Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2013717

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 8 marca 2016 r.
I SA/Po 1101/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Inerowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia (...), nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008 r. do grudnia 2009 r. postanawia oddalić wniosek.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca K. K., reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia 14 stycznia 2015 r. wniosła skargę kasacyjną na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 listopada 2014 r. o sygn. akt I SA/Po 1101/13, którym odrzucono skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 28 września 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Na wezwanie z dnia października 2015 r. skarżąca przedłożyła, uzupełniony w dniu 30 października 2015 r. na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w ww. zakresie. W uzasadnieniu wniosku podała, że w dniu 1 kwietnia 2015 r. zawiesiła prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą pod nazwą K. K. Firma Usługowa X. z siedzibą w miejscowości X. Wnioskodawczyni wskazała, że jest matką trójki małoletnich dzieci. Miesięczny koszt ich edukacji (opłaty za szkołę i przedszkole) wynosi około (...) zł. Z kolei miesięczny koszt utrzymania domu, w którym mieszka wraz z dziećmi, z uwzględnieniem części raty kredytowej za dom, obciążającej jej osobę, wynosi ok. (...) zł. Podała, że dom jest własnością męża. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami w wieku (...) i (...) lat oraz z (...)-letnim synem. Wnioskodawczyni posiada mieszkanie o pow. (...) m2 o wartości około (...) zł, działkę rolną o pow. (...) ha o wartości ok. (...) zł, działkę rekreacyjną o pow. (...) m2 o wartości ok. (...) zł, oszczędności na koncie bankowym w wysokości (...) zł. Skarżąca podała, że osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym są osobami małoletnimi, pozostającymi na jej utrzymaniu, nie uzyskują dochodów. Wnioskodawczyni wskazała, że od kwietnia 2015 r. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości (...) zł od firmy Y. Wskazała również, że jej zobowiązania wynoszą: 1/2 raty kredytu - ok. (...) CHF miesięcznie, ubezpieczenie mieszkania ok. (...) zł rocznie, 1/2 wartości czesnego - ok. (...) zł miesięcznie.

Pismem z dnia 9 listopada 2015 r. pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazane pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 30 listopada 2015 r. (druk ZPO, k. 248 akt sąd.), a zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy upływał z dniem 7 listopada 2015 r. Wezwanie referendarza pozostało bez odpowiedzi.

Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżąca, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej w skrócie: "p.p.s.a."), nie wyjaśniła swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, a to uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony.

W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wniosła przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdziła, że przedłożone przez nią dotychczas informacje pozwalały na pozytywne rozpoznanie jej wniosku. Dodatkowo podniosła, że zakreślony jej przez sąd 7-dniowy termin na udzielenie odpowiedzi na wezwanie okazał się zbyt krótki na skompletowanie dokumentów objętych wezwaniem.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy.

W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle powołanych regulacji, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Zatem jak już wyżej wskazano, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącą dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni nie wykazała w istocie przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą (...) zł.

W pierwszej kolejności podnieść należy, że - stosownie do powołanych wyżej przepisów - warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, twierdzenia skarżącej, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, są nieprzekonujące. W tym kontekście, w pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżąca wskazała, że w kwietniu 2015 r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą, a jej jedynym źródłem dochodów jest wynagrodzenie w wysokości (...) zł od firmy Y. Jednocześnie skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi w wieku (...), (...) i (...) lat oraz, że obciąża ją 1/2 raty kredytu za dom, w którym meszka i który jest własnością jej męża, w wysokości ok. (...) CHF miesięcznie, ubezpieczenie mieszkania ok. (...) zł rocznie i 1/2 wartości czesnego, tj. ok. (...) zł miesięcznie.

Zestawienie powyższych miesięcznych dochodów z wydatkami wyraźnie wskazuje, że suma ponoszonych przez skarżącą miesięcznych kosztów znacznie przewyższa osiągane przez nią dochody. W celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej strony referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia stosownych dokumentów i wyjaśnień. Skarżąca, pomimo wezwania nie podała w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania siebie i dzieci z rozbiciem na poszczególne wydatki, w tym m.in. w jakiej wysokości ponosi opłaty za media, opłaty za przedszkole i szkołę, koszty wyżywienia, w jakiej wysokości spłaca raty kredytów, z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła także, czy ona i jej mąż posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta w spółkach, jeżeli tak to w jakich i czy uzyskują z tego tytułu dochody, jeżeli nie to dlaczego. Skarżąca nie podała czy ona i jej mąż posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to nie wymieniła jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła również, czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym poza jej dochodami w kwocie (...) zł uzyskują inne dochody np. z tytuł prac dorywczych, sezonowych, najmu (skarżąca posiada mieszkanie w P.), upraw, prowadzenia gospodarstwa rolnego, dopłat do nieruchomości rolnej (wnioskodawczyni posiada nieruchomość rolną). Skarżąca nie udzieliła również odpowiedzi na pytanie, czy otrzymuje od męża alimenty na dzieci, środki na utrzymanie rodziny, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżąca mimo wezwania nie podała również w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek uzyskuje miesięczne dochody, nie wyjaśniła, czy pomiędzy nią i jej mężem istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, jeżeli tak to od kiedy, czy został podzielony majątek wspólny między małżonkami, jeżeli tak to w jaki sposób. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła również czy pozostaje w separacji faktycznej lub sądowej z małżonkiem. Nie podała, czy mąż posiada nieruchomości (wiadomym jest, że posiada dom, w którym mieszka skarżąca z dziećmi), oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej (...) zł. Skarżąca mimo wezwania nie podała również w jakiej wysokości od początku roku do dnia zawieszenia działalności gospodarczej, tj. do dnia 1 kwietnia 2015 r. uzyskała z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r. złożonych przez nią i jej męża. Nie przedłożyła również wyciągów z rachunków i lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy należących do niej i do jej męża, nie wyjaśniła nawet czy ona i jej mąż rachunki bankowe posiadają.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że analiza oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożonych później - na wezwania referendarza sądowego - dodatkowych informacji, dowodzi, że są one niepełne i niewystarczające do rzetelnego ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej. Za niepełne należy także uznać informacje wskazane przez skarżącą w uzasadnieniu rozpoznawanego przez Sąd sprzeciwu. Podkreślenia bowiem wymaga, że skarżąca, wbrew wyraźnemu żądaniu referendarza, nie przedstawiła informacji o sytuacji majątkowej i finansowej jej męża, a także uchyliła się od odpowiedzi na wiele pytań zawartych w pismach referendarza. Nie wyjaśniła przy tym z jakich przyczyn nie udzieliła żądanych od niej informacji oraz nie przedłożyła wymaganych od niej dokumentów. Brak przekazania przez skarżącą Sądowi informacji w ww. zakresie de facto pozbawił Sąd możliwości oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Podnieść bowiem należy, że skoro strona twierdzi, iż potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to - w realiach niniejszej sprawy - istnieje także konieczność oceny, czy mąż skarżącej mógłby udzielić jej pomocy w celu zaspokojenia tej potrzeby. Dopiero jednoznaczne stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy męża podatniczka nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Niedostarczenie przez wnioskodawczynię szczegółowych informacji odnośnie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej jej męża, nie pozwala w istocie na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez skarżącą oraz jej męża dochodów i ponoszonych przez nich wydatków pozwoliłaby na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy.

Sąd wskazuje także, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny i wszechstronny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną, pełną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych jej i jej męża, nie uczyniła zadość tym wymaganiom.

Jak już wskazano, obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w badanej sprawie. Zdaniem Sądu, strona - pomimo wezwań do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie udzieliła pełnych odpowiedzi, które pozwoliłyby na ustalenie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Także w złożonym sprzeciwie skarżąca nie uzupełniła wyżej wskazanych braków poprzez złożenie stosownych oświadczeń bądź dokumentów, a tym samym nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd zaznacza, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2013 r., o sygn. akt I FZ 476/13, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konkludując, za zasadne należy uznać stwierdzenie, że skoro skarżąca, pomimo wezwania, nie udzieliła pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jej stanu majątkowo-finansowego. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. W realiach rozpoznawanej sprawy, to właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Do dokonania przez Sąd rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącej niezbędne było zaś podanie przez wnioskodawczynię informacji wskazanych w wezwaniach do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). Brak powyższych danych i bierna postawa wnioskodawczyni w tym zakresie uniemożliwiły Sądowi uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.