Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2086896

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 23 czerwca 2016 r.
I SA/Op 202/16

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 marca 2016 r., Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, postanawia 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi P. B. (dalej skarżący) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 marca 2016 r., Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

W dniu 10 czerwca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego.

Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, że jest właścicielem domu mieszkalnego (o wartości około 120.000 zł) i nieruchomości rolnej o powierzchni (...) ha (o wartości około 5.000 zł), że ponosi wydatki związane z płatnościami za media, podatek, telefon i leczenie łącznie w kwocie 346 zł, oraz że oboje utrzymują się z dochodów uzyskiwanych ze stosunku pracy w wysokości łącznie 1.660 zł miesięcznie netto.

Uzasadnienie prawne

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyróżniają dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych (zgodnie art. 211-213 p.p.s.a. opłat sądowych - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków) - zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd.

W art. 239 p.p.s.a. ustawodawca wprowadził podmiotowe i przedmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych. Wśród zwolnień przedmiotowych w art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. znajdują się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których należą m.in. szeroko rozumiane sprawy związane z płatnością składek na ubezpieczenie społeczne.

Zatem złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdzie przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest skarga na decyzję w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sprawia, iż postępowanie zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się bezprzedmiotowe. Skarżący został już bowiem z nich zwolniony na podstawie powołanego wyżej przepisu prawa. W związku z tym rozpoznanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie stało się zbędne i takie postępowanie - zgodnie z art. 249a p.p.s.a. - należało umorzyć.

W świetle wskazanych wyżej przepisów prowadzenie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy ograniczyć zatem do wniosku o ustanowienie zawodowego pełnomocnika.

Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, Nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że zasadność wniosku strony oceniana jest z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 13 czerwca 2016 r. wezwano skarżącego do przekazania:

* szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

* pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

* dokumentów potwierdzających źródło i wielkość dochodów wykazanych w formularzu PPF,

* szczegółowej informacji na temat pożytków uzyskiwanych z tytułu posiadania nieruchomości rolnej wykazanej w formularzu PPF,

* kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i żonę w 2015 r. (PIT),

* kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie pięć miesięcy.

W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu skarżący przedłożył pismo (sporządzone 20 czerwca 2016 r.), w których oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania jego i żony związane z zakupem żywności, środków czystości i higieny oraz innymi bieżącymi obciążeniami opiewają łącznie na kwotę 900 zł (zakup żywności - 450 zł, zakup środków czystości i higieny - 150 zł, "inne wydatki" - 150 zł). Poza tym wskazał, że ponosi koszty zakupu paliwa do użyczonego mu przez syna samochodu (w wysokości 200 zł miesięcznie), co 2 miesiące ponosi koszty związane z nabyciem butli z gazem o wartości 200 zł, zaś zimą zeszłego roku dokonał zakupu 1500 kg węgla na opał. W załączeniu skarżący przekazał wyciągi bankowe, a także kserokopie: decyzji Burmistrza (...) w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. (podatek rolny i podatek od nieruchomości), faktur odnoszących się do zakupu energii elektrycznej, węgla opalowego, paliwa, wody i odprowadzania ścieków, pokwitowań wpłat (dotyczących łącznego zobowiązania pieniężnego, usług kominiarskich, gospodarowania odpadami komunalnymi, usług telekomunikacyjnych), wydruków z listy płac, zeznania podatkowego PIT-37 za 2015 r., dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego.

W wyniku analizy sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, dokonanej w oparciu o oświadczenie zawarte we wniosku o prawo pomocy oraz informacje i dane wynikające z opisanych wyżej pisma i dokumentów, referendarz uznał, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie wnioskowanego prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.

W ocenie referendarza, pozyskując stałe miesięczne dochody w wysokości w wysokości 1.660,34 zł, obciążone bieżącymi miesięcznymi kosztami utrzymania (związanymi z zapłatą podatku rolnego i podatku od nieruchomości, zakupem żywności, środków czystości, higieny, energii elektrycznej, gazu, wody i paliwa do samochodu osobowego oraz opłatami za gospodarowanie odpadami komunalnymi, odprowadzaniem nieczystości) łącznie na kwotę 1.142,49 zł, uzyskując dodatkowo w dniu 16 maja 2016 r. (a więc już po upływie miesiąca od sporządzenia skargi do sądu) środki pieniężne z tytułu zwrotu podatku dochodowego za 2015 r. w wysokości 858 zł, skarżący jest w stanie wygenerować środki finansowe związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika.

Poza tym należy zwrócić uwagę na posiadaną przez skarżącego nieruchomość rolną, która pozwala na zwiększenie finansowego potencjału jego gospodarstwa domowego (chociażby poprzez możliwość obciążenia tej nieruchomości dzierżawą i czerpania z tego tytułu korzyści, bądź też prowadzenia na niej określonych upraw).

Na marginesie, odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia, należy również wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez tut. Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 249a p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.