Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2013775

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 15 marca 2016 r.
I SA/Po 157/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku z dnia 12 października 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia (...), nr (...), (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia oddalić wniosek z dnia 12 października 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Uzasadnienie faktyczne

Kolejnym wnioskiem z dnia 12 października 2015 r. (czwartym w niniejszej sprawie) skarżący W. R. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wcześniej skarżący dwukrotnie (wnioskami z dnia 19 marca 2013 r. i z dnia 6 listopada 2014 r.) występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, oraz jeden raz wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (wnioskiem z dnia 1 stycznia 2014 r.). Powyższe wnioski skarżącego zostały rozstrzygnięte prawomocnie przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, który postanowieniami z dnia 17 października 2013 r., o sygn. akt II FZ 750/13, z dnia 2 lipca 2014 r., o sygn. akt II FZ 712/14 i z dnia 22 czerwca 2015 r., o sygn. akt II FZ 448/15, oddalał zażalenia skarżącego na postanowienia WSA w Poznaniu oddalające jego wnioski o przyznanie prawa pomocy.

W obecnie rozpatrywanym wniosku z dnia 12 października 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, strona powołała się na chorobę psychiatryczną orzeczoną przez biegłego. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej (...),- zł. Skarżący podał, że otrzymuje rentę w wysokości (...),- zł netto oraz ma zobowiązania wobec (...) w wysokości (...),- zł. Następnie w piśmie procesowym z dnia 15 grudnia 2015 r. podał, że nie posiada rachunków bankowych, wskazał, że uzyskuje jedynie świadczenie rentowe, w wysokości (...),- zł, które nie pokrywa kosztów utrzymania oraz kosztów leczenia. Strona nie posiada udziałów w spółkach, nie uzyskuje innych dochodów oprócz renty, nie posiada również pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Mieszkanie stanowi własność Ogrodów Działkowych w G. Strona posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz opinie biegłych wykluczających jego uczestnictwo w jakiejkolwiek formie przed sądami. Skarżący nie podał natomiast w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponosi ona koszty miesięcznego utrzymania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2013 i 2014 r., wyciągów z rachunków bankowych żony za ostatnie trzy miesiące, nie podał czy małżonka posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej (...),- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa.

Starszy Referendarz Sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 stycznia 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 157/13 umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że złożone przez skarżącego oświadczenie majątkowe nie pozwala ustalić jego rzeczywistej sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, gdyż skarżący po raz kolejny, konsekwentnie nie udzielił odpowiedzi i nie przedłożył dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową jego żony. Jednocześnie podniesiono, że ponawianie wniosków o prawo pomocy bez wyjaśnienia sytuacji finansowej i majątkowej małżonki skarżącego, a tym samym również sytuacji materialnej wnioskodawcy, należy uznać za nadużycie przez skarżącego prawa procesowego. W związku z powyższym stwierdzono, że rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne w rozumieniu art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), i należy je umorzyć.

W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, że jako osoba z orzeczonym przez biegłego psychiatrę ograniczeniem możliwości uczestnictwa w jakiejkolwiek formie postępowaniu sądowym z urzędu powinien otrzymać pomoc prawną i finansową umożliwiającą mu reprezentację przed sądem. Jednocześnie stwierdził, że jego sytuacja finansowa jest ogólnie znana, a jego jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe obciążone zajęciem komorniczym. Według strony nie ma ona fizycznej możliwości udokumentowania swojej sytuacji finansowej - "brak pełnomocnika wyklucza możliwość wyartykułowania wezwań dodatkowych uzupełnień wniosku".

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku.

W świetle art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę.

Sąd mając na uwadze fakt, iż wniosek skarżącego z dnia 12 października 2015 r. jest już trzecim w niniejszej sprawie wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (a czwartym w ogóle), stwierdza w sprawie winien znaleźć zastosowanie przepis art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą m.in. postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Wobec powyższego złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., o sygn. akt II FZ 282/12, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że w realiach niniejszej sprawy wniosek skarżącego z dnia 12 października 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata winien być rozpoznany na zasadzie porównania jego treści z wcześniej złożonymi przez skarżącego wnioskami w zakresie prawa pomocy (tekst jedn.: wnioskami z dnia 19 marca 2013 r., z dnia 1 stycznia 2014 r. i z dnia 6 listopada 2014 r.), a w przypadku dostrzeżenia, że strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu, wówczas sąd zobligowany byłby do wydania orzeczenia uwzględniającego żądanie strony sformułowane we wniosku. Dokonując zatem oceny wniosku skarżącego z dnia 12 października 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w oparciu o powyższe kryteria Sąd stwierdza, że z treści tego wniosku nie wynika, aby w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które obecnie umożliwiałyby udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. W nowym wniosku skarżący powołuje się bowiem na te same okoliczności, co w poprzednich, tj. że jest osobą niepełnosprawną, leczącą się psychiatrycznie, nie posiada majątku o znacznej wartości, utrzymuje się z renty w wysokości ok. (...),- zł, jest żonaty jednakże z żoną posiada rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią wspólnie gospodarstwa domowego. Sąd zaznacza, że złożone przez skarżącego oświadczenie majątkowe po raz kolejny nie pozwalało na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, albowiem wnioskodawca ponownie nie udzielił odpowiedzi i nie przedłożył dokumentów obrazujących pełną sytuację majątkową i finansową jego żony. Co istotne wskazanych braków nie uzupełnił również na etapie sprzeciwu.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że obraz sytuacji majątkowej skarżącego, wynikający z akt sprawy, nie uległ istotnej zmianie od chwili uprzednio wydanego postanowienia w sprawie prawa pomocy. Z tych też względów Sąd stwierdza brak podstaw uzasadniających weryfikację wcześniejszego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1, art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.