Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2091533

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 22 lipca 2016 r.
I SA/Po 57/16

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...), Nr (...) w przedmiocie niewyrażenia zgody na zwolnienie zajętej wierzytelności postanawia: oddalić wniosek.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący PB złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu (...) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał cyt.:"- brak znacznych dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie właściciel dobrze prosperującej firmy, - niemożliwość funkcjonowania w systemie przed wydaniem decyzji starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej, które w przeszłości były pokrywane z dochodu stacji". Skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, razem z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. (...) ha, posiada również nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz przedmioty o wartości powyżej (...) związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dochód żony w (...) wyniósł (...). Skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący podał, że z tytułu stosunku pracy uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości (...), z tytułu renty inwalidzkiej dochód jego wynosi (...), t.j. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości (...), z działalności gospodarczej do (...) poniósł stratę w wysokości (...). Wnioskodawca podał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. (...), przy czym (...). Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych oraz wykaz obciążeń kredytowych.

Pismem z dnia (...) wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

1.

złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za (...) złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

2.

wyjaśnienie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają rachunki bankowe w A, B, C, w innych bankach, należy podać w jakich bankach skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają rachunki bankowe,

3.

złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych i rachunków kart kredytowych za ostatnie (...) miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

4.

złożenie przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczeń o posiadanych przedmiotach wartościowych, w tym pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową,

5.

podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza ciągnikiem B posiadają inne urządzenia i pojazdy, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej (np.: kombajn, traktor, inne maszyny rolnicze), jaki jest ich rok produkcji oraz wartość rynkowa,

6.

złożenie przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczeń co do posiadanych nieruchomości (zarówno użytkowane, jak i oddane w dzierżawę) oraz wskazanie sposobu ich zagospodarowania, czy są zabudowane, w jaki sposób i w jaki sposób są użytkowane,

7.

podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne - poza wymienionym przez skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę i z tytułu renty - dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, najmu, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej, upraw, hodowli, działalności gospodarczej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych itd.),

8.

złożenie odpisu z książki przychodów i rozchodów za miesiące (...),

9.

złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie (...) miesięcy,

10.

złożenie wyciągów z rachunków bankowych firmowych za ostatnie (...) miesięcy,

11.

podanie ilu skarżący zatrudnia pracowników,

12.

określenie rozmiaru i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, t.j. udokumentowanie kosztów prowadzenia działalności rolniczej za (...) (wydatki na (...)) oraz uzyskiwanych z tego tytułu w (...) przychodów,

13.

podanie czy D prowadzi działalność gospodarczą w oparciu o majątek skarżącego (np. użytkuje stacje paliw albo inne składniki majątku skarżącego) oraz udokumentowanie wysokości przychodu z tego tytułu, ponadto należy wskazać wysokość przychodu wynikającego z faktu zlokalizowania siedziby Spółki na nieruchomości skarżącego, podać jakie powiązania rodzinne występują pomiędzy skarżącym i osobami posiadającymi udziały w D lub działającymi we władzach tej Spółki.

Pismo doręczono skarżącemu w dniu (...), zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem (...). Tymczasem skarżący do dnia dzisiejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek - możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1)

w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2)

w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenie stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, posiada nieruchomość rolną o pow. (...) ha, nieruchomości związane z prowadzoną działalnością, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Małżonka skarżącego w (...) uzyskała dochód w wysokości (...). Wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości (...) brutto oraz z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości (...), do wypłaty po potrąceniach komorniczych pozostaje kwota w wysokości (...). Skarżący i jego żona ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. (...). Wnioskodawca mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za (...) złożonych przez niego i małżonkę, wyciągów z rachunków bankowych swoich i małżonki, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe posiadają, nie złożył oświadczeń o posiadanych przedmiotach wartościowych, w tym pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, nie wyjaśnił czy poza ciągnikiem B posiadają inne urządzenia i pojazdy, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący nie wyjaśnił czy on i jego żona poza dochodami wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują inne dochody, w tym m.in. czy otrzymują dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawca nie przedłożył odpisu z książki przychodów i rozchodów za miesiące (...), odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie (...) miesięcy, nie podał ilu zatrudnia pracowników. Skarżący nie określił rozmiaru i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, nie podał kosztów prowadzenia działalności rolniczej w (...) oraz uzyskiwanych z tego tytułu w w. w okresie przychodów, nie złożył również wyjaśnień dotyczących D.

W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił swojej i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonki rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.