Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1606099

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 23 marca 2011 r.
I SA/Op 631/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Kuczyńska.

Sędziowie WSA: Marta Wojciechowska (spr.), Anna Wójcik.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 marca 2011 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 września 2010 r., nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy

I.

oddala skargę,

II.

przyznaje pełnomocnikowi skarżącego adwokatowi P. P. od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) w tym podatek VAT 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć 20/100) tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 5 października 2009 r., S. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Uzasadniając wniosek wskazał, iż spłata powstałych zaległości pozbawiłaby go egzystencji na poziomie minimum socjalnego. Zaznaczył, że dochód, który uzyskuje z prowadzonej działalności wystarcza jedynie na pokrycie kosztów wyżywienia i niezbędnych kosztów prowadzenia działalności (czynszu, kosztów reklamy, usług biurowych), natomiast nie pozwala na wygospodarowanie środków pozwalających na spłatę zadłużenia. Podkreślił jednak, że dzięki prowadzonej działalności nie czuje się wyizolowany ze społeczeństwa i zdany na łaskę pomocy społecznej. Jednocześnie wskazał, iż w przypadku zwiększenia dochodu z prowadzonej działalności nie będzie uchylał się od spłaty bieżących zobowiązań. Dodatkowo, na potwierdzenie swej sytuacji materialno-finansowej Skarżący przedłożył m.in. kserokopię pisma Urzędu Miasta Opola dotyczącą lokalu mieszkalnego przy ul. B. Z treści pisma wynika, że taki lokal nie występuje w zasobach stanowiących własność i współwłasność Gminy Opole. Nadto przedłożył kserokopie dowodów zapłaty składek za miesiące lipiec-wrzesień 2009 r. oraz informację o wysokości dochodów i ponoszonych wydatków. Oświadczył także, że nie mieszka w lokalu przy ul. B., albowiem pod jego nieobecność mieszkanie zostało "zlikwidowane". Dlatego też obecnie korzysta ze schronisk oraz bacówek położonych poza miastem, a uzyskiwany przez niego dochód z prowadzonej działalności wystarcza jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący przedłożył również kserokopię dowodów wpłat zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych z tytułu prowadzonej działalności za miesiąc sierpień 2009 r. w wysokości 66,00 zł i wrzesień 2009 r. w kwocie 239,00 zł oraz informację o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego.

Decyzją z dnia 19 stycznia 2010 r., nr (...) wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.; dalej: u.s.u.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu postępowania oraz dokonaniu oceny aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej Skarżącego, nie stwierdził istnienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. i odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 20.831,54 zł, w tym z tytułu: ubezpieczenia społecznego za okres styczeń 2007 r.- czerwiec 2009 r. w łącznej kwocie 14.127,06 zł; ubezpieczenia zdrowotnego za okres marzec 2007 r. - czerwiec 2009 r. w łącznej kwocie 5.495,13 zł; Funduszu Pracy za okres wrzesień 2007 r. - czerwiec 2009 r. w łącznej kwocie 1.208,75 zł.

Organ uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody. Zgodnie z informacją Naczelnika Urzędu Skarbowego w Opolu, S. K. figuruje w ewidencji podatników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia 1 września 2002 r. i uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności w wysokości: 12 064,61 zł za 2005 r.; 15 380,81 zł za 2006 r.; 13 274,12 zł za 2007 r. i 3 011,50 zł za 2008 r. Ponadto, w stosunku do zobowiązanego prowadzone było postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie rachunku bankowego w A S.A. (tytuły egzekucyjne skierowano w dniu 24 stycznia 2007 r. i w dniu 12 lutego 2007 r. zostały zwrócone). W ocenie organu, w sytuacji, gdy nie wykorzystano wszystkich dostępnych środków zmierzających do skutecznego wyegzekwowania należności, nie zachodzi w sprawie przesłanka umorzenia należności z uwagi na brak i całkowitej nieściągalności.

Zakład przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia w przypadku braku całkowitej nieściągalności (art. 28a ust. 3a u.s.u.s.) mając na uwadze treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z tym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wskazał, iż w celu uzyskania informacji o sytuacji materialno-finansowej i bytowej wnioskodawcy Zakład zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Z uzyskanych informacji wynikało, iż S. K. jest osobą samotną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada wprawdzie zameldowanie na pobyt stały w Opolu przy ul. B., jednakże tam nie przebywa. Natomiast karta informacyjna została sporządzona w miejscu gdzie zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą, tj. w Opolu przy ul. 1-go Maja 9/94, bowiem tam Skarżący przebywał i nie posiadał innego miejsca zamieszkania. Ponadto z karty informacyjnej wynikało, iż zobowiązany osiąga dochód z prowadzonej działalności w wysokości 294,49 zł. Stałe obciążenie finansowe zobowiązanego to: czynsz - 475,00 zł, energia elektryczna i gaz - 40,00 zł. Jednocześnie Ośrodek poinformował, że zobowiązany nie korzystał i nie korzysta z żadnej formy pomocy, a działalność gospodarczą prowadzi od dnia 1 września 2002 r.

Mając na względzie te ustalenia, a w szczególności opierając się na danych uzyskanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie organ stwierdził, iż wysokość opłat (515 zł) ponoszonych przez Skarżącego przekracza dochody uzyskiwane przez niego z działalności gospodarczej (294,49 zł), co może świadczyć o uzyskiwaniu nieudokumentowanych dochodów. Podkreślił także, iż zobowiązany nie korzysta z pomocy socjalnej oraz zwrócił uwagę na możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia i uzyskania dodatkowego źródła dochodów, zaznaczając przy tym, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej spoczywa na przedsiębiorcy. Zatem, zdaniem organu, nie było podstaw do umorzenia ze względu na szczególnie ciężką sytuację zobowiązanego. W rozpatrywanej sprawie organ nie stwierdził również okoliczności zmuszających wnioskodawcę do opieki nad członkiem rodziny, które uniemożliwiałyby uzyskiwanie dochodu, ani nie stwierdził poniesienia strat w wyniku zdarzeń losowych czy klęsk żywiołowych. Zakład zwrócił także uwagę na możliwość zawarcia układu ratalnego oraz na fakt, iż umorzenie należności miałoby wpływ na wymiar przyszłych świadczeń wypłacanych przez ZUS, a zatem naruszałoby słuszny interes obywatela.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. K. zarzucił, że organ opierał się na błędnych wyliczeniach jego dochodów, przez co podważona została jego wiarygodność. Wyjaśnił, że jego dochody tj. 294,40 zł są kwotą, jaka pozostaje miesięcznie do jego dyspozycji po odliczeniu stałych miesięcznych obciążeń finansowych w wysokości 515,00 zł (czynsz 475,00 zł, energia elektryczna 40,00 zł.). Nie zgodził się z sugestią Zakładu o możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, wskazując, iż wielokrotrotnie próby takie podejmował, lecz skutek był negatywny, a ze względu na wiek (60 lat) i trudną sytuację na rynku, podjęcie innej pracy było niemożliwe. Jednocześnie Skarżący stwierdził, że w przypadku odmowy umorzenia zwróci się o rozłożenie na raty zadłużenia, dodając, że jest pewien, iż stać go na regularne spłacanie zadłużenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 9 września 2010 r., nr (...) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ dokonał oceny dowodów zgromadzonych w toku postępowania, w tym także w toku postępowania odwoławczego. Wskazał, iż w dniu 7 maja 2010 r. zobowiązany złożył wyjaśnienia, z których wynikało, że mieszkanie na ul. B. nigdy nie było jego własnością, był tam i w dalszym ciągu jest zameldowany i będzie tam tak długo zameldowany, dopóki nie będzie miał innych możliwości zamieszkania. Wykazywana opłata za lokal w kwocie 475 zł dotyczy czynszu za lokal, w którym zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą, czyli na ul. M. Z informacji uzyskanych z Miejskiego Ośrodka pomocy Rodzinie, po ponownym przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego wynikało, że S. K. uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w wysokości 687,32 zł. Zobowiązany nie posiada wydatków za czynsz i media, a kwota 687,32 zł jest kwotą pozostającą na życie, gdyż ponoszone wydatki wliczone są w koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący posiada stałe zameldowanie w O., ul. B., ale nie może tam mieszkać, gdyż lokal ten nie istnieje od kilku lat. Obecnie nie posiada żadnego mieszkania. Nocuje w hotelach, u znajomych lub pod namiotem. Podczas wywiadu zobowiązany stwierdził, iż radzi sobie finansowo i nie zgłasza żadnych problemów. Do wywiadu środowiskowego dołączono kserokopię oświadczenia Skarżącego, iż dochód w miesiącu kwietniu 2010 r. wyniósł 687,32 zł i jest to kwota pozostająca mu na życie po odtrąceniu wszystkich opłat. Zobowiązany oświadczył także, że nie posiada nieudokumentowanych dochodów.

W ocenie organu odwoławczego dokonane ustalenia wykluczają umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. W oparciu o informację Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu stwierdzono, iż S.K. figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą od dnia 1 września 2002 r. Ustalono również, w oparciu o dane z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, że na dzień wydania niniejszej decyzji zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą i składa dokumenty rozliczeniowe, dlatego też brak było podstaw do stwierdzenia, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Prezes ZUS wyjaśnił również, iż w dniu 24 stycznia 2007 r. Dyrektor Oddziału ZUS, jako organ egzekucyjny, wdrożył postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie rachunku bankowego w B. Tytuły w dniu 12 lutego 2007 r. zostały zwrócone z uwagi na brak rachunku. W dniu 17 lutego 2009 r. ponownie skierowano egzekucję poprzez zajęcie rachunku bankowego w banku A. Egzekucja jest częściowo skuteczna - ostatnia wpłata została przekazana wierzycielowi w dniu 18 maja 2010 r. w wysokości 207,00 zł.

Organ, w oparciu o zebrany materiał dowodowy rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i uznał, iż w rozpatrywanej sprawie nie występują przesłanki, o których mowa w przywołanym rozporządzeniu.

Zdaniem organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do uznania, iż w sprawie wystąpiły zdarzenia, w wyniku których zobowiązany poniósłby straty wskutek klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie stwierdzono również istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu na opłacenie należności. Wprawdzie Skarżący wskazał, że ponosi koszty związane z zakupem leków, jednakże na dowód tego nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych, czy choćby faktur imiennych za zakupione środki farmakologiczne.

Organ odniósł się także do poczynionych w sprawie ustaleń dotyczących obecnej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy i wskazał, że nie potwierdziły one okoliczności, aby opłacenie składek pozbawiło Skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ zaznaczył, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskuje dochód, który jak wynika z karty informacyjnej MOPR po opłaceniu wszystkich kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wyniósł 687,32 zł. Jest to kwota pozostająca w pełni do dyspozycji wnioskodawcy, który nie ponosi innych stałych wydatków za czynsz i media, gdyż wydatki te wliczone są w koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Zobowiązany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jak wynika z jego oświadczenia złożonego przed pracownikiem MOPR, radzi sobie finansowo i nie zgłasza żadnych problemów. Nie korzysta też z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Dochód aktualnie uzyskiwany przez wnioskodawcę (687 zł) przewyższa kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej (351 zł).

Organ odwoławczy zauważył, że Skarżący, pomimo niskich dochodów nie wykazał, że zalega z płatnościami innym instytucjom czy też osobom fizycznym, nadto realizuje zobowiązania publicznoprawne wobec Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z tytułu podatków, a pomija spłatę zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem organu również nie wszystkie ponoszone przez Skarżącego wydatki należało uznać za niezbędne, np. wydatki na usługi biura rachunkowego oraz korzystanie z domen internetowych.

Prezes ZUS podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest trybem wyjątkowym, gdyż zasadą jest opłacanie składek i ulga w postaci umorzenia może być udzielona jedynie osobom znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej m.in., gdy ze względu na wiek czy stan zdrowia, nie jest możliwe wywiązanie się z zobowiązań względem Zakładu. Natomiast Skarżący wykazał gotowość do spłaty tego zadłużenia w układzie ratalnym, co wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. Umorzenie zaległości powoduje bowiem bezpowrotną utratę dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Reasumując, organ odwoławczy, z uwagi na fakt, iż nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, a zebrany materiał dowodowy nie wykazał, że opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, odmówił umorzenia wnioskowanych należności. Organ miał także na względzie i to, że umorzenie należności miałoby wpływ na przyszły wymiar świadczeń wypłacanych przez ZUS.

Nie godząc się z powyższą decyzją Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. W uzasadnieniu ponownie wskazał na nieprawidłowości przy wyliczeniu uzyskiwanego dochodu przez pracownika socjalnego w trakcie sporządzenia wywiadu środowiskowego. Za całkowicie nieuprawnione uznał stwierdzenie organu I instancji, że w związku z wysokością miesięcznych wydatków, które przekraczają średniomiesięczne dochody, ukrywa przed organem dodatkowe dochody. Nie zgodził się również z poglądem, iż wydatki na księgowego nie należą do niezbędnych wydatków i wyjaśnił, iż on się na księgowości nie zna. Odnośnie braku rachunków za lekarstwa wskazał, iż nie jest przewlekle i ciężko chory, a lekarstwa na przeziębienie kupował w kioskach.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i w podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz prezentowaną argumentację.

W piśmie procesowym złożonym na rozprawie w dniu 23 marca 2011 r. Skarżący podtrzymał zarzuty skargi.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu wyznaczony z urzędu pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc, iż organ uchylił się od rozważenia zasadności ewentualnego umorzenia zaległości. Zdaniem pełnomocnika zaskarżona decyzja nie spełnia kryteriów decyzji uznaniowej, to zaś uzasadnia jej uchylenie. Dodatkowo Skarżący wyjaśnił, iż zamierzał spłacać zaległość w ratach, ale jego aktualna sytuacja materialna stoi temu na przeszkodzie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji tylko i wyłącznie z punktu widzenia jej legalności, czyli pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej (p.p.s.a.), zaskarżona decyzja ulec winna uchyleniu, gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów, które skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

* dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

* sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, braku małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

* wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

* należności mogą być również umarzane, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z mocy § 3 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

* gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

* poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

* przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić jednocześnie należy, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust. 1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Sformułowanie "mogą być umarzane" znalazło się także w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Oznacza to, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru przy podejmowaniu decyzji i nawet gdy spełnione zostaną przesłanki warunkujące umorzenie należności, organ może, ale nie musi ich umorzyć. Zakład ma bowiem, stosownie do wskazanych przepisów możliwość umorzenia, ale nie ma obowiązku umorzenia należności.

Wprawdzie sądowa kontrola legalności takiej decyzji w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz badania formalnego decyzji, a nie oceny zasadności jej wydania, to jednak obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Stosowanie do art. 123 u.s.u.s. w sprawach w niej uregulowanych stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej, a zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.

Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż organy obu instancji analizowały sytuację Skarżącego w kontekście wskazanych wyżej przepisów. W związku z zakwestionowaniem przez Skarżącego ustaleń poczynionych przez Miejski Ośrodek pomocy Rodzinie organ odwoławczy ponownie zwrócił się do tego Ośrodka o sporządzenie nowego wywiadu i m.in. w oparciu o ustalenia wynikające właśnie z nowego wywiadu wydano zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ wziął pod uwagę dane wynikające z karty informacyjnej sporządzonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie dotyczące dochodu zobowiązanego (687,32 zł), który pozostawał do jego dyspozycji już po opłaceniu wszystkich kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Organ uwzględnił także, że Skarżący poza wydatkami związanymi z działalnością gospodarczą, w tym na media i czynsz, nie posiada wydatków zawiązanych z utrzymaniem mieszkania. Jak ustalono prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada stałe zameldowanie w Opolu, ul. B., ale nie może tam mieszkać, bowiem nastąpiła zmiana przeznaczenia tego lokalu. Skarżący nie posiada innego stałego miejsca mieszkania, nocuje w hotelach, u znajomych lub pod namiotem i jak wskazał w czasie wywiadu sporządzanego przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie radzi sobie finansowo i nie korzysta z pomocy społecznej. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego jego dochody były zróżnicowane, a ostatnio uzyskany miesięczny dochód to kwota 687 zł, która przewyższa kryterium dochodowe uprawniające do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej (351 zł). Organy wzięły pod uwagę także i to, że Skarżący od września 2002 r. prowadzi działalność gospodarczą i składa dokumenty rozliczeniowe osiągając dochody z prowadzonej działalności i nie zalega przy tym z płaceniem należnych podatków. Nadto prowadzona przeciwko skarżącemu egzekucja jest częściowo skuteczna - ostatnia wpłata w wysokości 207,00 zł została przekazana wierzycielowi w dniu 18 maja 2010 r.

Mając na uwadze te okoliczności Prezes ZUS stwierdził, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w ocenie sądu zebrany materiał dowodowy w pełni potwierdza stanowisko zajęte przez organy w obu decyzjach, iż w rozpatrywanej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Odnosząc się z kolei do przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podkreślić należy, iż zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach wymienionych w tym przepisie, które to przypadki wskazano na wstępie rozważań Sądu.

Organ, w oparciu o zebrany materiał dowodowy rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i uznał, iż w rozpatrywanej sprawie nie występują przesłanki, o których mowa w przywołanym rozporządzeniu.

Jak wynika z akt sprawy, organy i w tym zakresie poczyniły ustalenia, a w zaskarżonej decyzji wzięto także pod uwagę dodatkowe ustalenia poczynione w toku postępowania odwoławczego. Rozważono zarówno sytuację życiową i materialną skarżącego, niezbędne wydatki, w tym realizację przez niego innych zobowiązań publicznoprawnych, a także gotowość do spłaty tego zadłużenia w układzie ratalnym. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena zgromadzonych w sprawie dowodów pod kątem przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, nie nosi znamion dowolności.

Nadto podkreślić należy, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły zdarzenia, w wyniku których zobowiązany poniósłby straty wskutek klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń. Nie stwierdzono również istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu na opłacenie należności.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w sposób logiczny i spójny uzasadnił, iż zebrany materiał dowodowy nie wykazał, że opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ przedstawił okoliczności, które świadczą o tym, że wydając decyzję nie przekroczono granic swobodnego uznania. W konsekwencji w ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy, a zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Organy podjęły wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśniły sytuację majątkową skarżącego oraz rozważyły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom, nie można zarzucić dowolności.

Reasumując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, bowiem organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji umożliwił stronie zapoznanie i wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nadto podkreślić należy, że ponieważ decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, zatem organ może nawet w przypadku zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie odmówić umorzenia.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.