I SA/Op 469/16 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2241884

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 8 lutego 2017 r. I SA/Op 469/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.).

Sędziowie WSA: Krzysztof Bogusz, Marta Wojciechowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2017 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 października 2016 r., nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

I.

uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 13 lipca 2016 r., nr (...),

II.

zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego K. W. kwotę 480,00 zł (słownie złotych: czterysta osiemdziesiąt 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozpatrując sprawę wskutek wyroku tut. Sądu z dnia 26 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Op 553/15 uchylającego wydaną wcześniej decyzję tego organu z dnia 17 sierpnia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 25 maja 2015 r., zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 13 października 2016 r., po rozpatrzeniu wniosku K. W. (dalej jako strona, skarżący, wnioskodawca, zobowiązany) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji dnia 13 lipca 2016 r., odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek łącznej w kwocie 1.048.304,42 zł, na które zdaniem organu składają się należności uwidocznione do 31 grudnia 1998 r. na koncie osobistym NKP (...) za okres od grudnia 1997 r. do października 1998 r. oraz na koncie pracowniczym NKP (...) za okres sierpień 1995 r. i od stycznia 1996 r. do maja 1996 r. oraz od stycznia 1997 r. do października 1998 r. wraz z odsetkami, dodatkową opłatą i kosztami upomnienia.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 16 marca 2015 r. pełnomocnik strony wniósł alternatywnie o umorzenie zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121), dalej w skrócie u.s.u.s., w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.) dalej w skrócie O.p. z uwagi na upływ terminu przedawnienia składek, ewentualnie o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

W reakcji na ww. wniosek organ wezwał stronę do złożenia informacji oraz dokumentów według wzorca odnoszącego się do przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1265), a także na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.).

W odpowiedzi na ww. wezwanie organu pełnomocnik wnioskodawcy pismem z dnia 21 kwietnia 2015 r. oświadczył, że podtrzymuje wniosek z dnia 16 marca 2015 r., a z uwagi na leczenie strony po przebytej operacji ortopedycznej i niemożność samodzielnego poruszania się, nie może złożyć oświadczenia według doręczonego wzoru o stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym i wniósł o przedłużenie terminu do jego złożenia. Zaznaczył, że sytuacja majątkowa skarżącego jest niezmiernie trudna, a do jego majątku kierowana jest egzekucja.

Decyzją z dnia 25 maja 2015 r. ZUS Oddział w Opolu odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej w kwocie 1.063.049,42 zł, na które zdaniem organu składają się należności uwidocznione do 31 grudnia 1998 r. na koncie osobistym NKP (...) za okres od grudnia 1997 r. do października 1998 r. oraz na koncie pracowniczym NKP (...) za okres sierpień 1995 r. i od stycznia 1996 r. do maja 1996 r. oraz od stycznia 1997 r. do października 1998 r. wraz z odsetkami, dodatkową opłata i kosztami upomnienia.

Na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 17 sierpnia 2015 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddział w Opolu z dnia 25 maja 2015 r.

W uzasadnieniu wskazano, że organ jest zobowiązany do uwzględnienia przedawnienia należności z tytułu składek, bez wydawania decyzji, natomiast umorzenie należności z tytułu składek może mieć miejsce jedynie gdy są one wymagalne i mogą być dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego. We wniosku strona domagała się umorzenia należności z uwagi na upływ okresu ich przedawnienia, jednak organ w stosunku do przedawnionych należności nie ma możliwości o orzekaniu umorzenia zadłużenia, które de facto nie istnieje. Wskazane przez stronę przepisy O.p. nie będą miały zastosowania w sprawie.

Odnosząc się do twierdzeń wnioskodawcy odnośnie przedawnienia przedmiotowych należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką, a to z uwagi na stwierdzoną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK) z dnia 8 października 2013 r. SK 40/12 niezgodność przepisu art. 70 § 6 O.p. (w brzmieniu od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r.) z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, organ wyjaśnił, że wyrok ten dotyczy przepisu, który nie ma zastosowania do należności z tytułu składek.

Opisując chronologiczny przebieg prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec zadłużenia na kontach zobowiązanego tj. NKP (...) oraz NKP (...), wskazał, że wprawdzie postępowania egzekucyjne do stosunku do poszczególnych należności były umarzane z uwagi na ich bezskuteczność (podjęte działania spowodowały przerwanie biegu terminu przedawnienia i nastąpienie wydłużenia terminu przedawnienia do 10 lat), to jednak zaległości figurujące na koncie osobistym skarżącego oraz na koncie pracowniczym zostały zabezpieczone przez wpis hipotek przymusowych na trzech nieruchomościach, których współwłaściciel jest wnioskodawca (wpisanych w 1996 r., 1998 r., 1999 r. i 2003 r.), zatem zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają one przedawnieniu, ale po upływie terminu przedawnienia mogą być dochodzone tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Ostatecznie w wyniku skierowania wniosku o egzekucję z nieruchomości strony, a następnie ograniczenia wniosku egzekucyjnego przez wierzyciela do jednej nieruchomości i kwoty należności głównej, organ egzekucyjny zlecił biegłemu rzeczoznawcy opis i oszacowanie nieruchomości. Obecnie postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone na żądanie wierzyciela.

W ocenie organu nie zachodziła przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., bowiem nie można było przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Odnośnie jednej nieruchomości strony zlecono opis i oszacowanie. W stosunku do dwóch pozostałych nieruchomości strony organ nie dysponował ich opisem i oszacowaniem (ograniczono wniosek egzekucyjny do jednej nieruchomości, co nie wyklucza podjęcia dalszych działań w stosunku do pozostałych nieruchomości), dlatego nie można było uznać, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do pozostałych nieruchomości narazi Zakład jedynie na wydatki egzekucyjne, a w wyniku przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających te wydatki. W sprawie nie zachodziła całkowita nieściągalność, brak było zatem podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Stwierdzono dodatkowo, że za ewentualnym umorzeniem nie przemawiał interes społeczny, bowiem należności składkowe obejmują nie tylko składki osobiste strony, ale też nieodprowadzone składki za zatrudnionych pracowników.

W wyniku rozpatrzenia skargi wnioskodawcy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 26 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Op 553/15 uchylił decyzję organu z dnia 17 sierpnia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 25 maja 2015 r.

W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że przed przystąpieniem do analizy przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, organ zobowiązany był w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zagadnień intertemporalnych i zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia, a ustalenia w tym przedmiocie, co do wysokości należności głównej jak i odsetek za zwłokę, powinny być szczegółowo wymienione w uzasadnieniu decyzji.

Organ nie wyjaśnił szczegółowo dlaczego sięgające 20 lat zaległości składkowe nie przedawniły się i w oparciu o jakie czynności podjęte w postępowaniu wieczystoksięgowym oraz egzekucyjnym, a także sądowym doszło do zawieszenia albo przerwy biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Nie było tu wystarczające samo powoływanie się w decyzji na wystawienie tytułów wykonawczych, skierowanie ich do administracyjnego organu egzekucyjnego czy prowadzenie egzekucji.

Treść zaskarżonej decyzji zdaniem Sądu nie pozwalała na przyjęcie jednoznacznych wniosków, które z poszczególnych należności, objętych rozstrzygnięciem, były przedmiotem zabezpieczenia hipoteką przymusową ustanowioną na nieruchomości. Organ nie sprecyzował, która kwotowo określona część składek mogłaby stanowić przedmiot umorzenia w trybie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a do jakiej części tych składek zastosowanie powinny znaleźć także przepisy rozporządzenia wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. - mimo, że różne są przesłanki umorzenia składek finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenie i na ubezpieczenia pracowników.

Sąd poprzednio orzekający dokonując prokonstytucyjnej wykładni art. 24 ust. 5 u.su.s., stwierdził odmiennie niż organ w zaskarżonej decyzji, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia składek zabezpieczonych hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych.

We wskazaniach do dalszego postępowania Sąd nakazał organowi ustalić okresy zawieszenia czy przerw biegu przedawnienia na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa (szczegółowo przytoczone przez Sąd w wyroku), które z uwagi na to, że najstarsze należności objęte przedmiotowym postępowaniem powstały prawie dwadzieścia lat temu, były kilkukrotnie zmieniane. Organ obowiązany był w tej mierze w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosowną analizę oraz załączył do akt administracyjnych niezbędną dokumentację także z podjętych czynności egzekucyjnych. Winien również uwzględnić zastrzeżenia co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s., oraz co do zasad prowadzenia postępowania dowodowego w tym załączania do akt oryginalnych lub uwierzytelnionych dowodów z dokumentów, na podstawie których organ ustala istotne okoliczności faktyczne.

Sąd wskazał, że jeżeli organ nie stwierdzi przedawnienia przedmiotowych należności składkowych, to będzie zobowiązany zając stanowisko czy w sprawie nie zachodzi jedna z przesłanek umorzenia należności, co wymagać będzie dalszej aktywności skarżącego w zakresie podania szczegółowych informacji o sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, majątkowej i dochodach.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ zwrócił się do skarżącego o przedłożenie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, ponownie uzyskał informację o od ośrodka pomocy społecznej i urzędu skarbowego oraz uzupełnił materiał dowodowy o informację o zabezpieczeniach na majątku dłużnika, informację odnośnie postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącemu, informacji o stanie należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia 13 lipca 2016 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej w kwocie 1.048.304,42 zł, na które zdaniem organu składają się należności uwidocznione do 31 grudnia 1998 r. na koncie osobistym NKP (...) za okres od grudnia 1997 r. do października 1998 r. oraz na koncie pracowniczym NKP (...) za okres sierpień 1995 r. i od stycznia 1996 r. do maja 1996 r. oraz od stycznia 1997 r. do października 1998 r. wraz z odsetkami, dodatkową opłata i kosztami upomnienia.

Na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie wniosku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 13 października 2016 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddział w Opolu z dnia 13 lipca 2016 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że nadal podtrzymuje stanowisko, że wyrok TK z dnia 8 października 2013 r., sygn. SK 40/12 dotyczy niezgodności z Konstytucją jedynie przepisu art. 70 § 6 O.p. Pomimo, że brzmienie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zbliżone do art. 70 § 6 O.p., to zdaniem organy ww. wyrok TK SK 40/12 nie znajduje zastosowania do zapisów u.s.u.s., a nadto art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie został przez ustawodawcę wyeliminowany z obiegu prawnego i nadal jest obowiązujący.

Za wyrokiem WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Op 553/15 organ wskazał na ewolucję zapisów zawartych w u.s.u.s. dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek. Wskazał, że:

- w stanie prawnym obowiązującym do końca 1998 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnienia po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stałą się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat;

- w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 1999 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik;

- w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne;

- w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. okres przedawnienia został skrócony z 10 na 5 lat, natomiast przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2012 r. mają zastosowanie do należności z tytułu składek, których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. zatem do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-łetniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty wymagalności składek, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r., a wyjątek od tej zasady stanowi sytuacja, kiedy przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, wówczas przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego (a nie jest liczone od dnia 1 stycznia 2012 r.).

Odwołując się do ustawy ustawie z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137, z późn. zm.), organ wskazał, że wdrożenie postępowania egzekucyjnego i doręczenie dłużnikowi wystawionych przez Zakład tytułów wykonawczych spowodowało przerwanie biegu przedawnienia. Jednocześnie zarówno należności figurujące na koncie osobistym (całość zadłużenia), jak również należności figurujące na koncie pracowniczym (również całość należności) zostały zabezpieczone poprzez wpisy hipotek przymusowych. Hipoteki przymusowe zostały ustanowione na trzech nieruchomościach będących współwłasnością skarżącego w dniach 23 stycznia 1996 r., 13 lipca 1998 r., 15 września 1998 r., 18 lutego 1999 r., 25 sierpnia 2003 r. (zob. tabela na str. 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Wpisy hipotek nastąpiły przed upływem 5 lat, licząc od dnia wymagalności składek. Na dzień ustanowienia hipotek należności nie uległy przedawnieniu.

Dalej organ przedstawił w odniesieniu do poszczególnych należności daty doręczenia tytułów wykonawczych (najwcześniejsza z nich przypadała na 9 marca 1998 r., a najpóźniejsza na 23 kwietnia 1999 r.), oraz daty przedawnienia poszczególnych należności, wyliczone z uwzględnieniem 10 letniego terminu przedawniania (wskutek przerwania biegu terminu przedawnienia), liczonego od dnia wymagalności. I tak odnośnie należności uwidocznionych na koncie osobistym NKP (...), terminy przedawnienia przypadały odpowiednio do składek za: grudzień 1997 r.- na 16 stycznia 2008 r.; styczeń 1998 r. - na 17 lutego 2008 r.; luty 1998 r. - na 17 marca 2008 r.; marzec 1997 r. - na 16 kwietnia 2008 r.; kwiecień 1998 r. - na 16 maja 2008 r.; maj 1998 r.- na 16 czerwca 2008 r.; czerwiec 1998 r. - na 16 lipca 2008 r.; lipiec 1998 r. - na 18 sierpnia 2008 r.; sierpień 1998 r. - na 16 września 2008 r.; wrzesień 1998 r. - na 16 października 2008 r.; październik 1998 r. - na 17 listopada 2008 r. Natomiast w odniesieniu do należności uwidocznionych na koncie pracowniczym NKP (...) terminy przedawnienia przypadały odpowiednio do składek za: sierpień 1995 r. - na 16 września 2005 r.; styczeń 1996 r. - na 16 lutego 2006 r.; luty 1996 r. - na 16 marca 2006 r.; marzec 1996 r. - na 16 kwietnia 2006 r.; kwiecień 1996 r. - na 16 maja 2006 r.; maj 1996 r. - na 18 czerwca 2006 r.; styczeń 1997 r. - na 18 lutego 2007 r.; luty 1997 r. - na 18 marca 2007 r.; marzec 1997 r. - na 16 kwietnia 2007 r.; kwiecień 1997 r. - na 16 maja 2007 r.; maj 1997 r. - na 17 czerwca 2007 r.; czerwiec 1997 r. - na 16 lipca 2007 r.; lipiec 1997 r. - na 19 sierpnia 2007 r.; sierpień 1997 r. - na 16 września 2007 r.; wrzesień 1997 r. - na 16 października 2007 r.; październik 1997 r. - na 18 listopada 2007 r.; listopad 1997 r. - na 16 grudnia 2007 r.; grudzień 1997 r.- na 16 stycznia 2008 r.; styczeń 1998 r. - na 17 lutego 2008 r.; luty 1998 r. - na 17 marca 2008 r.; marzec 1998 r. - na 16 kwietnia 2008 r.; kwiecień 1998 r. - na 16 maja 2008 r.; maj 1998 r. - na 16 czerwca 2008 r.; czerwiec 1998 r. - na 16 lipca 2008 r.; lipiec 1998 r. - na 18 sierpnia 2008 r.; sierpień 1998 r. - na 16 września 2008 r.; wrzesień 1998 r. - na 16 października 2008 r.; październik 1998 r. - na 17 listopada 2008 r.

Kolejno organ wskazał na przebieg postępowania egzekucyjnego obejmującego całość należności na koncie osobistym NKP (...) za okres od grudnia 1997 r. do października 1998 r., które zostały objęte wystawionymi przez Zakład tytułami wykonawczymi, kierowanymi do organu egzekucyjnego w okresie od maja 1998 r. do listopada 1998 r. Z uwagi na bezskuteczność postępowania egzekucyjnego dotyczącego ww. należności, postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w dniu 16 kwietnia 1999 r.

W dniu 8 kwietnia 2009 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze do Naczelnika US w (...) od nr (...) do (...) na koncie NKP (...) za okres od 12/1997 r. do 10/1998 r. w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości.

Odnośnie należności uwidocznionych na koncie pracowniczym NKP (...) (zadłużenie za okres sierpień1995 r.; od stycznia do maja 1995 r., od stycznia 1997 r. do października 1998 r., postępowanie egzekucyjne było prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS. Zakład wystawił tytuły wykonawcze, a organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego, zajęcie nie obejmowało należności za okres od stycznia do marca 1997 r. oraz od września 1997 r. do października 1998 r. W wyniku postępowania egzekucyjnego wdrożonego w stosunku do zadłużenia za pozostały okres nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia. W dniu 16 września 1998 r. w związku z nieskutecznością środka egzekucyjnego, zajęcia rachunku bankowego zostały wycofane.

Kolejno w dniach: 23 marca 1998 r., 21 kwietnia 1998 r., 24 czerwca 1998 r., 21 sierpnia 1998 r., 28 września 1998 r., 23 listopada 1998 r., 18 grudnia 1998 r. organ wystawił tytuły wykonawcze, obejmujące należności za sierpień 1995 r., okres od stycznia do maja 1996 r., okres od stycznia do października 1997 r., grudzień 1997 r., oraz za okres od stycznia do października 1998 r. Postępowania egzekucyjne prowadzone w oparciu o ww. tytuły wykonawcze zostały umorzone z uwagi na ich bezskuteczność w dniach 16 kwietnia 1999 r. i 28 czerwca 1999 r.

W dniu 8 kwietnia 2009 r. wystawiono tytułu wykonawcze za okres od stycznia do maja 1996 r., od stycznia do grudnia 1997 r., i od stycznia do października 1998 r. w celu prowadzenia egzekucji z nieruchomości. W dniu 30 kwietnia 2009 r. skierowano wniosek o egzekucję z trzech nieruchomości będących współwłasnością skarżącego, objętych KW (...) (wpis hipoteki przymusowej z dnia 15 września 1998 r. dot. należności na kocie pracowniczym za okres od stycznia do lutego 1997 r.), KW (...) (wpis hipoteki przymusowej z dnia 13 lipca 1998 r. dot. należności na koncie osobistym - za okres od grudnia 1997 r. do maja 1998 r. oraz należności na koncie pracowniczym za okres od marca do maja 1998 r.), oraz KW (...) (wpis hipoteki przymusowej z dnia 23 stycznia 1996 r. dot. należności na koncie pracowniczym za okres od stycznia do maja 1995 r. oraz za sierpień 1995 r.). Wierzyciel pismem z dnia 3 września 2010 r. ograniczył wniosek egzekucyjny do kwoty należności głównej 103.437,50 zł i nieruchomości objętej KW (...). W wyniku powyższego doszło do zajęcia nieruchomości na kwotę 411.954,69 zł (należność główna - 103.437,50 zł, odsetki 274.502,59 zł, koszty egzekucyjne 34.014,60 zł). Organ egzekucyjny zlecił biegłemu rzeczoznawcy opis i oszacowanie nieruchomości. Pismem z 31 marca 2015 r. Zakład powiadomił skarżącego, że w wyniku weryfikacji zadłużenia figurującego na koncie za zatrudnionych pracowników w związku z przedawnieniem, odpisano zaległość za okres od 06.1996 r. do 12.1996 r., natomiast wymagalna jest należność z tytułu: składek na indywidualne ubezpieczenie społeczne za okres od 12.1997 r. do 10.1998 r. oraz składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za 08.1995 r., za okres od 01.1996 r. do 05.1996 r. i od 01.1997 r. do 10.1998 r. Postanowieniem z 22 kwietnia 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wstrzymał ww. postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że dokonane zabezpieczenia wierzytelności oraz przebieg prowadzonego postępowania egzekucyjnego potwierdzają, iż należności figurujące na koncie zobowiązanego są nadal wymagalne, mimo, że nastąpił upływ terminu przedawniania jednakże zabezpieczone należności z tytułu składek mogą być dochodzone z przedmiotu hipoteki na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Przechodząc do badania przesłanek umorzenia zadłużenia, organ odwołał się do art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Skarżący jest współwłaściciel trzech nieruchomości, dla których prowadzone są księgi wieczyste o nr: (...),(...),(...). W stosunku do nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...) organ egzekucyjny zlecił biegłemu rzeczoznawczy opis i oszacowanie nieruchomości, natomiast w stosunku do pozostałych nieruchomości (nr KW: (...) oraz (...)) obecnie na wniosek Zakładu nie toczy się postępowanie egzekucyjne.

Wskazał, że w tym zakresie skarżący powoływał się na wystąpienie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s (jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne) oraz przedłożył kserokopię pisma Gminy (...) z dnia 7 kwietnia 2014 r. w sprawie wypowiedzenia dotychczasowej opłaty za użytkowanie wieczyste w związku ze zmianą wartości nieruchomości (objętej KW nr (...)), ustalonej operatem szacunkowym z dnia 25 lutego 2014 r. na kwotę 38.657,00 zł. Organ wyjaśnił, że nie można uznać, wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do pozostałych nieruchomości narazi Zakład jedynie na wydatki egzekucyjne, a w wyniku przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot, które przekroczą poniesione wydatki. Fakt, że aktualnie postępowanie egzekucyjne zostało wstrzymane nie wyklucza podjęcia dalszych działań w stosunku do pozostałych nieruchomości. Odwołując się do orzecznictwa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r., sygn. V SA/Wa 1334/09) organ wskazał, że z uwagi na stwierdzony brak przesłanki całkowitej nieściągalności pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Końcowo organ - wskazując na przedwczesny charakter ewentualnej decyzji pozytywnej - wskazał, że dostrzega jeszcze możliwości wyegzekwowania zaległych składek to podjęte, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

W wniesionej skardze pełnomocnik strony, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, podniósł zarzuty naruszenia: 1) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), poprzez pominięcie przez organ wiążącej go oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu; 2) art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 O.p. i art. 207 § 1, 208 § 1 O.p. wobec odmowy umorzenia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek, ciążących na wnioskodawcy z uwagi na upływ okresu przedawnienia; 3) art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. wobec jego niewłaściwego zastosowania i nieumorzenia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek, ciążących na wnioskodawcy z uwagi na upływ okresu przedawnienia; 4) art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wobec odmowy umorzenia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek, ciążących na wnioskodawcy z uwagi na faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dodatkowo pełnomocnik wniósł o zobowiązanie organu do przedłożenia Sądowi oryginałów dokumentów (wraz z aktami egzekucyjnymi) tj. pisma NUS w (...) z dnia 20 października 2010 r. do ZUS/O w Opolu i pisma ZUS/O w Opolu do NUS w (...) z dnia 22 lutego 2010 r., celem zweryfikowania zarzutu przedawnienia przedmiotowych należności oraz prawidłowości i rzetelności wyliczeń zawartych w decyzji (również w oparciu o tytuły egzekucyjne).

W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał na dotychczasowy przebieg sprawy, i skutki związane z wydaniem prawomocnego obecnie wyroku WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Op 553/15, uchylającego poprzednio wydane decyzje organu, m.in. z uwagi na niedostateczne rozważenie przedawnienia przedmiotowych należności i brak oceny przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z uwzględnieniem treści wyroku TK z dnia 8 października 2013 r. SK 40/12. Zarzucił, że w obecnie zaskarżonej decyzji organ nie zastosował się do ww. wyroku WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2016 r., co świadczy o naruszeniu art. 153 p.p.s.a.

Organ nie przedstawił wyczerpującego stanowiska w zakresie wymagalności należności, w tym nie dokonał analizy odnośnie okresów przerw czy zawieszenia biegu terminu przedawnienia, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów. Pełnomocnik wskazał, że w sprawie nadal nie doszło do wykazania, które konkretnie czynności przerwały bieg przedawnienia i na co faktycznie powołuje się organ odmawiając umorzenia. W uzasadnieniu decyzji wyspecyfikowano, że należności przedawniały się najpóźniej pod koniec roku 2008. Biorąc pod uwagę zmianę przepisów, która następowała po dniu 31 grudnia 2002 r., zasadnym jest wskazanie, czy w ramach tej specyfikacji uwzględniono zmianę, jej zakres przedmiotowy (o wątpliwościach ze stosowaniem prawa w tym zakresie peroruje WSA w wyroku z dnia 26 stycznia 2016 r.) oraz okoliczność, że bieg przedawnienia nie mógł być w tym konkretnym przypadku przerwany (lub wstrzymany) z uwagi na stwierdzoną niekonstytucyjność art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s.

Organ nieprawidłowo także ocenił i uzasadnił brak wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności, mimo, że w aktach sprawy znajdują się dowodowy potwierdzające, że sytuacja majątkowa skarżącego jest zła, co wynika z zeznań rocznych PIT za 2012 r. (dochód - 2.581,19 zł) i 2013 r. (dochód - 1.436 zł), nadto szacowana wartość nieruchomości (38.700 zł) świadczy o tym, że koszty postępowania egzekucyjnego będą wyższe niż przychód z licytacji. Również wcześniej prowadzone wobec skarżącego postępowania egzekucyjne były umarzane z uwagi na ich bezskuteczność.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Nadto, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie poddana została decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - utrzymująca w mocy wydaną w I instancji decyzję z dnia 13 lipca 2016 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej w kwocie 1.048.304,42 zł, na które zdaniem organu składają się należności uwidocznione do 31 grudnia 1998 r. na koncie osobistym NKP (...) za okres od grudnia 1997 r. do października 1998 r. oraz na koncie pracowniczym NKP (...) za okres sierpień 1995 r. i od stycznia 1996 r. do maja 1996 r. oraz od stycznia 1997 r. do października 1998 r. wraz z odsetkami, dodatkową opłata i kosztami upomnienia.

Oceniając zgodność z prawem tego rozstrzygnięcia podkreślić należy, że sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległych składek była przedmiotem ponownego rozpatrzenia przez organ, a to wskutek uchylenia decyzji tego organu z dnia 17 sierpnia 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 25 maja 2015 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 26 stycznia 2016 r. w sprawie sygn. akt I SA/Op 553/15.

Z tego względu kluczowe znaczenie dla oceny legalności obecnie kontrolowanego aktu ma treść art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, użyty w art. 153 p.p.s.a. zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (por. wyroki NSA: z 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1276/12; z 22 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2472/12; z 4 października 2016 r., sygn. akt I FSK 450/15 - dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, dokonana przez sąd ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10).

Na gruncie rozpatrywanej sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia, że zaistniały okoliczności skutkujące utratą mocy obowiązującej oceny prawnej zawartej w wyroku WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Op 553/15. Wobec tego wskazania dotyczące dalszego sposobu rozpoznania sprawy były wiążące zarówno dla organu, jak i są wiążące dla sądu rozpoznającego obecnie sprawę. To z kolei oznacza, że ani organ, ani sąd, nie mogą obecnie formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wyrażonym przez sąd w uzasadnieniu tego wyroku i mają obowiązek podporządkować się mu w pełnym zakresie. Organ administracyjny pomijając, przy ponownym wydawaniu decyzji zarówno ocenę prawną wyrażoną przez sąd w wyroku oraz wskazania co do dalszego postępowania, naruszył zasadę związania wyrażoną w art. 153 p.p.s.a., co oznacza wadliwość podjętego rozstrzygnięcia i powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przypomnieć należy, że w wyroku uchylającym decyzję organu Sąd wskazał na konieczność wykazania przez organ czy należności objęte wnioskiem zainteresowanego są wymagalne, czy nie nastąpiło ich przedawnienie. Ustalenie bowiem, że należności objęte wnioskiem o umorzenie wygasły wskutek przedawnienia oznacza konieczność umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W celu zbadania wymagalności przedmiotowych należności (tj. należności głównej jak i odsetek za zwłokę) w treści rozstrzygnięcia organ powinien przeprowadzić stosowną analizę oraz załączyć do akt administracyjnych niezbędną dokumentację, zatem konieczne było ustalenie okresów zawieszenia czy przerw biegu przedawnienia na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa (z uwzględnieniem zagadnień intertemporalnych i zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia), które były kilkukrotnie zmieniane.

Poprzednio orzekający Sąd przypomniał ewolucję zmian przepisów regulujących kwestie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, którą szczegółowo opisał w treści uzasadnienia wyroku.

Analizując z kolei wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12, w kontekście oczywistej zbieżności regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z art. 70 § 6 O.p., Sąd dokonał wykładni prokonstytucyjnej w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Dokonując wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p., Sąd uznał, że zastrzeżenia te mają także zastosowanie do art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zatem przepis ten należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

W rezultacie Sąd stwierdził, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia składek zabezpieczonych hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Sąd poprzednio orzekający nakazał organowi uwzględnić w ponownie prowadzonym postępowaniu zastrzeżenia Sądu co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę powinien przedstawioną ocenę prawną i związane z nią wskazania co do dalszego postępowania uwzględnić. Jednak tego nie uczynił, a co więcej stanowisko organu odnośnie przyczyn dla których przedmiotowe należności są nadal wymagalne stoi w sprzeczności z wiążącą organ oceną prawną zawartą w wyroku WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Op 553/15.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, poza przedstawieniem, w ślad za uzasadnieniem wyroku z 26 stycznia 2016 r., ewolucji przepisów dotyczących kwestii przedawnienia należności składkowych, organ wskazał na wystawienie tytułów wykonawczych dotyczących dochodzonych należności, które zostały doręczone skarżącemu, co spowodowało przerwanie biegu przedawnienia dla przedmiotowych zaległości. Organ przedstawił w odniesieniu do poszczególnych należności daty doręczenia tytułów wykonawczych (najwcześniejsza z nich przypadała na 9 marca 1998 r., a najpóźniejsza na 23 kwietnia 1999 r.), oraz daty przedawnienia poszczególnych należności, wyliczone z uwzględnieniem 10 letniego terminu przedawniania (wskutek przerwania biegu terminu przedawnienia), liczonego od dnia wymagalności, tak, że najpóźniejszy termin przedawnienia upłynął z dniem 17 listopada 2008 r. Postępowania egzekucyjne wszczęte na skutek tytułów wykonawczych wystawionych w latach 1996 - 1998, były umarzane z uwagi na ich bezskuteczność w dniach 16 kwietnia 1999 r. i 28 czerwca 1999 r. Jak wynika z uzasadnienia decyzji kolejne czynności zamierzające do wyegzekwowania przedmiotowych należności zostały podjęte w dniu 8 kwietnia 2009 r. (a więc już po upływie terminów przedawnienia należności wyliczonych przez organ, gdyż najpóźniejszy z nich upłynął w dniu 17 listopada 2008 r.) kiedy to wystawiono ponownie tytuły wykonawcze celem prowadzenia egzekucji z nieruchomości skarżącego. Jednakże organ uznał, że dokonane zabezpieczenia wierzytelności (co miało miejsce w latach 1996 - 2003) Zakładu oraz przebieg prowadzonego postępowania egzekucyjnego potwierdzają, iż należności figurujące na koncie zobowiązanego są nadal wymagalne. Organ wskazał, że nastąpił wprawdzie upływ terminu przedawnienia, jednakże zabezpieczone należności z tytułu składek mogą być dochodzone z przedmiotu hipoteki (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.). Podkreślił też, że w dalszym ciągu podtrzymuje swe stanowisko, iż wyrok TK z dnia 8 października 2013 r. SK 40/12 dotyczy jedynie art. 70 § 6 O.p. i mimo, że brzmienie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zbliżone do art. 70 § 6 O.p., to ww. wyrok TK zdaniem organu nie znajduje zastosowania do zapisów u.s.u.s., tym bardziej, ze przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie został wyeliminowany przez ustawodawcę.

Tym samym organ całkowicie zignorował wiążącą go ocenę prawną i wskazania Sądu wynikające z wyroku z dnia 26 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Op 553/15, gdzie wyraźnie wskazano, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia składek zabezpieczonych hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Stanowisko organu pozostaje zatem w oczywistej sprzeczności z oceną prawną dokonaną przez Sąd w powołanym wyroku.

W związku z powyższym, poddana obecnie kontroli Sądu decyzja organu, powielająca de facto to samo stanowisko co w poprzednio wydanej decyzji i całkowicie pomijająca wiążącą ocenę prawną, nie tylko nie usuwa dostrzeżonych przez poprzednio wyrokujący Sąd nieprawidłowości w zakresie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 24 ust. 5 u.s.u.s., ale zarazem w sposób oczywisty narusza art. 153 p.p.s.a. Prezentowane przez organ w zaskarżonej decyzji stanowisko dotyczące braku podstaw do zastosowania w tej sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, należy uznać za sprzeczne z oceną prawną tej kwestii dokonaną przez Sąd.

Jeśli natomiast organ nie zgadzał się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, mógł ją poddać weryfikacji sądu kasacyjnego. Skoro tego nie uczynił, musi obecnie liczyć się z konsekwencjami wynikającymi z art. 153 p.p.s.a.

Należy też zwrócić uwagę, że, jak wynika z danych zgromadzonych przez organ, wpisów hipotek w księgach wieczystych prowadzonych dla nieruchomości będących współwłasnością skarżącego dokonano w dniach: 23 stycznia 1996 r., 13 lipca 1998 r., 15 września 1998 r. 18 lutego 1999 r., 25 sierpnia 2003 r. W tym aspekcie przypomnieć należy, że poprzednio orzekający Sąd odnosząc się do nowelizacji przepisów u.s.u.s. obowiązującej od dnia 1 stycznia 2003 r. wyjaśnił, że wprawdzie do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. Sąd w składzie obecnie sprawę uzupełniająco wyjaśnia, że to ostatnie zdanie oznacza, że wpis hipoteki przymusowej dokonany przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. (nowelizacji u.s.u.s. obowiązującej od początku 2003 r., kiedy to zmieniono treść art. 24 ust. 5 u.s.u.s. i wprowadzono m.in. brak przedawnienia należności zabezpieczonych hipoteką) należy traktować jako "każdą inną czynność zmierzającą do ściągnięcia" należności składkowych (taki bowiem skutek przewidywały przepisy obowiązujące przed 1 stycznia 2003 r.) i jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik, to na zasadach ogólnych wpis hipoteki powodować mógł tylko przerwanie biegu przedawnienia, z tym skutkiem, że następowało ono nie po upływie 5 lat, a po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne. Dla oceny materialnoprawnych skutków zdarzeń rzutujących na bieg, a nawet wyłączenie możliwości upływu terminu przedawnienia, jakie miały miejsce pod rządami poprzednich regulacji prawnych, należy stosować przepisy obowiązujące w dacie tych zdarzeń. Oznacza to, że jeśli dokonanie czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, tj. wpis hipoteki miał miejsce przed 1 stycznia 2003 r. to należało zastosować art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w czasie dokonania wpisu hipoteki. Powyższe ma o tyle istotne znaczenie, iż jak wskazano powyżej, część wpisów hipotek dokonano przed wejściem w życie nowelizacji obowiązującej od 1 stycznia 2003 r. (a to w dniach: 23 stycznia 1996 r., 13 lipca 1998 r., 15 września 1998 r. 18 lutego 1999 r.). Natomiast skutki wpisu hipoteki dokonanego z dniem 25 sierpnia 2003 r. winne zostać ocenione z uwzględnieniem wiążącej organ oceny prawnej poprzednio orzekającego Sądu odnośnie art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Niezależnie od tego, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ winien w pierwszej kolejności ustalić czy należności te są wymagalne czy też uległy przedawnieniu, czego nie uczyniono prawidłowo w obecnie zaskarżonej decyzji z uwagi na niezastosowanie się do wskazań Sądu w wyroku z dnia 26 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Op 553/15, to jednak wskazać również należy na dalsze uchybienia organu związane z brakiem odniesienia się do przesłanek umorzenia należności wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. W toku postępowania organ podjął działania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego (uzyskał informację od urzędu skarbowego i ośrodka pomocy społecznej), a skarżący w piśmie złożonym w dniu 9 czerwca 2016 r. (na etapie ponownego rozpatrywania sprawy po uchyleniu poprzednich decyzji) powoływał się na złą sytuację majątkową. Mimo to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się w żaden sposób do przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia. W ocenie Sądu w sytuacji gdy skarżący wskazuje na okoliczności związane z trudną sytuacją finansową, zasadne jest odniesienie się w decyzji do przesłanek z ww. rozporządzenia - jednak tylko w zakresie należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Niedostateczna aktywność strony w wykazaniu istnienia ww. przesłanek (skarżący nie przesłał pomimo wezwania organu oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym), choć niewątpliwie będzie rzutować na ocenę wystąpienia przesłanek umorzenia, to jednak nie może skutkować uchyleniem się organu od zajęcia stanowiska w tym zakresie, gdyż prowadziłoby to do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. tj. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm. - dalej: k.p.a.).

Zauważyć także należy, że przyjęta w zaskarżonej decyzji przez organ łączna kwota odsetek od przedmiotowych należności, ustalona została na podstawie informacji o stanie należności (k. 179 akt adm.), gdzie wskazano na łączne kwoty odsetek odrębnie w odniesieniu do należności uwidocznionych na koncie osobistym i odrębnie w odniesieniu do należności uwidocznionych na koncie pracowniczym, z informacją, że odsetki naliczono na dzień przedawnienia. W ocenie Sądu prawidłowe wyliczenie odsetek winno jednak zawierać bardziej szczegółowe informacje uwzględniające wyliczenia dla poszczególnych składek, z wyodrębnieniem kwoty niezapłaconej za dany okres składki, daty wymagalności i przedawniania każdej ze składek i stawki odsetek, tak, aby wyliczenia w tym zakresie poddawało się kontroli Sądu. Nie są tu wystarczające bardzo ogólne wyliczenia odsetek znajdujące się w aktach administracyjnych.

Reasumując, stwierdzić należy, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przez organ przepisu art. 153 p.p.s.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem organ nie stosując się do ocen prawnych wyrażonych w wyroku z 26 stycznia 2016 r. dotyczących wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., powielił błędną interpretacji tego przepisu. Tym samym organ nie rozpatrzył wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym dotyczących przedawnienia należności składkowych objętych wnioskiem o umorzenie, co skutkuje naruszeniem przepisów normujących postępowanie dowodowe (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i przedkłada się na braki w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a).

Rozpatrując ponownie sprawę organ zastosuje się do ocen prawnych zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Op 553/15 i weźmie pod uwagę, że wiążące stanowisko poprzednio orzekającego Sądu, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.) należy interpretować w ten sposób, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia składek zabezpieczonych hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Organ winien również uwzględnić, że skutki wpisów hipotecznych dokonanych przed 1 stycznia 2003 r. należy oceniać pod kątem treści przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w chwili dokonania wpisu hipoteki (a nie w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.). Organ uwzględni także, iż w sytuacji stwierdzenia przedawnienia należności, bezprzedmiotowe staje się orzekanie co do ich umorzenia, co powinno prowadzić do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Mając na względzie opisane powyżej uchybienia procesowe przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).

--18

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.