Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2195238

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 19 stycznia 2017 r.
I SA/Po 157/13

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WR o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi WR na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...), Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić wniosek z dnia (...) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia (...), sygn. akt (...) odrzucił zażalenie WR z dnia (...) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia (...).

W terminie otwartym do wniesienia zażalenia skarżący pismem z dnia (...) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu (...) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że choroba orzeczona przez biegłego wyklucza uczestnictwo w postępowaniu sądowym w jakiejkolwiek formie. Skarżący podał, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wskazał, że nie ma środków finansowych i znajduje się w trudnej sytuacji. Skarżący podał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący podał, że z tytułu renty otrzymuje (...). Wnioskodawca wskazał, że ma zobowiązanie wobec A w wysokości (...).

W odpowiedzi z dnia (...) na wezwanie z dnia (...) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nie składa zeznań rocznych podatkowych za (...), gdyż jest na rencie. Skarżący podał, ze nie posiada kont bankowych, lokat i rachunków kart kredytowych. Wnioskodawca podał, że świadczenie rentowe, które otrzymuje w wysokości (...) nie starcza na pokrycie kosztów miesięcznego utrzymania. Skarżący oświadczył, że poza rentą nie uzyskuje innego dochodu, nie otrzymuje pomocy z opieki społecznej. Podał, że nie posiada pojazdów mechanicznych. Skarżący wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, jednak nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący wskazał, że nie ma wiedzy co do zeznań podatkowych żony oraz wyciągów z jej rachunku bankowego. Skarżący wskazał, że nieruchomość, w której zamieszkuje stanowi dzierżawę małżonki od Gminy. Do pisma załączył kserokopie: postanowienia inspektora kontroli skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia (...) o umorzeniu dochodzenia, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia (...), pisma o warunkach zatrudnienia żony skarżącego z dnia (...), przy czym w piśmie tym nie podano wysokości wynagrodzenia jakie małżonka skarżącego otrzymuje.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek - możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1)

w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2)

w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący WR w niniejszej sprawie już (...) występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu wypowiadał się referendarz sądowy ((...) akt sąd.), Wojewódzki Sąd Administracyjny ((...) akt sąd.), a także Naczelny Sąd Administracyjny (k. (...) akt sąd.). Ponadto skarżący (...) raz wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i w tej kwestii wypowiedział się referendarz sądowy ((...) akt sąd.), Wojewódzki Sąd Administracyjny (k. (...) akt sąd.), a także Naczelny Sąd Administracyjny (k. (...) akt sąd.). Wobec tego z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny, bo już (...) wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku z dnia (...) nie wynika, aby sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej wcześniejszymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy. We wniosku z dnia (...) skarżący powołuje się na te same okoliczności, co w poprzednich wnioskach, t.j., że choruje, leczy się, nie posiada majątku, utrzymuje się z renty w wysokości ok. (...) netto. Ze złożonego przez skarżącego wniosku nie wynika m.in., czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, gdzie zamieszkuje i w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy poza dochodami z tytułu renty ma inne dochody. Wobec tego, pomimo iż, jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia (...) wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i odpisów dokumentów.

Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, skarżący pozostaje jednak w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący mieszka w nieruchomości, którą dzierżawi jego żona od Gminy. Skarżący jest rencistą, otrzymuje rentę w wysokości ok. (...) netto. Wnioskodawca podał, że renta nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich składników miesięcznego utrzymania. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw, opłaty za media, inne wydatki. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca podał, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Mimo wezwania skarżący po raz kolejny nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za (...), nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za (...) małżonka składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, nie wyjaśnił, czy małżonka korzysta z pomocy opieki społecznej, czy posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa, czy posiada ona jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, przedłożył jedynie kserokopię pisma z dnia (...) informującego o warunkach zatrudnienia i o uprawnieniach pracowniczych, z którego wynika, ze żona skarżącego jest zatrudniona w B w K. Skarżący wprawdzie podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, jednakże wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm., dalej jako "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 k.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, ze obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego stwierdzić należy, że z treści złożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika, aby w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z wcześniej złożonymi przez skarżącego wnioskami o przyznanie prawa pomocy, które umożliwiałyby udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 165, art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.