Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2091394

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 15 czerwca 2016 r.
I SA/Po 521/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Po 521/16 - oddalającego wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia (...), nr (...) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za I kwartał 2012 r.; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - adwokata, pismem z dnia 26 lutego 2016 r., wniósł do tutejszego Sądu skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. W skardze wniesiono o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od uiszczania wpisu od skargi. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik skarżącego przedłożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek skarżącego z dnia 27 lutego 2016 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie uiszczenia wpisu. W uzasadnieniu wniosku podano, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, tj. uiścić wpisu od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem w wieku (...) lat. Wnioskodawca podał, że posiada dom o pow. (...) m2 i wartości szacunkowej ok. (...) zł. Skarżący nie posiada przy tym nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Syn skarżącego pozostaje na jego utrzymaniu oraz nie posiada przedstawiającego większą wartość majątku. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że uzyskuje on z tytułu wykonywanej pracy miesięczny dochód w kwocie (...) zł netto. Skarżący zaznaczył, że rata kredytu na dom wynosi (...) zł.

Pismem z dnia 25 kwietnia 2016 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do udzielenia odpowiedzi na postawione w omawianym piśmie pytania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego przedłożył jedynie odpisy zeznań podatkowych skarżącego za 2013 i 2014 r.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Po 521/16 oddalił wniosek. Uzasadniając swoje postanowienie referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniono przy tym, że skarżący - mimo wezwania ze strony referendarza sądowego - nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. W tym kontekście stwierdzono, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące swojej sytuacji materialnej.

Odpis wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 30 maja 2016 r. (k. (...) akt sądowych). Pismem z dnia 6 czerwca 2016 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od omówionego powyżej postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że okoliczności faktyczne sprawy uzasadniają udzielenie wnioskodawcy częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzono również, że uiszczenie wpisu od skargi, przy uwzględnieniu sytuacji materialnej i życiowej skarżącego zdecydowanie przerasta jego możliwości oraz pociąga za sobą zbyt poważne skutki. W ocenie pełnomocnika wnioskodawcy uiszczenie wpisu od skargi jest wręcz niemożliwe. Podniesiono również, że zarobki skarżącego pozwalają jedynie na zaspokojenie bieżących potrzeb jego oraz jego syna. Zaznaczono również, że wnioskodawca nie pozostaje w związku małżeńskim. Syn skarżącego pracuje dorywczo oraz nie otrzymuje renty alimentacyjnej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 p.p.s.a., dostępny w bazie danych Legalis).

W niniejszej sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa.

W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.

Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłem przed Sądem sprawy należy wskazać, że z oświadczenia zawartego we wniosku skarżącego z dnia 27 lutego 2016 r., wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem. Skarżący posiada dom o wartości ok. (...) zł. Wnioskodawca nie posiada innych przedmiotów o wartości powyżej (...) zł osiągając dochód z pracy w kwocie ok. (...) zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył również, że miesięczna rata kredytu za dom wynosi ok. (...) zł. W oparciu o powyższe dane nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżącego zgodnie z jego żądaniami bowiem zawarte we wniosku dane są niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a., wezwał pismem z dnia 25 kwietnia 2016 r., wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę jego sytuacji majątkowej i finansowej. Podkreślić przy tym należy, że skarżący w sposób wybiórczy wywiązał się ze skierowanego do niego wezwania, nie udzielając tym samym wyczerpujących wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. W kontekście omawianego zaniechania skarżącego należy zwrócić uwagę, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Raz jeszcze podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżący ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie mu prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącego. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie go od kosztów. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym trafnie podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przykładowo w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11 dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżący jest właścicielem domu o wartości ok. (...) zł. Z przedłożonych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych za 2013 i 2014 r., wynika, że w tych latach skarżący uzyskiwał przychody z tytułu wynagrodzenia za pracę. Z kolei z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący na chwile obecną osiąga dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie (...) zł netto. Podkreślić jednak należy, że mimo wezwania ze strony referendarza sądowego skarżący nie złożył wyjaśnień odnośnie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Również wskazana we wniosku o udzielenie prawa pomocy okoliczność ponoszenia rat kredytowych w kwocie (...) zł nie została udowodniona żadnego rodzaju dokumentem.

Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący wystąpienia po jego stronie przesłanek warunkujących przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.