Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1399098

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 5 listopada 2013 r.
I SA/Po 892/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Nikodem.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w (...) z dnia (...) lipca 2013 r., Nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić wniosek

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia (...) sierpnia 2013 r. A.B. reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w (...) z dnia (...) lipca 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2007 r.

W skardze wniósł również o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Równocześnie złożył sporządzony w dniu (...) lipca 2013 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia (...) października 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej w skrócie: "p.p.s.a.").

Ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia wynikało, że wspólne dochody uzyskiwane przez niego i jego żonę nie pozwalają na opłacenie w 100% wysokich kosztów bieżących. Wnioskodawca podał, że czynsz za mieszkanie wynosi (...),- zł, opłaty za energię elektryczną (...),- zł, spłata kredytu (...),- zł, żłobek (...),- zł, na pozostałe wydatki bytowe zostaje niewielka kwota. Skarżący podał, że nie ma możliwości na dodatkowe zatrudnienie. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dwuletnią córką, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej (...) euro. Skarżący uzyskuje miesięczne dochody brutto w wysokości (...) zł z tytułu zatrudnienia na 1/2 etatu, żona z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości (...) zł. Skarżący podał, że Sąd Rejonowy wydał postanowienie, na mocy którego nie może pełnić żadnych funkcji w spółkach. Do wniosku załączył odpis postanowienia referendarza sądowego Sądu Rejonowego (...) -(...) i (...) z dnia (...) lipca 2013 r., sygn. akt(....) KRS (...), kserokopię faktury za energię elektryczną, informację o opłatach za użytkowanie lokalu, informację o dokonanej operacji z rachunku bankowego żony dokumentującej uiszczenie opłaty za żłobek, harmonogram spłat rat pożyczki gotówkowej, z którego wynika, że termin płatności pierwszej raty upłynął z dniem (...) listopada 2012 r., kwota pożyczki brutto wynosiła (...) zł, liczba miesięcznych rat 84.

Na wezwanie z dnia (...) września 2013 r.do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia (...) września 2013 r. oświadczył, że nie posiada żadnych pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Żona posiada natomiast samochód osobowy marki (...), model (...), rocznik 1998, wartość rynkowa ok. (...) zł. Z informacji skarżącego wynika, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości od ok. (...) do (...) zł, przy czym czynsz za mieszkanie o pow. 65 m2, (...),- zł, energia elektryczna (...) zł, telefon stacjonarny z Internetem (...) zł, telefon komórkowy (...) zł, żona posiada telefon komórkowy na kartę i ponosi koszty w wysokości (...) zł, wyżywienie skarżącego i jego rodziny od (...) do (...) zł, inne wydatki m.in. na środki czystości ok. (...) zł, koszty leczenia średniomiesięcznie (...) zł, rata kredytu (...) zł. Skarżący wyjaśnił, że kredyt gotówkowy w wysokości (...) zł zaciągnął na spłatę zadłużenia na kartach kredytowych, plan spłaty kredytu obowiązuje do (...) października 2019 r. Podał, że jego żona spłaca pożyczkę mieszkaniową zaciągniętą w Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych w wysokości ok. (...) zł, rata miesięczna wynosi (...) zł, termin spłaty do lutego 2016 r. Skarżący oświadczył, że jego żona nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów. Skarżący podał, że do marca 2013 r. pełnił funkcje prezesa w dwóch spółkach z łącznym wynagrodzeniem (...) zł. Od kwietnia jest zatrudniony w spółce X na 1/2 etatu. Podał, że nie uzyskuje żadnych innych dodatkowych dochodów. Otrzymuje natomiast pomoc i wsparcie finansowe od syna z pierwszego małżeństwa oraz od brata, który mieszka w Norwegii oraz rodzice skarżącego i jego żony. Skarżący oświadczył, że żona nie posiada żadnych nieruchomości, lokat, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Podał, że mieszkanie, w którym mieszka należy do jego syna z pierwszego małżeństwa i jest użyczone nieodpłatnie. Skarżący ponosi natomiast wszystkie pozostałe koszty eksploatacji. Podał, że nie prowadzi działalności gospodarczej od (...) czerwca 2008 r. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012 r., decyzji Prezydenta Miasta (...) z dnia (...) maja 2008 r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej. Załączył również zaświadczenie o dochodach z dnia (...) września 2013 r., z którego wynika, że jest zatrudniony w firmie (...) Sp. z o.o. w (...) od dnia (...) kwietnia 2013 r. na czas nieokreślony w wymiarze 1/2 etatu na stanowisku Dyrektora Handlowego ze stałym miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości (...) zł brutto, zaświadczenie z dnia (...) września 2013 r., z którego wynika, że małżonka jest zatrudniona w (...) Szpitalu (...) na czas nieokreślony na stanowisku młodszego asystenta, dochód brutto żony za miesiąc marzec 2013 r. wyniósł (...) zł, kwiecień 2013 r. (...) zł, maj 2013 r. (...) zł, czerwiec 2013 r. (...) zł, lipiec 2013 r. (...) zł i sierpień 2013 r (...) zł, z tytułu pożyczki mieszkaniowej potrącana jest rata w kwocie (...) zł.

Pismem z dnia (...) października 2013 r. pełnomocnik strony skarżącej złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżący oświadczył, że różnica między otrzymanymi a deklarowanymi przychodami żony wnioskodawcy wynika z faktu wykonywania przez nią pracy w godzinach nadliczbowych, w niedzielę oraz w święta, w zależności od potrzeb pacjentów oraz sytuacji kadrowej w szpitalu, w którym jest zatrudniona. Określenie czy, i ewentualnie w jakiej ilości nadgodziny będzie obowiązana przepracować w danym miesiącu jest niemożliwe. Ponadto wyjaśnił, że zarejestrowane wpłaty własne na rachunek wnioskodawcy jest to wpłata wynagrodzenia wcześniej wypłacanego w gotówce. Podobnie nieregularne wsparcie otrzymywane od rodziny jest przekazywane w gotówce i następnie wpłacane na konto. Wnioskodawca również wyjaśnił, że wpływ kwoty (...) zł był związany z zaciągniętą pożyczką z karty kredytowej przeznaczoną na spłatę zadłużenia na innej karcie, co miało na celu uzyskanie niższego oprocentowania. Skarżący podkreślił, że limity kredytowe na kartach wnioskodawcy zostały ustalone w 1998 r., gdy jego sytuacja finansowa była znacząco lepsza, niż w chwili obecnej.

W ocenie skarżącego w obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, którego przeprowadzenie jest konieczne z punktu widzenia konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do rozpoznania sprawy przez Sąd.

Jednocześnie wnioskodawca załączył wyciąg z rachunku karty kredytowej, oświadczenie wnioskodawcy oraz postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w (...) z dnia (...) marca 2013 r. w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji, co do której toczy się postępowanie przed tutejszym Sądem pod sygnaturą: I SA/Po 408/13, z której w ocenie wnioskodawcy wynika, iż nie ma on środków finansowych pozwalających mu w jakimkolwiek stopniu ponieść koszty postępowania administracyjnego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na mocy art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez tę osobę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przepisu).

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Trzeba mieć na względzie, iż w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie SN z 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84; postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329).

Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, nie wykazał on bowiem w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy. Skarżący - jak wynika z jego oświadczenia - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z 2-letnią córką i ponoszą miesięczne koszty w wysokości od ok. (....]zł do (...) zł, w tym rata kredytu gotówkowego w wysokości (...) zł. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że uzyskuje miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości (...) zł brutto, jego żona natomiast w wysokości (...) zł brutto, zatem ich łączny dochód wynosi (...) zł brutto Następnie z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca uzyskuje (...) zł brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę, jest zatrudniony na 1/2 etatu na stanowisku Dyrektora Handlowego w spółce (...) Sp. z o.o., w której - jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego - posiada 25 udziałów o łącznej wartości (...) zł. Z załączonego natomiast zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez żonę skarżącego wynika, że jej średniomiesięczne dochody brutto wyniosły (...) zł brutto (średnia obliczona z uzyskiwanych przez nią dochodów brutto za miesiące od marca do sierpnia 2013 r.). Z powyższego wynika, że skarżący nie jest pozbawiony źródeł utrzymania. Zarówno wnioskodawca jak i jego żona mają stałe dochody z wynagrodzenia za pracę kwocie ok. (...) zł brutto. Ponadto jak wskazał skarżący, w ponoszeniu kosztów miesięcznego utrzymania, uzyskują pomoc od syna z pierwszego małżeństwa, brata, który mieszka w Norwegii i od rodziców swoich i żony Jak wynika z wyjaśnień skarżącego zawartych w sprzeciwie kwota (...) zł zarejestrowana na rachunku skarżącego jako "wpłaty własne" w okresie od maja do września stanowi wynagrodzenie wnioskodawcy oraz wsparcie od rodziny.

Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego jest fakt reprezentowania go w postępowaniu sądowym, przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem dopuszczalności uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść opłat sądowych, gdyż albo już na ustanowienie adwokata wygospodarował pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczył się z taką potrzebą w przyszłości.

W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Na podstawie zebranych w sprawie materiałów, należy stwierdzić, że skarżący do takich osób nie należy, zważywszy na uzyskiwaną pomoc od rodziny oraz stałe dochody z wynagrodzenia za pracę.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 3 - p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.