I SA/Po 772/18, Zakres skargi egzekucyjnej. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2597409

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 listopada 2018 r. I SA/Po 772/18 Zakres skargi egzekucyjnej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz.

Sędziowie: NSA Włodzimierz Zygmont, WSA Waldemar Inerowicz (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A Spółka Akcyjna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia (...) nr (...) w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w P. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec spółki A. S.A. z siedzibą w P. (dalej jako: "spółka", "zobowiązana" lub "skarżąca"), na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 20 marca 2018 r., nr (...), wystawionego przez Prezydenta Miasta (...), obejmującego zaległości w podatku od nieruchomości od osób prawnych w kwocie należności głównej (...) zł.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 18 kwietnia 2018 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w (...). Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone zobowiązanej w dniu 23 kwietnia 2018 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 19 kwietnia 2018 r.

Pismem z dnia 19 kwietnia 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ o przeszkodzie w realizacji zajęcia, z uwagi na brak środków.

Pismem z dnia (...) r. spółka złożyła skargę na powyższą czynność egzekucyjną, zarzucając dokonanie jej z naruszeniem art. 33 § 1 pkt 4 oraz art. 59 § 1 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm. - w skrócie: "u.p.e.a.") w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1785 z późn. zm. - w skrócie: "u.p.o.l."), polegającym na ich niezastosowaniu i dokonaniu czynności egzekucyjnej w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone. W uzasadnieniu skargi spółka zarzuciła, że podstawą dokonania czynności był tytuł wykonawczy, w którym została ona błędnie oznaczona jako zobowiązany.

Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia (...) r., nr (...), oddalił powyższą skargę.

W motywach rozstrzygnięcia organ egzekucyjny zaznaczył, że, co do zasady, w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 54 u.p.e.a. skarga na czynność przysługuje wyłącznie na czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W ramach takiej skargi można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Przedmiotem skargi nie mogą być natomiast okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych u.p.e.a. (np. zarzutu z art. 33 § 1). Ponadto organ egzekucyjny podkreślił, że przystępując do rozpatrzenia wniesionej skargi oraz prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego, zbadał z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Nie był natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

W zażaleniu z dnia (...) r. spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia zarzucając naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. polegającym na ich niezastosowaniu i dokonaniu czynności egzekucyjnej w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia (...) r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że podnoszone przez zobowiązaną okoliczności nie mogą stanowić skutecznej podstawy zakwestionowania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W szczególności organ II instancji podkreślił, że nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa regulujących procedurę dokonania zaskarżonej czynności, ani nie stwierdził istnienia okoliczności dających podstawę do uwzględnienia skargi, w związku z czym uznał brak podstaw do uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej.

Odnośnie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia (...) r., nr (...), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W skardze z dnia (...) r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka, reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i poprzedzającego do postanowienia organu I instancji, o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

1)

art. 138 § 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. - w skrócie: "k.p.a.") poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w P. z dnia (...) r.,

2)

art. 54 § 5a u.p.e.a. polegające na nieuwzględnieniu skargi na czynność egzekucyjną pomimo jej wydania z naruszeniem art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l.,

3)

art. 59 § 1 pkt 2, 4 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. polegające na ich niezastosowaniu i dokonaniu czynności egzekucyjnej w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone z uwagi na fakt, że zobowiązanie w podatku od nieruchomości w stosunku do spółki nie istniało, zaś postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w stosunku do niewłaściwego podmiotu - spółki - która w związku z tym, iż nie była posiadaczem samoistnym nieruchomości nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w toku postępowania wielokrotnie podnosiła, że była właścicielem nieruchomości, ale faktycznym posiadaczem samoistnym był inny podmiot. W związku z tym skarżąca stwierdziła, że skoro faktycznie nieruchomością władał inny podmiot niż właściciel, to organ egzekucyjny powinien uwzględnić jej argumenty i umorzyć postępowanie egzekucyjne. W sprawie doszło bowiem do naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., gdyż nieruchomością władał faktycznie posiadacz samoistny (podmiot inny niż właściciel), który powinien być uznany za podatnika podatku od nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w kwestii uznania za bezzasadną skargę na czynność egzekucyjną - zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w (...).

Na wstępie należy zaznaczyć, że procedura ustanowiona w u.p.e.a., co do zasady nie służy ustaleniu bądź określeniu obowiązków zobowiązanego, a przymusowemu wykonaniu tych obowiązków w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym typem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym przepisy k.p.a. mają odpowiednie zastosowanie, co oznacza, że zakres ich stosowania uzależniony jest od konkretnej kwestii powstałej w toku postępowania egzekucyjnego i w sytuacji, która nie jest wprost, bądź odmiennie uregulowana w ustawie egzekucyjnej (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 maja 2013 r., o sygn. akt I SA/Ol 152/13, wyrok ten oraz orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej:orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić też należy, że w postępowaniu tym, przy pewnej ochronie praw zobowiązanego, dominuje jednak interes wierzyciela.

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4).

W realiach rozpoznawanej sprawy szczególnego podkreślenia wymaga, że skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 3048/15, wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r., o sygn. akt II FSK 778/13). Zatem skarga unormowana w art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługuje zobowiązanemu na czynności organu egzekucyjnego o charakterze wykonawczym, faktycznym, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, czy - w szerszym ujęciu - ochrony prawnej.

Z poczynionych powyżej rozważań wynika zatem jednoznacznie, że skarga na czynności egzekucyjne może być skutecznie wywiedziona wyłącznie z takich okoliczności, które nie dają zobowiązanemu prawa do wystąpienia z innym środkiem prawnym wynikającym z u.p.e.a.

Ponadto za utrwalony w judykaturze należy uznać pogląd prawny, zgodnie z którym, z uwagi na zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym, skarga przewidziana w art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługuje wyłącznie na czynności podjęte w toku egzekucji o charakterze faktycznym i tylko wówczas, gdy zobowiązany nie może ich kwestionować w ramach innych środków prawnych, m.in. środków zaskarżenia czy wniosków. Omawiana skarga może dotyczyć wyłącznie konkretnej czynności organu egzekucyjnego, natomiast nie może obejmować zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, prawidłowości jego prowadzenia, czy działań wierzyciela poprzedzających wystawienie tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., o sygn. akt II FSK 2555/10).

Oznacza to, że skarga, o której stanowi art. 54 § 1 u.p.e.a., nie może być traktowana przez zobowiązanego jako jeden z wielu środków prawnych (środków zaskarżenia, wniosków), w których będzie przedstawiał te same argumenty i te same żądania, a organ każdorazowo będzie je rozpatrywał co do istoty. Innymi słowy, w sprawie zainicjowanej skargą na czynności egzekucyjne zobowiązany nie może skutecznie kwestionować zastosowania środka egzekucyjnego z powodu - w jego przekonaniu - niezgodnego z prawem prowadzenia egzekucji, nieistnienia obowiązku podlegającego egzekucji. Są to bowiem zagadnienia podlegające rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu w innych trybach przewidzianych w u.p.e.a., jak zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji, czy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Przedmiotem skargi wnoszonej na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., o sygn. akt II FSK 290/13).

W kontekście poczynionych wyżej rozważań Sąd stwierdza, że zarzuty wniesionej przez zobowiązaną skargi na czynność egzekucyjną (zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego) w istocie nie kwestionują poprawności przeprowadzonej przez organ I instancji czynności. Treść tych zarzutów wskazuje natomiast, że skarżąca kwestionuje poprawność deklaracji podatkowej będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Tymczasem w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na czynności egzekucyjne niemożliwe jest badanie zgodności z prawem deklaracji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 21 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm. - w skrócie: "O.p."), jeżeli przepisy prawa podatkowego nakładają na podatnika obowiązek złożenia deklaracji, a zobowiązanie podatkowe powstaje w sposób określony w § 1 pkt 1 (z mocy prawa), podatek wykazany w deklaracji jest podatkiem do zapłaty, z zastrzeżeniem § 3. Z uwagi na powyższe zamierzonego rezultatu nie mogą osiągnąć zarzuty naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. Organ egzekucyjny nie jest w żadnej mierze uprawniony do badania czy podatek od nieruchomości został nałożony na właściwy podmiot.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały również przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego powołane przez skarżącą. Wynika to wprost z zaskarżonego postanowienia, w którym organ II instancji wskazał, że Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia (...) r., nr (...), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie Sąd podkreśla, że w toku postępowania wywołanego wniesieniem skargi na czynności egzekucyjne organ nie jest uprawniony do badania poprawności stanowiącej podstawę tytułu wykonawczego deklaracji. Wobec tego nie sposób przyjąć, że w sprawie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Brak jest również przesłanek świadczących o niewymagalności, umorzeniu lub wygaśnięciu dochodzonego zobowiązania podatkowego. Nie wystąpiły również okoliczności skutkujące niedopuszczalnością egzekucji bądź też zastosowanych w jej trakcie środków egzekucyjnych.

Wątpliwości Sądu nie budzi także sposób, w jaki dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w (...). W tym miejscu należy wskazać, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zostało uregulowane w art. 80 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. Zgodnie zaś z art. 80 § 2 u.p.e.a, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

W badanej sprawie został zastosowany tryb postępowania wynikający z powołanych wyżej uregulowań. Dokonując zajęcia rachunku bankowego organ przesłał do banku (...) zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 18 kwietnia 2018 r. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone skarżącej w dniu 23 kwietnia 2018 r., zaś dłużnikowi zajętej wierzytelności 19 kwietnia 2018 r. Uzasadnienie postanowienia zawiera prawidłową ocenę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.

W ocenie Sądu, w badanej sprawie nie doszło także do naruszenia art. 54 § 5a u.p.e.a., albowiem przepis ten znajduje zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne.

Wbrew twierdzeniom skargi nie zostały naruszone art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a., gdyż postanowienie organu I instancji oddalające skargę na czynność egzekucyjną odpowiadało prawu.

W podsumowaniu sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, albowiem przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłyby lub miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.