Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1399099

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 26 listopada 2013 r.
I SA/Po 899/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Violetta Mielcarek (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...), Nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2008 r. postanawia: oddalić wniosek.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący MB, reprezentowany przez adwokata wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...), Nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2008 r. Równocześnie złożył sporządzony w dniu (...) na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, a także bez uszczerbku dla prowadzonej działalności. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Również osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Skarżący wskazał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości (...), żona pozostaje bez pracy, dzieci zaś się uczą.

Na wezwanie z dnia (...) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami w wieku (...) lat. Wnioskodawca podał, że on i jego żona nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, nie mają również żadnych udziałów w spółkach z o.o., ponadto żona nie posiada rachunku bankowego. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na poziomie od (...) do (...), przy czym (...). Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie uzyskują dochodów z tytułu prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta w sp. z o.o., stypendium, a także z innych tytułów. Wnioskodawca i jego żona nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Z oświadczenia skarżącego wynika, że dom, w którym mieszka jest własnością jego matki, wobec czego nie płaci czynszu, lokal o pow. (...) m2 zajmuje nieodpłatnie. Z udzielonych informacji wynika, że skarżący zatrudnia (...) pracowników. Nie posiada środków trwałych w firmie. Ponadto skarżący wyjaśnił, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym na kwotę ok. (...) zł. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za (...), zestawienie obrotów z miesiąca (...) (narastająco, od początku roku), wyciągi z rachunków bankowych.

Następnie, kolejnym pismem procesowym, skarżący przedłożył odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące (...) i wyjaśnił, że przez omyłkę nie załączył ich do poprzedniego pisma.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek - możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1)

w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2)

w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 6 lipca 2011 r., I OZ 466/11 z 6 lipca 2011 r., II OZ 504/11 z 28 czerwca 2011 r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).

W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych.

Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami w wieku (...) lat. Małżonkowie nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innej nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji oraz udziałów w spółkach z o.o. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Zatrudnia (...) pracowników. Żona skarżącego nie pracuje. Z oświadczeń skarżącego nie wynika czy szuka ona pracy i czy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Z oświadczeń skarżącego wynika natomiast, że on i jego żona nie uzyskują żadnych dodatkowych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Małżonkowie razem z dziećmi mieszkają w domu, który jest własnością matki skarżącego. Wobec tego wnioskodawca nie ponosi opłat za czynsz, zajmuje nieodpłatnie lokal o pow. (...) m2. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na poziomie od (...) do (...). We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości (...). Twierdzenie to jednak nie znajduje odzwierciedlenia w przedłożonym przez niego na wezwanie z dnia (...) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zestawienia obrotów z miesiąca (...). Z podsumowania tego bowiem wynika, że w okresie (...) (narastająco, od początku bieżącego roku) z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód wyniósł (...), koszty uzyskania przychodu (...) i wobec tego odnotował stratę w wysokości (...), natomiast w samym miesiącu (...) przychód wyniósł (...), koszty uzyskania przychodów wyniosły (...) i odnotował stratę w wysokości (...). Z dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że w (...) przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł (...), koszty uzyskania przychodu (...) i strata (...), w (...) przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł (...), koszty uzyskania przychodów (...) i strata (...). Zatem z załączonych przez skarżącego dokumentów wynika, że średniomiesięczny przychód wnioskodawcy w (...) kształtował się na poziomie (...), w (...) na poziomie (...), w okresie od (...) kształtował się na poziomie (...). Natomiast co do okoliczności ponoszenia przez skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej straty zauważyć należy, że w orzecznictwie przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Zauważyć również należy, że pomimo poniesionej straty w kolejnych latach, t.j. w (...) i w (...), jak i w okresie (...), skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia (...) pracowników. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu (...) podstawa opodatkowania wyniosła (...), w lutym (...), w (...), w (...), w (...), w (...), w (...), w (...),- zł, w (...). Zatem z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej skarżący ponosi koszty związane z jej prowadzeniem, ponadto utrzymuje siebie i swoją rodzinę.

Z przedłożonych przez skarżącego rachunków bankowych wynika, że wnioskodawca posiada konto C w D, na koncie tym w okresie (...) nie realizowano zajęcia egzekucyjnego, saldo końcowe wynosi (...) oraz rachunek bankowy firmowy w E, z wyciągu za okres (...) wynika, że saldo początkowe na tym rachunku w dniu wynosiło (...), na ten rachunek w dniu (...) wpłynęła tytułem "F-ra VAT (...) z (...)" kwota w wysokości (...), w dniu (...) z tego rachunku tytułem "spłata części zaj. o sygn. (...)" wypłacono kwotę (...), na ten rachunek dopiero w dniu (...) wpłynęła tytułem "dopłata do (...)" kwota w wysokości (...) zł. Z wyciągu tego zatem wynika, że rachunek bankowy jest zajęty, na rachunek ten od (...) nie wpływają właściwie żadne środki pieniężne od kontrahentów skarżącego.

Skarżący w złożonych oświadczeniach nie uzasadnił zatem stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą (...) (wpis od skargi), w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w taki sposób, że nie będą w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że z uzyskiwanych przychodów na miesięczne utrzymania skarżący przeznacza od (...) do (...). Również ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy.

Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.