Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1759589

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 28 kwietnia 2015 r.
I SA/Po 57/15
Obowiązki spadkodawcy w sytuacji uzyskania wiedzy co do określonego składnika majątku spadkowego po złożeniu SD-Z2.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Inerowicz.

Sędziowie WSA: Katarzyna Nikodem (spr.), Karol Pawlicki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi k.k. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn

I.

uchyla zaskarżoną decyzję;

II.

stwierdza, że decyzja wymieniona w punkcie I nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku;

III.

zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę (...) zł ((...) 00/100) tytułem zwrotu kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...).01.2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego (...) ustalił X.A zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w wysokości (...) zł, z tytułu nabycia spadku.

W motywach rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z dnia (...).04.2011 r. Sąd Rejonowy (...) i (...) stwierdził, że spadek po X.B, zmarłej w dniu (...).01.2011 r., na podstawie testamentu holograficznego z dnia (...).01.2006 r., nabył syn X.A, w całości. Powyższe postanowienie uprawomocniło się z dniem (...).05.2011 r. W dniu (...).08.2011 r. X.A złożył w Urzędzie Skarbowym (...) zgłoszenie o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2, w którym wykazał udział wynoszący 1/6 części w nieruchomości o powierzchni użytkowej 901 m2, zabudowanej domem wielomieszkaniowym, położonej przy ul. (...) w (...). Nabycie to podlegało zwolnieniu z mocy art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 z późn. zm.) zwana dalej u.p.s.d.

W dniach (...) wrześniu 2011 r., (...) października 2011 r. i (...) stycznia 2012 r. do organu podatkowego wpłynęły informacje z banków o wypłaceniu X.A środków pieniężnych oraz o przysporzeniu majątkowym w postaci papierów wartościowych, które nie zostały zgłoszone do masy spadkowej.

Wezwany pismem z dnia (...) marca 2013 r. do złożenia wyjaśnień X.A w dniu (...) kwietnia 2013 r. złożył zeznania podatkowe, w którym wykazał masę spadkową w kwocie (...).

Pismem z dnia (...) kwietnia 2013 r. organ podatkowy wezwał podatnika do wystąpienia do banków i biur maklerskich, w których spadkodawczyni posiadała aktywa o wydanie zaświadczeń o wartości posiadanych przez nią środków na dzień śmierci.

W dniu (...).11.2013 r. X.A złożył korektę zeznania o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych SD-3, w której jako przedmiot nabycia wykazał:

- (...) zł,

- papiery wartościowe w (...) SA -(...) oraz (...) S.A. o wartości (...) zł.

Wartość nabytego w drodze spadku majątku, nie zgłoszonego Naczelnikowi Urzędu Skarbowego (...) w zgłoszeniu o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2, określona została przez X.A w korekcie zeznania w łącznej wysokości (...) zł.

Za podstawę opodatkowania organ ten przyjął powyższą kwotę (spadek nie był obciążony długami ani ciężarami), od której odliczył kwotę wolną od podatku przewidzianą dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej w wysokości (...) -zł.

Nie godząc się z rozstrzygnięciem organu podatkowego pierwszej instancji, pismem z dnia (...).02.2014 r., uzupełnione pismem z dnia (...).03.2014 r., strona wniosła odwołanie.

Zarzuty odwołania koncentrowały się wokół kwestii zwolnienia, o którym mowa w art. 4a u.p.s.d. Zdaniem strony uchybienie terminu do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych nastąpiło bez winy zainteresowanego. Według strony organ podatkowy posiadając informację o dokonanych przez (...) S.A. oraz (...) SA wypłatach, powinien przed upływem terminu uprawniającego do skorzystania ze zwolnienia podatkowego, poinformować spadkobiercę o konieczności złożenia korekty zgłoszenia o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2. Żądał też wyłączenia z podstawy opodatkowania środków zgromadzonych na rachunku wspólnym ze spadkodawcą oraz wartości papierów wartościowych w (...).

W wyniku rozpatrzenia sprawy w toku instancji odwoławczej, decyzją z dnia (...) maja 2014 r., Dyrektor Izby Skarbowej w (...) uchylił decyzję organu podatkowego pierwszej instancji i ustalił zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w wysokości (...) zł.

Organ odwoławczy wskazał, że dokonując oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu przed organem podatkowym pierwszej instancji oraz wobec wyjaśnień podatnika złożonych w trakcie postępowania odwoławczego należy skorygować podstawę opodatkowania, ponieważ z zaświadczenia wydanego przez (...) SA z dnia (...).05.2013 r. wynika, iż X.B nie była jedynym posiadaczem rachunku oszczędnościowego, na którym w dacie jej śmierci znajdowały się środki pieniężne w wysokości (...) zł, lecz współposiadaczem tego rachunku. Wskazany wyżej rachunek założony został na nazwisko dwóch posiadaczy - X.B oraz X.A, co potwierdza zaświadczenie (...) SA z dnia (...).01.2014 r. W związku z powyższym organ odwoławczy przyjął, że do spadku po X.B weszła jedynie połowa zgromadzonych na tym rachunku środków, tj. kwota (...) zł.

W pozostałym zakresie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że zebrany w sprawie materiał dowodowy przeczy twierdzeniu, że strona nie posiadała pełnej wiedzy co do wszystkich składników masy spadkowej.

W dniu (...).09.2011 r. (...) S.A. dokonał wypłaty środków pieniężnych na rzecz X.A w kwocie (...) zł, natomiast w dniu (...).10.2011 r. (...) SA wypłacił spadkobiercy (zwrócił dług) w wysokości (...) zł oraz (...) EUR (równowartość (...) zł). Wypłaty te miały miejsce przez dniem (...).11.2011 r. tj. przed upływem 6-miesięcznego terminu, o którym mowa w przywołanym wcześniej art. 4a ust. 1 u.p.s.d. Ponadto kwota przychodu (...) zł po rozliczeniu likwidacji funduszu (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty zaksięgowana została na rachunek bankowy, który wskazał X.A (pismo Centrum Usług Powierniczych Banku (...) S.A. z dnia (...).04.2013 r.). W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego, X.A nie może skorzystać z wyjątkowego i alternatywnego rozwiązania co do liczenia 6-miesięcznego terminu do zgłoszenia organowi podatkowemu nabycia niektórych składników masy spadkowej, przewidzianego w art. 4a ust. 2 u.p.s.d.

Organ odwoławczy ponadto podkreślił, że odwołujący nie może czynić zarzutów, że organ podatkowy I instancji nie poinformował strony w terminie określonym w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., ponieważ powyższe zwolnienie ma charakter warunkowy, zaś jego uzyskanie zależy tylko i wyłącznie od prawidłowego zachowania się samego spadkobiercy. Na organach podatkowych nie ciąży również obowiązek poszukiwania składników masy spadkowej. To spadkobierca ma obowiązek wskazania nabytego w spadku majątku. W ocenie organu zarzut ten jest tym bardziej niezrozumiały, że wypłaty środków pieniężnych, o których organ podatkowy dowiedział się z informacji przekazanych przez (...) SA oraz (...) S.A., dokonywane były wyłącznie na rzecz odwołującego - jedynego spadkobiercę X.B i z jego inicjatywy. Zdaniem organu odwoławczego podatnik wiedział o wchodzących w skład masy spadkowej środkach przed upływem terminu, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu X.A wniósł o umorzenie podatku w całości oraz odliczenie od podstawy opodatkowania wartości papierów wartościowych z (...).

Zaskarżonej decyzji zarzucił, że organ nie uznał faktu, iż Urząd Skarbowy miał realną możliwość powiadomienia strony o obowiązku złożenia korekt oświadczenia podatkowego, co by umożliwiło mu złożenie korekty w terminie.

Zdaniem skarżącego organ błędnie nie uwzględnił faktu, że o papierach wartościowych z (...) dowiedział się później niż na sześć miesięcy przed złożeniem oświadczenia podatkowego.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podkreśliła, że fakt zamieszkania wspólnie z matką nie jest jednoznaczny, iż posiadał wiedzę o wszystkich składnikach jej oszczędności. O papierach wartościowych z (...) (przejętego w międzyczasie przez (...)), dowiedział się na początku grudnia 2012 r. z pisma wysłanego na adres mamy, w którym powiadamiano, iż minął okres likwidacji i papiery te należy zrealizować. Tę okoliczność można sprawdzić przez ustalenie, kiedy zostały wypłacone środki. Zeznanie podatkowe podatnik złożył w dniu (...) kwietnia 2013 r., czyli przed upływem 6 miesięcy, zachowując warunki z art. 4a u.p.s.d., a bank i tak potrącił mu od tego (...) podatku.

Ponadto organ odwoławczy nie uznał faktu, że Urząd Skarbowy został powiadomiony przez Banki we wrześniu 2011 o wypłatach środków zgromadzonych na rachunkach bankowych przez X.B, a obowiązek zgłoszenia trwał do 20 listopada 2012, co świadczy o tym, że Urząd Skarbowy miał realną możliwość powiadomienia strony o obowiązku złożenia korekt oświadczenia podatkowego, co umożliwiłoby mu złożenie korekty w terminie.

Dyrektor Izby Skarbowej w (...) podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na zastosowanie regulacji, o której mowa w art. 4a ust. 2 u.p.s.d.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - dalej zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd może wydać rozstrzygnięcie stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik spraw, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie ma kompetencji do zmiany decyzji, tym bardziej do umorzenia podatku, dlatego też wniosek zawarty w skardze nie może być, w świetle powołanych wyżej przepisów, uwzględniony.

Sąd jednak dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w (...).

Zgodnie z art. 4a ust. 1 u.p.s.d. zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli: (pkt 1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-8 i ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4. Przepis art. 4a ust. 2 u.p.s.d. stanowi, że jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 stosuje się, gdy nabywca zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu. Jeśli tego obowiązku nie dopełni, to zgodnie z art. 4a ust. 3 u.p.s.d., nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej. Zakreślony termin do zgłoszenia nabycia własności rzeczy czy praw majątkowych jest terminem prawa materialnego, który jest nieprzywracalny.

W ocenie Sądu wykładania literalna art. 4a ust. 2 u.p.s.d. daje podstawy do stwierdzenia, że powołany przepis dotyczy nie tylko sytuacji gdy spadkobierca nie wie, że przysługują mu prawa do spadku, ponieważ nie brał udziału w postępowaniu spadkowym i nie ma wiedzy o wydanym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia przez niego spadku, ale również sytuacji, gdy spadkobierca brał udział w postępowaniu spadkowym, jednak w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie uzyskał wiedzy dotyczącej określonego składnika majątkowego wchodzącego w skład masy spadkowej, czyli dotyczy sytuacji, gdy już po upływie terminu, w jakim należy złożyć zgłoszenie SD-Z2 posiadł wiedzę o danym składniku majątku. W takiej sytuacji spadkodawca jest obowiązany do uprawdopodobnienia okoliczności późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.

Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po X.B uprawomocniło się w dniu (...) maja 2011 r., zatem termin do zgłoszenia nabycia własności rzeczy i praw majątkowych upłynął z dniem (...) listopada 2011 r. Skarżący w zakreślonym terminie złożył zgłoszenie SD-Z2, jednak w złożonym w dniu (...) sierpnia 2011 r. zgłoszeniu nie wykazał wszystkich składników masy spadkowej. Nie dokonał też korekty zgłoszenia w przewidzianym terminie. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że organ podatkowy miał obowiązek poinformować skarżącego o konieczności złożenia korekty zgłoszenia SD-Z2, aby mógł skorzystać ze zwolnienia z podatku. Należy podzielić stanowisko organu, że zwolnienie podatkowe określone w art. 4a u.p.s.d. ma charakter warunkowy i zależy wyłącznie od spełnienia przez podatnika warunku zgłoszenia nabycia własności rzeczy i praw majątkowych w drodze spadku.

Jednakże w ocenie Sądu organ odwoławczy nie uwzględnił w sprawie wszystkich okoliczności sprawy, które mogły mieć wpływ na zakres przedmiotowy opodatkowania podatkiem od spadku X.A.

Dyrektor Izby Skarbowej w (...) przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania przepisu art. 4a ust. 2 u.p.s.d., ponieważ X.A jest jedynym spadkobiercą X.B, był wnioskodawcą postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłem matce i zamieszkiwał razem z matką, zatem posiadał pełną wiedzę o składnikach majątku nabytego w drodze spadku w czasie, kiedy winien złożyć zgłoszenie SD-Z2.

W ocenie Sądu wskazane w decyzji okoliczności nie dowodzą wprost, że skarżący posiadał pełną wiedzę o stanie spadku odziedziczonego po matce w momencie składania zgłoszenia SD-Z2, jak również przed upływem 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. W odwołaniu strona podniosła, że o nabyciu w drodze dziedziczenia certyfikatów inwestycyjnych Funduszu: (...) Nieruchomości Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w (...) dowiedziała się pod koniec listopada lub na początku grudnia 2012 r. W aktach sprawy (k. 28) znajduje się zaświadczenie (...) S.A. informujące, że w dniu (...) listopada 2012 r. Fundusz uległ likwidacji w związku z terminem jego zapadalności i środki należne X.B z tytułu bezwarunkowego wykupu certyfikatów przez Fundusz w związku z likwidacją funduszu zostały wypłacone na rachunek Spadkobiercy w dniu (...) listopada 2012 r. Organ odwoławczy nie odniósł się do podnoszonych w odwołaniu kwestii, że skarżący dowiedział się o nabyciu w drodze spadku certyfikatów inwestycyjnych w listopadzie 2012, nie przeanalizował, czy można przyjąć za wiarygodne, że dopiero w listopadzie 2012 r. X.A dowiedział się, że odziedziczył wskazane papiery wartościowe. Należy podkreślić, że ustawodawca nie wymaga, aby podatnik udowodnił, że w późniejszym terminie dowiedział się o nabyciu danego składnika, wystarczy uprawdopodobnienie wskazanego faktu. Uprawdopodobnienie to przyjęcie istnienia określonego faktu na podstawie prawdopodobieństwa, wiarygodności, a nie udowodnienia. Podatnik nie musi przedstawić dowodu czyniącego fakt absolutnie pewnym, lecz wystarczy wskazać okoliczności wystarczające do przekonania o wiarygodności wskazanego faktu. Jeśli organ uznałby, że strona uprawdopodobniła, że w listopadzie 2012 r. dowiedziała się o nabyciu papierów wartościowych w postaci certyfikatów inwestycyjnych, organ, mając na uwadze zasadę zaufania do organów państwa wyrażoną w art. 121 O.p., winien przyjąć, że strona błędnie zamiast wykazać na druku SD-Z2 zgłoszenie nabycia papierów wartościowych (ponieważ termin ten zaczął biec od listopada 2011 r.), ujawniła ten składnik w złożonym na wezwanie organu podatkowego (pismo z dnia (...) marca 2013 r.) zeznaniu podatkowym SD-3 złożonym w dniu (...) kwietnia 2013 r. i objąć zwolnieniem wartość nabytych papierów wartościowych w postaci certyfikatów inwestycyjnych, jako zgłoszonych organowi podatkowemu - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego (...) w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziała się o ich nabyciu.

W związku z powyższym organ podatkowy winien ponownie przeanalizować materiał dowodowy, ewentualnie zwrócić się do (...) - Obszar Centralnych Usług Rozliczeniowych Centrum Usług Powierniczych w (...) o informację, kiedy skarżący pozyskał pierwszą informację o certyfikatach inwestycyjnych Funduszu, w celu ustalenia, czy można przyjąć za uprawdopodobnione, że X.A pod koniec listopada 2011 r. dowiedział się o nabyciu wskazanych papierów wartościowych. Dopiero po takiej analizie należy wydać decyzję, uwzględniając wskazane w uzasadnieniu wytyczne.

W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, 152 oraz 200 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.