I SA/Po 140/19 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2706177

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2019 r. I SA/Po 140/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Nikodem.

Sędziowie WSA: Izabela Kucznerowicz (spr.), Karol Pawlicki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi (...) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w (...) z dnia (...) nr (...) w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia (...) października 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) oddalił skargę na dokonane w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec (...) (zwanej dalej: stroną, skarżącą), na podstawie tytułu wykonawczego z dnia (...) sierpnia 2018 r. czynności egzekucyjne:

- zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w banku (...) S.A. (zawiadomienie o zajęciu z dnia (...) sierpnia 2018 r.) oraz

- zajęcia wynagrodzenia za pracę w Szpitalu Klinicznym im. (...) Uniwersytetu Medycznego (...) w (...) (zawiadomienie o zajęciu z dnia (...) sierpnia 2018 r.).

Pismem z dnia (...) października 2018 r. strona wniosła zażalenie na powyższe postanowienie W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca zarzuciła sankcjonowanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo braku skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej w rozumieniu art. 26 § 1 u.p.e.a. oraz wadliwości wystawionego tytułu wykonawczego, a także z uwagi na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Ponadto podniosła naruszenie art. 10 § 4 u.p.e.a., poprzez zalegalizowanie zajęcia świadczeń wyłączonych spod egzekucji oraz art. 124 § 2 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez niezawarcie w tym postanowieniu uzasadnienia faktycznego i prawnego w zakresie oddalenia złożonej skargi na czynności egzekucyjne w części dotyczącej naruszenia przez organ egzekucyjny art. 10 § 4 u.p.e.a. Wobec powyższego, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Postanowieniem z dnia (...) grudnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w (...) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...).

W uzasadnieniu wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia (...) sierpnia 2018 r., obejmującego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2012 r. w kwocie (...) zł należności głównej.

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia (...) sierpnia 2018 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w banku (...) S.A. oraz zawiadomieniem z dnia (...) sierpnia 2018 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w Szpitalu Klinicznym im. (...) Uniwersytetu Medycznego im. (...) w (...).

Przedmiotowe zawiadomienia zostały doręczone stronie w dniu (...) sierpnia 2018 r., natomiast bank potwierdził odbiór dokumentu w dniu (...) sierpnia 2018 r., a pracodawca - w dniu (...) sierpnia 2018 r. W wyniku dokonanych czynności bank i pracodawca przekazali łącznie kwotę (...) zł.

Pismem z dnia (...) września 2018 r. strona w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. złożyła do organu egzekucyjnego skargę na ww. czynności egzekucyjne, wnosząc o ich uchylenie. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że:

1. organ egzekucyjny nie zbadał dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego - tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 7 i 10 u.p.e.a.,

2. w tytule wykonawczym określono egzekwowany obowiązek niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji Naczelnika (...) Urzędu Celno-Skarbowego w (...) z dnia (...) czerwca 2018 r.,

3. organ egzekucyjny zastosował zbyt uciążliwe środki egzekucyjne w postaci zajęcia rachunku bankowego i wynagrodzenia za pracę, pozbawiając normalnej egzystencji.

Z uwagi na fakt, że przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w (...) toczyło się wówczas odrębne postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów z dnia (...) września 2018 r. na postępowanie egzekucyjne, w drodze których strona podniosła ww. argumenty, przedmiotowe pismo z dnia (...) września 2018 r. organ egzekucyjny potraktował, zgodnie z jego tytułem i wskazaną przez stronę podstawą prawną, tj. jako skargę na czynności egzekucyjne.

Nie dopatrując się nieprawidłowości w zakresie zaskarżonych czynności egzekucyjnych, Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) postanowieniem z dnia (...) października 2018 r. oddalił skargę.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w (...) wskazał, że dokonywanie przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności z rachunku bankowego jest prawnie dozwolone. Zarówno zajęcie wynagrodzenia zawiadomieniem z dnia (...) sierpnia 2018 r., doręczonym dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu (...) sierpnia 2018 r., a stronie w dniu (...) sierpnia 2018 r., jak i zajęcie wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego zawiadomieniem z dnia (...) sierpnia 2018 r., doręczonym dłużnikowi w dniu (...) sierpnia 2018 r., a stronie w dniu (...) sierpnia 2018 r. zostały dokonane prawidłowo. Stronie doręczono również odpis tytułu wykonawczego z dnia (...) sierpnia 2018 r. w oparciu o który dokonano przedmiotowych zajęć. Zajęcia zostały dokonane zgodnie z przepisami regulującymi sposób i formę zastosowania. Argumenty stanowiące podstawę złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, bowiem w ramach skargi na czynności egzekucyjne organy administracji publicznej oceniają wyłącznie prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc jej zgodność z przepisami tej ustawy, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego.

Ocenie nie podlegają przy tym formalnoprawne kwestie związane z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, lecz okoliczności dotyczące prawidłowości dokonania czynności egzekucyjnych. Organ stwierdził, że wprawdzie organ I instancji winien był odnieść się do zarzutu naruszenia art. 10 § 4 u.p.e.a., jednak nie ma to wpływu na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego pouczył dłużnika zajętej wierzytelności m.in. o tym, że w przypadku, gdy na zajęty rachunek bankowy wpływa świadczenie wychowawcze w rozumieniu ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.), zajęcie ulega ograniczeniu w ten sposób, że kwota świadczenia wychowawczego nie podlega przekazaniu. Organ nie dokonał przy tym zajęcia środków pieniężnych pochodzących z konkretnego źródła, lecz zajęcia wierzytelności strony z rachunku bankowego. Stosując środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunku bankowego organ egzekucyjny nie posiada bowiem informacji w zakresie źródeł pochodzenia środków pieniężnych wpływających na rachunek bankowy zobowiązanego. Wiedzą w tym przedmiocie dysponuje wyłącznie dłużnik zajętej wierzytelności, tj. bank, który realizuje zajęcie.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów. Zarzuciła postanowieniu naruszenie:

1. art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 599, zwanej dalej: u.p.e.a) w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096., zwanej dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez uznanie, iż zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącej;

2. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z dnia (...) października 2018 r.;

3. art. 7, art. 8 k.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji dążenie wyłącznie do formalnego załatwienia sprawy, nierozpoznanie jej istoty, a także prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, naruszenie interesu skarżącej i spowodowanie po jej stronie szkody majątkowej;

4. art. 10 § 4 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zajęcie świadczenia wychowawczego pomimo ustawowego wyłączenia spod egzekucji oraz niedokonanie zwrotu nienależnie pobranych środków z tego tytułu.

W uzasadnieniu skarżąca w większości powtórzyła zarzuty zażalenia, kwestionując dopuszczalność prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec niespełnienia wymogów tytułu wykonawczego, a także z uwagi na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Podniosła ponadto, że wyłączenie świadczenia wychowawczego spod egzekucji administracyjnej przewidziane zostało nie tylko w art. 10 § 4 u.p.e.a., ale także w art. 54a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 1876). Organ, w ocenie skarżącej, nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, której zakończenie było przedwczesne. Skarżąca nie podziela stanowiska, że wyłącznie bank ma wiedzę na temat charakteru wpływających na rachunek środków pieniężnych i w związku z tym wyłącznie bank ma możliwość dokonania oceny, czy środki podlegają wyłączeniu spod egzekucji administracyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie według podanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa.

W orzecznictwie podkreśla się, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Skarga na czynności egzekucyjne wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności, zmierzającej do zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Tym samym postępowanie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną jest postępowaniem obejmującym swoim zakresem jeden tylko, ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku zobowiązanego. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (zob. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2645/18).

Skład orzekający w pełni podziela prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonane przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, których legalną definicję określono w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zatem zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA: z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II FSK 3048/15; z dnia 18 sierpnia 2015 r. o sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 2 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II FSK 778/13; z dnia 24 października 2014 r. o sygn. akt II GSK 1377/13).

W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. lub wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 59 § 1 u.p.e.a. (por.: Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54).

W niniejszej sprawie organ zastosował środki egzekucyjne, zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a., przewidziane w art. 1a pkt 12 lit. a tiret drugie i czwarte u.p.e.a., a także w sposób określony w art. 72 u.p.e.a. (zajęcie wynagrodzenia za pracę) oraz art. 80 u.p.e.a. (zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 ust. 2 u.p.e.a. należy wskazać, że co do zasady przyjmuje się, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3577/15).

Zgodnie z art. 10 § 4 u.p.e.a., nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenie wychowawcze oraz jednorazowe świadczenie, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. poz. 1860 oraz z 2018 r. poz. 1076). Organ podkreślił, że nie dokonał zajęcia środków pieniężnych pochodzących z konkretnego źródła, lecz zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i nie może powziąć wiedzy w zakresie źródła środków na rachunku bankowym, które są objęte zajęciem egzekucyjnym. Dłużnik został przy tym pouczony, że kwota świadczenia wychowawczego nie podlega przekazaniu. Samo przekazanie środków pieniężnych zostało dokonane przez pracowników banku, zatem prawidłowość i zgodność tej czynności nie podlega ocenie organu egzekucyjnego, co potwierdza treść art. 71a § 1 u.p.e.a.

Ponadto, jak wskazał organ w odpowiedzi na skargę, w trybie przewidzianym w art. 36 u.p.e.a. ustalono, że środki przekazane na realizację zajęcia nie pochodziły z programu (...) oraz (...), o czym skarżąca została poinformowana. Również wcześniej ustalono, że na koncie w okresie od (...) czerwca 2018 r. do (...) września 2018 r. odnotowano środki w wysokości (...) zł przy saldzie rachunku na początek okresu w kwocie (...) zł i wpływach w wysokości (...) zł, w tym przelewach przychodzących rodzinnych w kwocie (...) zł. W tym czasie tytułem realizacji zajęcia przekazano organowi egzekucyjnemu (...) zł.

Na uwzględnienie nie zasługują także pozostałe podniesione w skardze zarzuty.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organy zasadnie oddaliły skargę na czynności egzekucyjne, respektując należycie zasady postępowania wyrażone w u.p.e.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.