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek wobec ZUS.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10).

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja zachowuje powyższe standardy, a wnioski dotyczące braku spełnienia przez Skarżącą przesłanek umorzenia nie są dowolne, a choćby i zaistniały, to i tak organ nie był zobowiązany postąpić zgodnie z oczekiwaniem Skarżącej, nie przekraczając granic uznania administracyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał jakimi przesłankami kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje, w ocenie Sądu, na akceptację.

Zatem stwierdzając, że ZUS nie uchybił wskazanym w skardze przepisom postępowania, oparł rozstrzygnięcie na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego i w sposób wyczerpujący je uzasadnił, Sąd nie znalazł podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.