Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1097835

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 20 grudnia 2011 r.
I SA/Op 48/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Kuczyńska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 29 listopada 2010 r. Nr (...) w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o zwrot nienależne uiszczonych wpłat wraz z należnymi odsetkami w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 19 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 29 listopada 2010 r. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o zwrot nienależne uiszczonych wpłat wraz z należnymi odsetkami.

W dniu 25 października 2011 r. skarżący (na druku PPF) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, w tym od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku.

W uzasadnieniu wniosku podniósł, że odmowa przyznania prawa pomocy może realnie spowodować pozbawienie prawa do sądu, z przyczyn niezależnych od skarżącego (jak się stało w innych postępowaniach z udziałem skarżącego lub jego żony, gdzie on i małżonka zostali pozbawieni prawa do sądu z tego powodu, iż nie mogli uiścić kosztów sądowych ze względu na brak środków). Skarżący podkreślił, iż zobowiązany jest do ponoszenia kosztów sądowych nie tylko w niniejszej sprawie, ale również w kilkunastu innych wniesionych do WSA w O. Wskazał następnie, że w wyniku powodzi mającej miejsce w lipcu 1997 r., w lipcu 2008 r. i maju 2010 r. poniósł znaczne szkody (zgodnie z jego twierdzeniem mieszczące się w granicach 70.000 zł), oraz że z powodu powodzi nie uzyskano z gospodarstwa rolnego żadnych przychodów. Jednocześnie, odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną M.C., a jedynymi dochodami uzyskiwanymi w tym gospodarstwie domowym są dochody jego żony z najmu mieszkań i czasowej renty łącznej w wysokości 1.370,39 zł brutto. Z prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej za 2010 r. i za lipiec 2011 r. wykazał stratę, zaś z prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa rolnego brak przychodów. Natomiast, zgodnie jego oświadczeniem, na posiadany przez niego i żonę majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 150 m2 z budyniem gospodarczym, dwa lokale mieszkalne o powierzchni odpowiednio 19 i 24 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 17.000 zł. Poza tym skarżący oświadczył, że wspólnie z żoną obciążeni są kredytami bankowymi na kwotę 160.000 zł, zaciągniętymi na spłatę zobowiązań podatkowych.

Zarządzeniem Sądu wezwano skarżącego do przekazania informacji uzupełniających, dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej poprzez przedłożenie: szczegółowej informacji na temat ponoszonych aktualnie (w miesiącu X i XI 2011 r.) kosztów na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, np: wyżywienie, koszty utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, oraz informacji o poniesionych obecnie wydatkach na usuwanie skutków powodzi z maja 2010 r. wraz z odpowiednimi dowodami; kserokopii wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za miesiące wrzesień, październik 2011 r.; informacji o przychodach i kosztach uzyskania przychodów skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wraz z dokumentami je potwierdzającymi, np. wydruków z podsumowań miesięcznych ksiąg handlowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wrzesień i październik 2011 r.; wyjaśnienia źródła pokrycia kosztów związanych z obsługą kredytów i pożyczek w łącznej wysokości ok. 4.100 zł miesięcznie, wobec deklarowanych miesięcznych przychodów w wysokości ok. 1.370 zł, w tym wskazania, wobec argumentów skarżącego, iż odsetki od tych zobowiązań są wliczane do kosztów działalności, jaką część miesięcznych rat to odsetki oraz w jakim zakresie odsetki te stanowią obciążenie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej.

W odpowiedzi skarżący przedłożył, kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za 2010 r. (z którego wynika, iż skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, przy przychodach w wysokości 60.198,59 zł, wykazał stratę w kwocie 5.162,27 zaś żona skarżącego wykazała dochód w wysokości 4.367,92 zł), kserokopie wezwań do zapłaty zaległości w łącznej wysokości 2.960,46 zł z tytułu kosztów zarządu i mediów, dotyczących dwóch lokali mieszkalnych, wyciągi z dwóch rachunków ((...) i (...)) prowadzonych w bank (...) i z rachunku prowadzonego w (...) za sierpień, wrzesień i październik 2011 r.

Jednocześnie skarżący przedłożył pismo, w którym wskazał, iż w przedłożonych wyciągach bankowych wykazane zostały również kwoty rat kredytów i pożyczek oraz kwoty odnoszące się do kosztów utrzymania. Ponadto podniósł, że przychody z najmu lokali mieszkalnych wyrażone zostały w kwotach netto, tj. bez kosztów za media i zarząd, wskazał na nieregulowane należności dotyczące tych lokali wskutek czego otrzymał wezwania do zapłaty (opłaty od najemców, jak wskazał skarżący, zostały zużyte na bieżące utrzymanie,) oraz podniósł, iż od grudnia 2011 r. małżonka skarżącego utraciła prawo do pobierania renty. Ponownie podniósł kwestę obowiązku uiszczenia opłat sądowych w kilkunastu prowadzonych postępowaniach.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym w rozpoznawanej sprawie zwolnienie od kosztów sądowych) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przy czym ciężar dowodów, że znajduje się ona w takiej sytuacji, jak wynika to z powołanego przepisu, spoczywa na wnioskodawcy, na co wskazuje użycie przez ustawodawcę zwrotu: "gdy wykaże".

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika również, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi bowiem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Z tego względu udzielenie prawa pomocy może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe.

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że skarżący nie sprostał obowiązkowi wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca nie przedstawił bowiem pełnej i wyczerpującej informacji o swojej sytuacji materialnej i możliwościach płatniczych. Pomimo wezwania Sądu, nie udokumentował wydatków, jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością i utrzymaniem gospodarstwa domowego, nie przedstawił dokumentów obrazujących przychody i koszty z prowadzonej działalności gospodarczej oraz nie wskazał źródła pokrycia wydatków, z których spłaca zaciągnięte zobowiązania.

Oceniając rozpoznawaną sprawę Sąd wziął również pod uwagę informacje i dokumenty przedłożone w toku innych postępowań toczących się przed tut. Sądem z udziałem skarżącego (sygn. akt I SA/Op 92/11, 338/11 i 363/11), w tym dokumenty dotyczące umów kredytowych i pożyczek - umowa kredytu z 24 lipca 2008 r. na kwotę 125.000,00 zł z okresem spłaty do 16 lipca 2015 r., umowa pożyczki z 12 grudnia 2008 r. na kwotę 20.000,00 zł z harmonogramem spłaty w 60 miesięcznych ratach, umowa pożyczki z 29 kwietnia 2010 r. na kwotę 41.000,00 zł, zmieniony harmonogram spłaty kredytu w kwocie 41.102,10 zł z terminem spłaty od 03.2011 r. do 05.2013 r.), - dokumentów w postaci faktur dotyczących wywozu nieczystości, dostawy energii elektrycznej, gazu i wody, związanych z utrzymaniem domu przy ulicy (...) w B. w łącznej kwocie 432,85 zł. zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2010 (PIT-28), z którego wynika przychód w kwocie 12.803,95 zł brutto, deklaracje VAT-7K za II i III kwartał 2011 r., w których skarżący wykazał wartość sprzedanych towarów i usług na łączną kwotę 7.025,00 zł (co średnio miesięcznie stanowi kwotę 1.170,83 zł) oraz wartość nabytych w tym okresie towarów i usług w kwocie 4.444,00 zł.

W ocenie Sądu przedstawiane wybiórczo przez skarżącego informacje przekazane w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie jak i wynikające z opisanych wyżej dokumentów oraz pisma z dnia 6 grudnia 2011 r. były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, że przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest uzasadnione.

Mimo wezwania Sądu, skarżący nie wyjawił źródeł pokrycia kosztów związanych z obsługą zobowiązań z tytułu rat kredytów i pożyczek. Z przedłożonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż dokonał zapłaty miesięcznych rat kredytów i pożyczek w łącznej wysokości 4.174,85 zł. Natomiast wykazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy źródła przychodu z tytułu najmu mieszkań i renty czasowej stanowią kwotę 1.370,39 zł. Jednocześnie dane wynikające z deklaracji VAT-7K za II i III kwartał 2011 r. (przedłożone do sprawy I SA/Op 363/11) wskazują, iż średnie miesięczne przychody z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wynoszą ok. 1.170,83 zł, zaś z działalności rolniczej skarżący wykazał brak jakichkolwiek przychodów.

W tej sytuacji należałoby uznać za mało wiarygodne oświadczenie skarżącego odnośnie dochodów jego gospodarstwa domowego, skoro samo porównanie wielkości miesięcznych kosztów związanych jedynie ze spłatą kredytów z wykazaną wielkością obecnie uzyskiwanych miesięcznych przychodów (sumując przychody wykazane przez skarżącego we wniosku i osiągane z działalności gospodarczej w wysokości wynikającej z deklaracji VAT -7) wskazuje na nadwyżkę tych pierwszych.

W sprzeczności z deklarowanymi przez skarżącego przychodami pozostają również wnioski wyciągnięte na podstawie danych z przedłożonych przez skarżącego rachunków bankowych. Z rachunków tych wynika, iż skarżący dysponował znacznymi środkami finansowymi. Analiza wyciągu z rachunku bankowego (...) wykazała, iż skarżący w dniach od 3 do 27 października 2011 r. dokonał wpłaty w gotówce środków pieniężnych na łączną kwotę 32.085,62 zł. Zatem dysponując tak znacznymi środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych, zarówno w niniejszej sprawie jak i innych zawisłych przed tut. Sądem, skarżący winien uwzględnić konieczność ich zapłaty a następnie regulować inne zobowiązania cywilno prawne.

Podkreślenia wymaga również, że skarżący, mimo wezwania Sądu, nie przekazał pełnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę na bieżące utrzymanie. Niewątpliwym jest bowiem, że poza kosztami związanymi z wywozem nieczystości, dostawą energii elektrycznej, gazu i wody związane z utrzymaniem domu w kwocie 432,85 zł (co do których przedłożył odpowiednie dokumenty w sprawie I SA/Op 338/11), skarżący i jego żona ponoszą inne wydatki zapewniające minimum potrzeb życiowych, np. związanych z zakupem wyżywienia, ubrania, środków higieny, czystości. Racjonalne gospodarowanie własnymi środkami finansowymi pozwala skarżącemu na przybliżone określenie wielości wydatków ponoszonych na te potrzeby życiowe.

W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego, dowody złożone zarówno w niniejszej sprawie, jak i w toku innych postępowań z udziałem skarżącego, nie pozwoliły na dokonanie pełnej i wszechstronnej oceny jego sytuacji majątkowej. W szczególności nie zostało wyjaśnione ani poparte jakimikolwiek dokumentami oświadczenie złożone we wniosku o prawo pomocy o stratach poniesionych z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Uchylając się od przedłożenia informacji o przychodach z tego tytułu (wraz z dokumentami je potwierdzającymi, wskazanymi w wezwaniu Sądu) skarżący uniemożliwił dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja oraz, czy rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla jego rodziny. Podkreślić także należy, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą.

Warto w tym miejscu wskazać, iż w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 wskazano, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przedstawione powyżej okoliczności w konsekwencji nie pozwalają uznać za wiarygodne oświadczeń wnioskodawcy dotyczących jego aktualnych zdolności płatniczych i zarazem uzasadniają odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sytuacji bowiem, gdy skarżący nie przedłożył dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny, a także gdy niewyjaśniona przez skarżącego pozostała kwestia znacznej rozbieżności pomiędzy deklarowanymi dochodami i wydatkami, brak było podstaw do uwzględnienia wniosku. W szczególności jeżeli podane informacje - tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - są niepełne i obrazują niespójną sytuację w jakiej znajduje się skarżący (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2009 r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 416/10), czy też są rozbieżne i przeczą zasadom logicznego rozumowania.

Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostawały argumenty o stratach materialnych poniesionych wskutek powodzi w latach 1997, 2008 i 2010 r. W ocenie Sądu, przedłożone w toku innych postępowań dokumenty w postaci zaświadczeń urzędowych, faktur i innych dokumentów (co skarżący podnosi w piśmie z dnia 6 grudnia 2011 r.) nie mogą stanowić wystarczającego dowodu na potwierdzenie, że wnioskodawca nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania, ponieść wymaganych na obecnym etapie kosztów postępowania (wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 160 zł i opłaty kancelaryjnej 100 zł), w sytuacji gdy skarżący nie przedstawił żadnych, potwierdzonych dowodami, aktualnych wydatków związanych z usuwaniem następstw kataklizmu, ani nie przedstawił wiarygodnych dowodów na poparcie swego oświadczenia co do rozmiaru poniesionych strat. Również, w kontekście braku danych dotyczących wszystkich źródeł dochodów skarżącego, argumenty podniesione w piśmie z dnia 6 grudnia 2011 r., wskazujące na konieczność poniesienia kosztów związanych z opłaceniem innych wpisów od skarg wniesionych do WSA w O. nie stanowią dostatecznej okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.