I SA/Po 261/21, Określanie wysokości kosztów egzekucyjnych. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3205342

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2021 r. I SA/Po 261/21 Określanie wysokości kosztów egzekucyjnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka.

Sędziowie WSA: Izabel Kucznerowicz (spr.), Katarzyna Nikodem.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi (...) w (...) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w (...) z dnia (...) 2021 r. nr (...) w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego

1. uchyla zaskarżone postanowienie;

2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w (...) na rzecz skarżącej (...) w (...) kwotę 597,- (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia (...) listopada 2020 r. Naczelnik Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w P. obciążył wierzyciela, tj. P. W., kosztami egzekucyjnymi w kwocie (...) zł powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki N. na podstawie tytułu wykonawczego nr (...)

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że prowadził wobec spółki N. z/s w P., ul. (...), postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr (...), wystawionego w dniu (...) października 2018 r. przez P. W.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem z dnia (...) listopada 2018 r., nr (...), organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w S. S.A. Zawiadomienie wraz z odpisem przedmiotowego tytułu wykonawczego doręczono stronie w dniu (...) listopada 2018 r. (zajęcie okazało się nieskuteczne).

W dniu (...) listopada 2018 r. organ egzekucyjny zawiadomieniem nr (...), dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w S. Powyższe zajęcie okazało się nieskuteczne, z uwagi na brak uznania wierzytelności.

Zawiadomieniem z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...) organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług.

Ponadto, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia (...) listopada 2018 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. S.A. Zajęcie okazało się nieskuteczne, z uwagi na brak rachunku bankowego.

W toku prowadzonego wobec spółki N. S.A. postępowania egzekucyjnego, Naczelnik Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w P., dokonał licznych zajęć innych wierzytelności pieniężnych, tj.:

- zajęcie wierzytelności w I. z dnia (...) marca 2019 r.,

- zajęcie wierzytelności w P. z dnia (...) kwietnia 2019 r.,

- zajęcie wierzytelności w V. z dnia (...) lipca 2019 r.,

- zajęcie wierzytelności w V. z dnia (...) lipca 2019 r.,

- zajęcie wierzytelności w I. z dnia (...) sierpnia 2019 r.,

- zajęcie wierzytelności w D. z dnia (...) stycznia 2020 r.

W odpowiedzi na ww. zajęcia, dłużnicy zajętych wierzytelności poinformowali organ o braku uznania wierzytelności. W związku z powyższym przedmiotowe zajęcia okazały się nieskuteczne.

Zawiadomieniem z dnia (...) sierpnia 2020 r., nr (...), organ egzekucyjny dokonał kolejnego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w I. S.A. W odpowiedzi na powyższe zajęcie, dłużnik zajętej wierzytelności wskazało przeszkodzie w realizacji zajęcia, z uwagi na brak rachunku bankowego.

Z uwagi na bezskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec spółki N.., Naczelnik Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w P. w oparciu o przepis art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427, z późn. zm. - dalej "u.p.e.a", postanowieniem z dnia (...) września 2020 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec ww. spółki na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) wystawionego przez P. W.

Następnie w dniu (...) października 2020 r. organ egzekucyjny wydał zawiadomienie nr (...) o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki N. S.A. z/s w P., na podstawie tytułu wykonawczego nr (...), w łącznej wysokości (...) zł.

Pismem z dnia (...) listopada 2020 r., wierzyciel, tj. P. W. złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Naczelnik Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w P. wskazał na następujące wyliczenia i naliczone koszty egzekucyjne wskutek zastosowania skutecznego środka egzekucyjnego:

1. kwota należności głównej: (...) zł

2. kwota odsetek: (...) zł

3. kwota kosztów egzekucyjnych (...) zł:

4. opłata manipulacyjna 1%, tj. (...) zł, która została naliczona zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. który stanowi, iż organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż (...). W podstawę obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, - opłata za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego 5%, tj. (...) zł, która została naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. który stanowi, iż za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych organ egzekucyjny pobiera opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż (...) zł.

W wyniku zastosowanego skutecznego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny uzyskał kwotę w wysokości (...) zł, która to została rozliczona na poczet kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej. Po odliczeniu tej kwoty pozostała kwota kosztów egzekucyjnych wyniosła (...) zł.

Mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, Naczelnik Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w P. po zmiarkowaniu powstałych kosztów egzekucyjnych, wskazał kwotę kosztów w wysokości (...) zł.

Organ wyjaśnił, że wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty. Z racji nie wyeliminowania przez TK z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., art. 64 § 6 u.p.e.a. i 64 § 8 u.p.e.a. w całości, do czasu postulowanej przez TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nowelizacji ustawy, możliwe i konieczne jest orzekanie o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych przez TK.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że dla określenia maksymalnych opłat za czynności egzekucyjne zasadnym jest odwołanie się do przepisu art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż (...) zł. Mając jednak na uwadze różnice w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę w ww. ustawie pomiędzy 4% a 8%, to zachowując ustawową proporcję zasadne jest zdaniem organu przyjęcie, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do (...) zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki, z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia (np. za zajęcie rachunku bankowego maksymalna opłata będzie wynosiła (...) zł).

W ocenie organu, co do zasady nadal istnieje podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4, § 6 i § 8 u.p.e.a. Zaskarżone przepisy do chwili utraty ich mocy są elementem obowiązującego porządku prawnego i stanowią postawę rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

Organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne pociąga za sobą powstawanie kosztów egzekucyjnych. Na koszty te składają się opłaty za dokonane czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 u.p.e.a.) w tym opłata manipulacyjna (art. 64 § 6 u.p.e.a.), za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), wydatki egzekucyjne (art. 64b u.p.e.a.), sporządzenie protokołu o stanie majątkowym (art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.) czyli koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji.

Organ wskazał, że wierzyciel kierując do organu egzekucyjnego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego poza możliwością uzyskania na tej drodze zwrotu należnej od dłużnika kwoty, winien liczyć się także z ewentualnym ponoszeniem kosztów z tym związanych, przy jednoczesnym braku wymiernych efektów egzekucji. Skoro bowiem egzekucja okazuje się nie w każdym przypadku skuteczna, wierzyciel jest zobligowany do ponoszenia kosztów egzekucyjnych za dokonane czynności zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a.

Pełnomocnik Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (dalej: strona, skarżący), pismem z dnia (...) grudnia 2020 r., wniósł zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji.

W treści zażalenia, pełnomocnik strony wniósł o uchylenie ww. rozstrzygnięcia w całości i ponowne określenie kosztów w wysokości odpowiadającej rzeczywistym wydatkom i kosztom związanym z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu.

Strona zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie następujących przepisów prawa:

- art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a.,

- art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.,

- art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.,

- art. 107 § 3 k.p.a. i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.,

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia (...) stycznia 2021 r., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Odnosząc się do argumentów strony, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż (...) Ponadto, na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż (...) W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie (art. 64 § 10 u.p.e.a.).

Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że egzekucja administracyjna nie jest prowadzona na koszt organu egzekucyjnego i każda czynność powodująca wygenerowanie kosztów powoduje konieczność ich pokrycia przez zobowiązanego, ewentualnie wierzyciela. Organ wskazał, że z racji niewyeliminowania przez TK z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., 64 § 6 u.p.e.a., 64 § 8 u.p.e.a. w całości, do czasu postulowanej przez Trybunał nowelizacji ustawy, możliwe i konieczne orzekanie jest o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych przez Trybunał Konstytucyjny. W konsekwencji, co do zasady, nadal istnieje podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie ww. przepisów. Zaskarżone przepisy, do chwili utraty ich mocy, są elementem obowiązującego porządku prawnego i stanowią podstawę rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

W ocenie organu odwoławczego, rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego zostało podjęte w zgodzie z obowiązującymi przepisami postępowania administracyjnego i z poszanowaniem jego zasad, a zawarte w nim uzasadnienie faktyczne i prawne w sposób wyczerpujący wyjaśnia motywy organu pierwszej instancji oraz przepisy prawa, którymi kierował się, obliczając wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego.

Pismem z dnia (...) lutego 2021 r. pełnomocnik strony wniósł skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, poprzez błędne zastosowanie, w sytuacji gdy brak określenia maksymalnej opłaty manipulacyjnej i egzekucyjnej w tych przepisach stanowi o ich niekonstytucyjności w świetle wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., TK (sygn. akt SK 31/14) a brak uchylenia przedmiotowych przepisów przez Trybunał Konstytucyjny nie daje podstaw do ich określania w drodze wykładni dokonywanej przez organy administracji publicznej, a w związku z powyższym stosowanie tych przepisów w zgodzie z Konstytucją wymaga zrezygnowania z pobierania tych opłat;

b) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącej opłatą egzekucyjną w wysokości (...) złotych poprzez wykładnię odnoszącą się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. jest zgodne z prawem chociaż nie znajduje odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, częstotliwości podejmowanych czynności, i ich skomplikowaniu, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14) stwierdził niezgodność art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat i nakazał uwzględnienie ww. okoliczności oraz racjonalnej zależności między wysokością opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych;

c) art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez jego błędne zastosowanie wbrew regułom zastosowanym w wyroku TK o sygn. akt SK 31/14 i określenie opłaty manipulacyjnej w wysokości (...) złotych tj. 1% od dochodzonej należności publicznoprawnej w sytuacji gdy opłata ta nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej a jej zastosowanie bez wskazań zawartych wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt (...) jest naruszeniem art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP;

d) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię w sytuacji gdy opłata ta nie określa maksymalnej wysokości opłaty a jej łączna wysokość tj. (...) złotych ((...) zł 5% opłata egzekucyjna oraz (...) złotych 5% opłata egzekucyjna pomniejszona do kwoty (...) zł poprzez analogię do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) niezależnie od skuteczności egzekucji nie znajduje odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, i tym samym określenie powyższych opłat w oparciu o ww. przepisy nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów Konstytucji bez uwzględnienia wskazówek zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

e) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego jak również określenie kosztów w dwojaki sposób, tym samym nieuwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niezgodne z prawem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14);

f) art. 6 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i ograniczenie się do prostego wskazania, że budowanie przy ustaleniu kosztów paraleli do wymiarkowanej maksymalnej opłaty egzekucyjnej w oparciu o art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., uzasadnia zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a w konsekwencji powyższego nieuprawnione potraktowanie interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 31/14 jako znajdującego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy argumentacja Trybunału Konstytucyjnego nie koreluje ze stanem faktycznym sprawy, a w konsekwencji powyższego, naruszenie wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zasady praworządności i pogłębienia zaufania do obywateli;

g) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej i naruszenie zasady wyrażonej w art. 7 § 2 u.p.e.a., której celem jest racjonalizowanie kosztów tak aby postanowienie w sprawie kosztów nie było nacechowane jedynie chęcią uzyskania opłat egzekucyjnych w konsekwencji uzyskanie przez organ egzekucyjny dochodu w łącznej wysokości (...) zł w postaci kosztów poprzez zastosowanie art. 64 § 6 u.p.e.a. i art. 64 § 1 pkt u.p.e.a. w brzmieniu które utraciło domniemanie konstytucyjności bez uwzględnienia wskazań zawartych w wyroku TK o sygn. akt SK 31/14, w konsekwencji wierzyciel został pozbawiony odzyskania jakiejkolwiek należności publicznoprawnej i nadto został obciążony pozostałą kwotą kosztów (...) złotych określoną już w sposób odmienny niż uprzednio tj. przez analogię do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a;

h) art. 107 § 3 i art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a., poprzez brak odniesienia się organu II instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia do okoliczności faktycznych i motywów, jakimi kierował się organ nakładając na wierzyciela koszty przedmiotowej egzekucji poprzez ograniczenie się wyłącznie do przytoczenia przepisów prawa, lakonicznego, wykluczającego się wzajemnie i pozbawionego logiki sposobu obliczenia kosztów przedmiotowego postępowania egzekucyjnego tj. określenia kosztów na podstawie art. 64 § 6 i art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w literalnym brzmieniu a następnie określenie kosztów przez analogię do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. i w konsekwencji rozstrzygnięcie na niekorzyść wierzyciela.

i) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1, art. 8 § 1, 80, 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z następujących dokumentów: postanowienie Naczelnika Z. Urzędu Skarbowego w S. z dnia (...) listopada 2019 r. znak sprawy: (...); Ocena Skutków Regulacji dla projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z dnia 15 października 2018 r., na okoliczności faktyczne powołane w skardze tj., że określenie wydatków w zakresie określonej czynności egzekucyjnej jest możliwe i powinno następować w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że zarzuty skargi sprowadzają się w zasadzie do zakwestionowania wysokości opłaty manipulacyjnej oraz opłaty egzekucyjnej w prowadzonej przez organ egzekucji.

Strona skarżąca w skardze nie kwestionowała, co do zasady podstawy prawnej naliczenia opłat utrzymując jedynie, że w realiach badanej sprawy, naruszono art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie strony skarżącej opłatą egzekucyjną w wysokości (...) zł, poprzez analogię odnoszącą się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. jest zgodne z prawem, chociaż nie znajduje odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, częstotliwości podejmowanych czynności i ich skomplikowaniu, w sytuacji, gdy TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, stwierdził niezgodność art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości tej opłaty i nakazał uwzględnienie ww. okoliczności oraz racjonalnej zależności między wysokością opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych;

W ocenie Sądu, dla rozstrzygnięcia sprawy, istotne znaczenie ma prawidłowa interpretacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (opublikowany w Dz. U. z 2016 r. poz. 1244). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym. Wyrok ten, w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją, nie powoduje utraty mocy tego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany, jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.

Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu analizowanego wyroku podał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie, ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji, powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami, stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym, stają się więc obciążeniem podatkowym. Nadto Trybunałuznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. W konkluzji swoich rozważań Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie, konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków, wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. Zadaniem organów jest więc określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji RP (art. 8 ust. 2). Do czasu postulowanej przez Trybunał Konstytucyjny nowelizacji ustawy, możliwe i konieczne jest bowiem orzekanie o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych we wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2019 r., I GSK 232/19 i cyt. tam orzecznictwo, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA).

Zdaniem Sądu, w badanej sprawie organy, określając wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego nie zastosowały się do standardów i wskazań, zawartych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W praktyce należy to postrzegać w kategoriach adekwatności ustalonej opłaty względem poziomu skomplikowania, czasochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Należy bowiem podkreślić, na co zwracał uwagę w swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika, stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Wskazać zatem trzeba, że stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych i czynności za dokonanie których zostały one pobrane, powinien pozostawać w rozsądnej (racjonalnej) zależności, czyli tak, jak przedstawił to Trybunał Konstytucyjny. W tym też właśnie objawiać się będzie miarkowanie z uwzględnieniem standardów określonych w tymże wyroku.

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie, organy nie przeprowadziły tak rozumianego "miarkowania". Przede wszystkim brak jest jakiejkolwiek argumentacji, w tym wywodów wspartych stosownymi dokumentami, która wskazywałaby w sposób klarowny i jednoznaczny na faktyczny nakład pracy i rzeczywiście poniesione koszty finansowe w aspekcie podnoszonej już czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych. Należy zatem stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu organu I i II instancji nie wykazano, iż określone wobec strony skarżącej, koszty egzekucyjne za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej i opłata manipulacyjna, pozostają w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności, mających na celu wyegzekwowanie należności, wynikających z tytułu wykonawczego, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2, 107 § 3 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.).

Zdaniem Sądu, nie można podzielić stanowiska organu, że wysokość kosztów egzekucyjnych została naliczona z zachowaniem kryteriów, wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.

Organ przyjął bowiem, że skoro w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż (...) zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki, z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia (np. za zajęcie rachunku bankowego maksymalna opłata będzie wynosiła (...) zł). Wskazał przy tym, że na koszty egzekucyjne składają się opłaty za dokonane czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 u.p.e.a.) w tym opłata manipulacyjna (art. 64 § 6 u.p.e.a.), za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), wydatki egzekucyjne (art. 64b u.p.e.a.), sporządzenie protokołu o stanie majątkowym (art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.) czyli koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji.

Powyższe nie wskazuje na to, że wymóg miarkowania kosztów, wynikający z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego został przez organy spełniony. W świetle powyższego, nie można przyznać racji organom, że zastosowany sposób wyliczenia był prawidłowy i usystematyzowany. W zaskarżonym postanowieniu nie wykazano jakie koszty (wydatki) organ egzekucyjny poniósł w powiązaniu z konkretnymi czynnościami w postępowaniu egzekucyjnym. Przede wszystkim brak jest jakiejkolwiek argumentacji, w tym wywodów wspartych stosownymi dokumentami, która wskazywałaby w sposób klarowny i jednoznaczny na nakład pracy i rzeczywiście poniesione koszty finansowe w aspekcie podnoszonej już czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych. Podkreślić także należy, że nakład pracy i ilość podejmowanych czynności przez organ egzekucyjny przy egzekucji z nieruchomości jest niewspółmiernie większy i jest wręcz skomplikowany w porównaniu do czynności, których dokonano w niniejszej sprawie. W zasadzie są to czynności nieporównywalne, więc nie znajduje uzasadnienia stosowanie jako punktu odniesienia stawki przewidzianej za zajęcie nieruchomości przy ustalaniu kosztów, nawet jeśli z uwzględnieniem stawki procentowej. Poza tym należy mieć na uwadze, że organ egzekucyjny w wyniku zastosowanego skutecznego środka egzekucyjnego uzyskał kwotę w wysokości (...) zł, która to została rozliczona na poczet kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej. Po odliczeniu tej kwoty pozostała kwota kosztów egzekucyjnych wyniosła (...) zł. Kwota (...) zł, jest kwotą po zmiarkowaniu powstałych kosztów egzekucyjnych.

Mając na uwadze przedstawione powyżej skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 - nie budzi wątpliwości Sądu, że organy powinny zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania czynności, podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2020 r., I GSK 536/20, 30 lipca 2020 r., I GSK 736/20, I GSK 836/20). Koszty te powinny być przy tym tak obliczone, aby wierzyciel nie odebrał ich jako swoistej kary. Trzeba też zauważyć, że wysokość opłat nie powinna też zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności, jak też stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności, podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna, powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednak, organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności, pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone tak, aby nie można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2019 r., I SA/Kr 408/19, CBOSA).

Z przytoczonych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), uchylił zaskarżone postanowienie (pkt I wyroku). O kosztach postępowania w kwocie (...) zł orzeczono, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt II wyroku).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.