Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1500088

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 26 sierpnia 2014 r.
I SA/Op 513/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Krzysztof Błasiak (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 stycznia 2014 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2003-2007, postanawia 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości, 2) odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi S. W. (dalej jako skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 stycznia 2014 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2003-2007. W związku z tym skarżący etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) - do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku - stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Skarżący na sporządzonym w dniu 30 lipca 2014 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że wraz z żoną utrzymują się z dochodów uzyskiwanych ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2.271,93 zł netto (dochody skarżącego w kwocie 1.619,79 zł, jego żony w kwocie 652,14 zł), ponosząc zarazem koszty związane z podatkiem od nieruchomości (w kwocie 824 zł rocznie), wywozem nieczystości stałych i płynnych, dostawą wody, gazu, energii elektrycznej, zakupem lekarstw (w łącznej kwocie 493,50 zł miesięcznie), zakupem drewna (w kwocie 240 zł rocznie), węgla na zimę (w kwocie 2.900 zł) oraz opłatą na spółkę wodną (w kwocie 15 zł rocznie).

Natomiast w części formularza w pozycjach przeznaczonych na oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący wykazał, że posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 96 m2, lokalu mieszkalnego o powierzchni 96 m2, nieruchomości rolnej wraz zabudowaniami (stodoła, garaż, pomieszczenia na drewno) i samochodu osobowego Volkswagen Jetta (rok produkcji 1990), oraz że razem z żoną uzyskują dochody z w wysokości 2.698,82 brutto.

Uzasadnienie prawne

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia).

Natomiast stosownie do przepisu art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, Nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 4 sierpnia 2014 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania:

- dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesienia kosztów opisanych w formularzu PPF,

- pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

- dowodów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez obojga małżonków z tytułu emerytury,

- kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiągniętych przez obojga małżonków w 2013 r. (PIT),

- wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący przekazał kserokopie: rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2013 (PIT-40A), zeznań podatkowych za 2013 r. (PIT-36), decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu emerytury i decyzji o przeliczeniu emerytury wraz z informacją o obliczeniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury, pisma Powiatowego Banku Spółdzielczego w K. o braku przesłanek do umorzenia odsetek, ugody zawartej z Bankiem Gospodarstwa Krajowego dotyczącej spłaty zadłużenia, dowodów wpłaty łącznego zobowiązania pieniężnego, karty leczenia szpitalnego, faktur dotyczących dostawy energii elektrycznej, wody i odprowadzenia ścieków, wezwań do zapłaty należności na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w B.

Referendarz sądowy, mając na względzie informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też wynikające z przedłożonych dokumentów, uznał, iż na chwilę obecną zapłata kosztów sądowych wymaganych zarówno na etapie skargi wniesionej do WSA w Opolu jak i mogące mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego (tekst jedn.: wpisu od skargi, opłaty kancelaryjnej, wpisu od skargi kasacyjnej) przekracza możliwości finansowe gospodarstwa domowego skarżącego. Przy czym oceny tej referendarz dokonał mając na uwadze również wymagalność kosztów sądowych również w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem w tym samym czasie w jakim ta wymagalność dotyczy przedmiotowej sprawy.

Jednocześnie referendarz, dokonując analizy sytuacji gospodarstwa domowego skarżącego, uznał, iż w jego przypadku nie ma podstaw do zastosowania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.).

Jak wskazano wyżej prawo pomocy w zakresie całkowitym można stosować do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). O takiej sytuacji nie można mówić w przypadku skarżącego. Z przekazanych informacji wynika bowiem, że skarżący posiada stałe dochody (co nie jest bez znaczenia) pozwalające mu regulować również zobowiązania wynikające z ugody zawartej z instytucją bankową.

Odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia adwokata należy dodatkowo wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.