Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2683543

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 5 czerwca 2019 r.
I SA/Op 124/19
Określanie wysokości kosztów egzekucyjnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Gerard Czech (spr.).

Sędziowie WSA: Grzegorz Gocki, Marta Wojciechowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 5 lutego 2019, nr (...) w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi

I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krapkowicach z dnia 8 października 2018 r., nr (...);

II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu na rzecz strony skarżącej kwotę 597,00 zł (słownie złotych: pięćset dziewięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu po rozpoznaniu zażalenia Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "strona", "skarżący", "wierzyciel") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krapkowicach z dnia 8 października 2018 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. u z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), dalej jako: "k.p.a." i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zm.), dalej jako: "u.p.e.a." - utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Rozstrzygnięcia organów zapadły na podstawie następującego stanu faktycznego.

W dniach 21 grudnia 2017 r. i 12 lutego 2018 r. do organu egzekucyjnego wpłynęły tytułu wykonawcze z dnia 7 grudnia 2017 r. (Nr (...)) oraz z dnia 5 lutego 2018 r. (Nr (...) i Nr (...)), wystawione przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w Warszawie wobec Fundacji A z siedzibą w (...) przy ul. (...) (dalej: "Fundacja").

Prowadząc postępowanie egzekucyjne w stosunku do majątku Fundacji organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 7 grudnia 2017 r. skierował 22 grudnia 2017 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w B we (...) (Nr (...)) i C w (...) (Nr (...)). Zawiadomienia te doręczono Prezesowi zobowiązanej Fundacji w dniu 5 stycznia 2018 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności z dniem 22 grudnia 2017 r. B odpowiedział, iż nie powadzi rachunku dla ww. podmiotu. Z kolei C w (...) udzielił odpowiedzi, iż zajęcie nie może zostać zrealizowane ze względu na brak środków na rachunku dłużnika. Natomiast w odniesieniu do tytułów wykonawczych z dnia 5 lutego 2018 r. (Nr (...) i Nr (...)) w dniu 23 marca 2018 r. wszczęto egzekucję administracyjną poprzez doręczenie odpisów ww. tytułów wykonawczych oraz sporządzono protokół o stanie majątkowym Fundacji.

Jak ustalono, Fundacja nie posiada majątku, z którego można by zaspokoić należności objęte postępowaniem egzekucyjnym wraz z wydatkami egzekucyjnymi. Potwierdzają to odpowiedzi na zapytania organu kierowane do Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości, systemu OGNIVO (zapytania o rachunki bankowe) oraz protokół spisywany przez poborcę skarbowego w siedzibie Fundacji w obecności Prezesa Fundacji - S. A. Według oświadczenia Prezesa Fundacji złożonego do protokołu Fundacja od stycznia 2017 r. nie funkcjonuje. Z pracownikami, którzy byli zatrudnieni, rozwiązano stosunek pracy. Siedziba Fundacji mieści się w lokalu użytkowym (tj. w sklepie) wynajmowanym przez S. A. na potrzeby prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Fundacja nie posiada majątku nieruchomego oraz ruchomego. Według danych zawartych w bazach organu egzekucyjnego zobowiązana Fundacja nie występuje jako strona czynności, kontrahent w JPK VAT. Ponadto w ostatnich trzech latach Fundacja wykazała z tytułu prowadzonej działalności straty w łącznej kwocie 34.000 zł (co potwierdza ostatnie sprawozdanie finansowe Fundacji, złożone w Urzędzie Skarbowym w (...) w dniu 25 maja 2018 r.).

Postanowieniem z dnia 30 lipca 2018 r. (nr (...)) Naczelnik Urzędu Skarbowego w Krapkowicach umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 7 grudnia 2017 r. oraz z dnia 5 lutego 2018 r. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że Fundacja nie posiada żadnego majątku, który pozwoliłby na uzyskanie w postępowaniu egzekucyjnym kwoty przewyższającej powstałe w trakcie prowadzonej egzekucji wydatki egzekucyjne.

Powyższe postanowienie uzyskało przymiot ostateczności w dniu 10 sierpnia 2018 r.

Pismem z dnia 28 sierpnia 2018 r. (Nr (...)) Naczelnik Urzędu Skarbowego w Krapkowicach skierował do Prezesa Zarządu PFRON zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Fundacji na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

W odpowiedzi na wniosek Prezesa Zarządu PFRON z dnia 6 września 2018 r. o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, postanowieniem z dnia 8 października 2018 r. (Nr (...)) Naczelnik Urzędu Skarbowego w Krapkowicach obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 6.004,30 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wniósł zażalenie, wskazując na naruszenie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a.

W pierwszej kolejności wierzyciel oświadczył, że nie wnosi zastrzeżeń w zakresie naliczonego wydatku egzekucyjnego za koszty delegacji poborcy i opłaty za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym.

Następnie wskazano, że podstawę rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego stanowiły art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 uznane zostały za niezgodne z zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w prawa jednostki, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości odpowiednio opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej. Wierzyciel zaakcentował, iż zaskarżone postanowienie w sprawie obciążenia go kosztami egzekucyjnymi zostało wydane w dniu 8 października 2018 r., czyli już po dacie opublikowania ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co miało miejsce w dniu 16 sierpnia 2016 r. Zatem, skoro w dacie wydania zaskarżonego postanowienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego był już ogłoszony, to w świetle regulacji art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oznacza, że ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny. Tym samym, organ powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia. Przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 286/17 wywiódł, iż bierna postawa ustawodawcy nie usprawiedliwia stosowania przez organy egzekucyjne niekonstytucyjnej normy prawnej.

W dalszej części uzasadnienia zażalenia Prezes PFRON podniósł, iż naliczanie kosztów w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie jest zasadne, albowiem w sprawie nie nastąpiło zajęcie wierzytelności, a jedynie pustego rachunku bankowego. W tym względzie wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16 oraz wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt. II FSK 693/15, w którym Sąd stwierdził, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

W rezultacie, zdaniem Prezesa PFRON brak jest podstaw do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, albowiem wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciach nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Wskazany przepis według wierzyciela nie przewiduje opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego, natomiast pkt 4 tego przepisu wprost odnosi się wyłącznie do wierzytelności. Skoro więc ustawodawca w przepisach ustawy egzekucyjnej w ogóle nie uregulował opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a organ egzekucyjny oparł wyliczenia opłaty na przepisie dotyczącym zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, uznać należy, że warunkiem pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a jest istnienie wierzytelności.

Zdaniem wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Krapkowicach w swoim postanowieniu nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych oraz nie uwzględnił poziomu skomplikowania podjętych przez siebie czynności. Według wierzyciela naliczona opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie której opłata ta została naliczona.

Końcowo podkreślono, iż opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, jednak wysokość tych opłat, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał na ogólną zasadę wynikającą z art. 64c § 1 u.p.e.a., zgodnie z którą koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego.

Następnie organ przywołał regulacje z art. 64c § 1, art. 64 § 4 i 6, art. 64 § 10, art. 64 § 1 pkt 4 i § 7 oraz art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. i podkreślił, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej wysokości 6.004,30 zł, na które składają się poszczególne opłaty manipulacyjne oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego dokonana w C w (...) S.A. Dokonując weryfikacji prawidłowości naliczenia kosztów egzekucyjnych w sprawie Dyrektor przedstawił szczegółowe ich rozliczenie i stwierdził, że są one naliczone prawidłowo.

Odnosząc się do kwestii braku zasadności naliczania opłat egzekucyjnych, z uwagi na fakt, iż wskazane zajęcia (tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w C w (...) oraz z tytułu opłaty manipulacyjnej) nie doprowadziły do faktycznego uzyskania środków finansowych, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej powołując treść art. 80 § 1, § 2 i § 3 u.p.e.a. wskazał, że skuteczność egzekucji z rachunku bankowego nie jest uzależniona od istnienia na tym rachunku wierzytelności nadających się do zrealizowania w dniu zajęcia. Zajęcie egzekucyjne wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje bowiem nie tylko środki już zgromadzone na rachunku bankowym, ale i wierzytelności, które powstaną na skutek wpływu na rachunek bankowy z jakiegokolwiek tytułu. Doręczenie bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wywołuje zatem skutki zajęcia i jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu.

W ocenie organu zajęcie wierzytelności zostało dokonane skutecznie z dniem 22 grudnia 2017 r., a Bank potwierdził, że Fundacja posiada rachunek bankowy oraz wskazał, że z uwagi na brak środków zajęcie nie może zostać zrealizowane. Zatem nie budzi wątpliwości, że doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego. Natomiast fakt, iż na rachunku bankowym nie były zdeponowane żadne środki pieniężne przewyższające kwotę wolną od zajęcia nie ma znaczenia dla skuteczności zastosowania środka egzekucyjnego. Dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie jest wymagane rzeczywiste zajęcie - w jego wyniku - środków pieniężnych.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy stwierdził, że obowiązek uiszczenia kosztów egzekucji nie jest związany z efektywnością postępowania egzekucyjnego. W przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego opłata za zajęcie oraz opłata manipulacyjna są naliczane i pobierane bez względu na to, czy na rachunku w chwili zajęcia znajdowały się środki, czy też nie.

Jak podkreślono, to wierzyciel jest dysponentem postępowania egzekucyjnego, a kierując tytuły wykonawcze do organu egzekucyjnego, winien liczyć się z koniecznością poniesienia ciężaru w postaci kosztów egzekucyjnych, gdy nie uda się ich ściągnąć od zobowiązanego. Przepisy ustawy egzekucyjnej nie uzależniają obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi od skuteczności egzekucji. Opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest należnością, która nie pozostaje w związku z żadnymi efektami egzekucji, co wynika wprost z art. 64 ustawy egzekucyjnej. Organ nalicza opłaty za czynności egzekucyjne bez względu na skuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych. Stanowią one swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za podjęte w ramach postępowania egzekucyjnego działania.

Odnosząc się do podnoszonej w zażaleniu konieczności miarkowania kosztów egzekucyjnych przez organy egzekucyjne w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu stwierdził, że stosownie do art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Powinność działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa, wynika również z art. 6 k.p.a., który ma zastosowanie w tej sprawie na mocy art. 18 u.p.e.a. Organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów prawa. Obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów wyraża się w braku możliwości pominięcia obowiązujących regulacji prawnych, czy też działania wbrew tym przepisom. Odnosząc się do wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego na obowiązujące przepisy dotyczące kosztów egzekucyjnych, Dyrektor podkreślił, że wyrok ten jest wyrokiem stwierdzającym niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, wskazującym na konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Jest to wyrok zakresowy i w pkt 5 uzasadnienia tego wyroku wyjaśniono jego skutki, wskazując że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który winien w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Wyrok dotyczący pominięcia prawodawczego ma jedynie skutek zobowiązujący ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Konsekwencją takiego wyroku jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych.

Przy czym Trybunał Konstytucyjny w omawianym wyroku podkreślił, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Jak wskazał, stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat winny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu.

Dyrektor Izby zwrócił również uwagę na niedopuszczalność pozostawienia swobody decyzyjności organom (oraz sądom) w zakresie określenia każdorazowo maksymalnych stawek opłat określonych w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., z uwagi na treść art. 2 w związku z art. 84 i art. 217 Konstytucji RP. Przepisy te, a w szczególności art. 84 Konstytucji RP nakładają bowiem obowiązek określoności danin publicznych w drodze ustawy zarówno pod względem podmiotowym, przedmiotowym oraz co do ich wysokości. Przepis art. 84 Konstytucji należy traktować jako przepis, który zakłada precyzyjne określenie istotnych elementów stosunku daninowego w ustawie tak, aby jednostka mogła przewidywać finansowe konsekwencje swoich działań. Zasada ochrony zaufania jednostki do państwa i do prawa w sferze danin publicznych wymaga w szczególności, aby zainteresowany znał dokładną treść i wysokość ciążących na nim obowiązków daninowych w chwili zajścia zdarzeń powodujących ich powstanie (wyrok Trybunału kwietnia 2007 r. sygn. akt SK 19/06).

W konsekwencji dopuszczenie możliwości samodzielnej oceny i określenia wysokości opłat egzekucyjnych (stosunkowej i manipulacyjnej) doprowadziłoby do powstania niekonstytucyjności wtórnej i dodatkowo mogłoby doprowadzić do różnego traktowania podmiotów przez różne organy egzekucyjne.

Ponieważ przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. - mające zastosowanie w niniejszej sprawie - nadal stanowią element obowiązującego prawa, to organy egzekucyjne zobowiązane są do ich przestrzegania, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedynie wskazówkę dla ustawodawcy. Powyższe stanowisko organu odwoławczego znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt SA/Lu 359/17, w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/G1 431/17 i wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 września 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 1027/17. Nadto za stosowaniem przez organy przepisów prawa, co do których stwierdzona została niekonstytucyjność bez jednoczesnej utraty mocy obowiązującej opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 25 czerwca 2012 r. sygn. akt I FPS 4/12 stwierdzając, że organy podatkowe nie mogą odmówić zastosowania przepisu prawa podatkowego, którego niezgodność z Konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny, odraczając jednocześnie utratę mocy obowiązującej takiego przepisu. Dopóki przepis prawa podatkowego nie utraci mocy obowiązującej, dopóty musi być stosowany przez organy.

W ocenie Dyrektora Izby, obciążenie wierzyciela we wskazanej kwocie jest w pełni uzasadnione nakładem pracy organu egzekucyjnego. Organ dokonał szeregu czynności ukierunkowanych na ustalenie składników majątku zobowiązanej, do których możliwe było skierowanie środków egzekucyjnych: sprawdził własne bazy danych, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych, a także kierował zapytania za pośrednictwem systemu Ognivo, kontaktował się z innymi instytucjami jak np. Zakład Ubezpieczeń Społecznych czy Policja.

W rezultacie organ stwierdził, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nadal stanowią element obowiązującego prawa, do przestrzegania którego zobowiązane są organy egzekucyjne. Z kolei wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedynie wskazówkę dla ustawodawcy.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem reprezentujący skarżącego pełnomocnik wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go orzeczenia organu I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania:

* art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, bo na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej Fundacji nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych,

* art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krapkowicach z dnia 8 października 2018 r. pomimo, że organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić ww. postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał argumentację podnoszoną w zażaleniu i przywołał na poparcie swojego stanowiska szereg wyroków sądów administracyjnych.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) w związku z art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nadto, w myśl przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).

Zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Wyjaśnić również należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 5 lutego 2019 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krapkowicach z dnia 8 października 2018 r., w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej wysokości 6.004,30 zł powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Fundacji A z siedzibą w (...), na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 7 grudnia 2017 r. (Nr (...)) oraz z dnia 5 lutego 2018 r. (Nr (...) i Nr (...)), wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Na wstępie czynionych rozważań wskazać należy, że kwestie związane z powstaniem i wysokością kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a podstawę materialnoprawną dla podjęcia zaskarżonego postanowienia, tj. obciążenia kosztami za dokonane czynności egzekucyjne w postaci zajęcia rachunku bankowego stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., natomiast w odniesieniu do poboru opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6 tej ustawy.

W sprawie bezsporne jest, że zawiadomieniami z dnia 22 grudnia 2017 r. organ egzekucyjny wystąpił do B we (...) oraz C w (...) o dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej Fundacji. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Krapkowicach, na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Fundacji w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 7 grudnia 2017 r. i z dnia 5 lutego 2018 r. w związku z bezskutecznością egzekucji, a następnie postanowieniem z dnia 8 października 2018 r. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec ww. Fundacji, w oparciu o powyższe tytuły wykonawcze.

Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie pozostaje natomiast zasadność obciążenia Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - wierzyciela, kosztami postępowania egzekucyjnego, tj. opłatami manipulacyjnymi oraz opłatami za czynności w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, prowadzonego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze.

W niniejszej sprawie skarżący stoi na stanowisku, że organ egzekucyjny nie zajmując w istocie żadnej wierzytelności pieniężnej lub innych praw majątkowych nie powinien ustalać z tego tytułów kosztów. Dodatkowo wywodzi, że przepisy stanowiące podstawę materialnoprawną obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP (wyrok TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14). Naczelnik Urzędu Skarbowego w Krapkowicach określił natomiast wysokość kosztów egzekucyjnych nie uwzględniając wskazówek interpretacyjnych wynikających z tego orzeczenia Trybunału.

Takiego stanowiska nie podzielił organ odwoławczy uznając, że obowiązek działania przez organy administracji publicznej na podstawie obowiązujących przepisów, wyraża się przede wszystkim w braku możliwości pominięcia obowiązujących regulacji prawnych. Wyrok wydany przez Trybunał Konstytucyjny jest wyrokiem stwierdzającym niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, wskazującym na konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych (wyrok zakresowy). Akcentując niedopuszczalność pozostawienia swobody decyzyjności organom w zakresie określenia każdorazowo maksymalnych stawek opłat określonych w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. wskazał, iż w wydanym wyroku Trybunał nie wskazał metody, w oparciu o którą organ egzekucyjny winien wyliczyć wysokość przedmiotowych kosztów.

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia Sąd podziela zarzuty skargi, odnoszące się do wadliwości ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych i ich sprzeczności z wzorcami konstytucyjnymi.

W kwestii skutków ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do pobieranych przez organy opłat egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłat manipulacyjnych, o których mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., wypowiadały się wojewódzkie sądy administracyjne m.in. w wyrokach: I SA/Sz 222/18, I SA/Sz 325/18, I SA/Lu 482/18,III SA/Łd 657/18, I SA/Kr 1072/18, I SA/Gd 872/18, I SA/Gd 684/18, I SA/Op 285/18, I SA/Bd 486/18, I SA/Bk 471/18, I SA/Wr 771/18, I SA/Wr 862/18, SA/Gl 318/18, II SA/Go 355/18, I SA/Ke 287/18, V SA/Wa 1137/18, V SA/Wa 747/18, a także Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach II FSK 2206/17 i II FSK 2481/16.

Podzielając zaprezentowaną w tych orzeczeniach argumentację, Sąd posłuży się nią w dalszej części uzasadnienia.

W wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., o sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji (...) a także, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Nadto, w tym samym wyroku Trybunał orzekł, że również art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Stwierdzając niezgodność ww. przepisów z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji Trybunał uznał, że stosowanie stawek stosunkowych ww. opłat jest dopuszczalne, zaś z samej istoty tych opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem (ze strony organu egzekucyjnego). Następnie zauważono, iż swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest nieograniczona, zaś opłaty egzekucyjne mają zapewnić równowagę pomiędzy interesem państwa, przejawiającym się w otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość i zasady pobierania opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego, dlatego opłaty te powinny zapewnić uzyskanie przynajmniej częściowego zwrotu kosztów funkcjonowania ww. aparatu. Istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W innym wypadku opłaty byłyby swego rodzaju karami z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest sprzeczne z głównym celem postępowania egzekucyjnego, jakim jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Według Trybunału, brak określenia górnej granicy opłaty za zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami, stają się sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych, co niejako przybliża je do obciążeń podatkowych. Wysokość opłat powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego, skoro koszty egzekucyjne nie mają stać się karą dla zobowiązanego.

Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych, Trybunał uznał za nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Jak wynika zatem z przywołanego fragmentu uzasadnienia ww. wyroku Trybunału, mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem tego rodzaju obciążeń. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością niezwiązaną z celami jakiemu opłata taka ma służyć.

Zauważyć przy tym należy, że wyjaśniając skutki ww. wyroku, Trybunał Konstytucyjny wskazał (pkt 5. uzasadnienia), że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Nie można zatem podzielić stanowiska organu, zgodnie z którym skoro przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nadal stanowią element obowiązującego prawa, organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Brak inicjatywy ustawodawcy w zakresie wykonania wyroku Trybunału, zdaniem Sądu, nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Jak już wyżej wskazano wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony i opublikowany zatem wszystkie organy państwa winny wyrok ten uwzględniać. Zawarte w uzasadnieniu tego wyroku wywody nakazują kierować się, przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji RP, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Mając to na uwadze należy przyznać rację skarżącemu, że organy obciążając stronę kosztami egzekucyjnymi uczyniły to w oderwaniu od wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, w sposób poddający się weryfikacji, że koszty egzekucyjne, którymi organ egzekucyjny obciążył wierzyciela, odpowiadają nakładowi pracy w postępowaniu egzekucyjnym, którego dotyczą, a także czasochłonności i stopniowi skomplikowania sprawy. Organ nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy ograniczył się do kwotowego przedstawienia kosztów i wskazania jakie czynności podjęto w toku prowadzonego postępowania, bez jakiejkolwiek analizy adekwatności kosztów do celu postępowania egzekucyjnego, jak i nakładu pracy organów. W konsekwencji organ pominął argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów.

Sąd zauważa, iż wprawdzie, jak wywodzi skarżący przywołany wyrok Trybunału nie spowodował wyeliminowania zakwestionowanych przepisów z porządku prawnego, niemniej jednak, dopóki ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Zatem ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem Sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu, a funkcja fiskalna kosztów powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu służącego do egzekucji. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wszystko powinno się odbywać w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego danej sprawy, z zachowaniem standardów określonych w wyroku Trybunału.

Odnosząc wspomniane uwagi do zaskarżonego postanowienia, jak i postanowienia organu I instancji stwierdzić należy, że nie dokonano w nich takiej oceny. W rezultacie, Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu naruszono przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez pominięcie wspomnianego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i zastosowaniu ww. przepisów w sposób, który Trybunał uznał za niezgodny z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.

Sąd nie podziela natomiast zarzutu skargi w tym zakresie, który dotyczy braku zasadności naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym z uwagi na nieefektywność tego zajęcia. Z podglądem, iż naliczanie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję nie sposób się zgodzić. Stanowisko takie nie znajduje bowiem potwierdzenia w treści przepisów u.p.e.a., które nie uzależniają możliwości naliczenia opłaty od efektywności przeprowadzonej czynności egzekucyjnej.

Podkreślić należy, że w wyroku Trybunału o sygn. akt SK 31/14 nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego, a tylko to, że ustawodawca m.in. w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie określił górnej granicy tej opłaty, co mogło powodować obowiązek uiszczenia bardzo wysokich kosztów egzekucyjnych, często niewspółmiernych do działań jakie podjął organ egzekucyjny oraz do efektów postępowania egzekucyjnego.

Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast § 9 ww. przepisu stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zgodnie z art. 80 § 1 zd. pierwsze u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Jak stanowi art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Z ww. przepisów wynika w szczególności, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu - przepis ten nie uzależnia naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot. Nadto, określenie tak szeroko zakresu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, przez objęcie nim także kwot, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, jeśli zostaną wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (art. 80 § 2 u.p.e.a. in fine), powoduje, iż okoliczność braku środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma żadnego znaczenia dla skuteczności tego zajęcia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2009 r., III SA/Wa 481/09, LEX nr 553385; wyroki NSA: z dnia 15 marca 2011 r., II FSK 1978/09, LEX nr 785921; z dnia 16 listopada 2011 r., II FSK 962/10, LEX nr 1132032; z dnia 11 lutego 2014 r., II FSK 578/12, LEX nr 1450319).

Dopuszczalność naliczenia opłaty egzekucyjnej w okolicznościach takich, jakie mają miejsce w przedmiotowej sprawie, pośrednio potwierdza również treść uzasadnienia treść analizowanego wyroku o sygn. akt SK 31/14, gdzie wskazano, że: "ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych". Powyższe oznacza, że obecnie obowiązujące przepisy nie uzależniają możliwości naliczenia opłat egzekucyjnych od tego, czy postępowania egzekucyjne było skuteczne, tj. doprowadziło do wyegzekwowania zobowiązania (w przypadku omawianym w ww. wyroku TK postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyegzekwowania zobowiązania, ponieważ nastąpiła dobrowolna zapłata, co jednak w ocenie Sądu nie stoi na przeszkodzie aby powyższe konstatacje odnieść do okoliczności przedmiotowej sprawy). Ustawodawca winien zatem wprowadzić odpowiednie zasady obliczania opłat egzekucyjnych uwzględniających szczególną sytuację, gdy postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyegzekwowania zobowiązania (tak, aby te koszty nie były rażąco wysokie).

Nie można zatem zgodzić się ze skarżącym, iż z uwagi na brak środków podlegających egzekucji na rachunku bankowym zobowiązanej Fundacji, naliczenie opłat egzekucyjnych było nieuzasadnione.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że do zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego Fundacji doszło w dniu 22 grudnia 2017 r. (doręczenie zawiadomienia do Banku). Zajęcie to zostało przyjęte do realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności. Stąd też - w ocenie Sądu - naliczenie opłaty za czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego było zasadne i to niezależnie od faktu, czy egzekucja była efektywna (na to bowiem nie ma wpływu organ egzekucyjny). Egzekucja została przeprowadzona a organ egzekucyjny z tego tytułu poniósł koszty, co zobowiązany jest jednak wykazać z uwzględnieniem zasady, o których wyżej była mowa.

Reasumując, stwierdzić należy, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych jak i opłaty manipulacyjnej z uwzględnieniem standardów i ograniczeń wynikających z analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, związanych ze stwierdzeniem częściowej niekonstytucyjności przepisów określających wysokość ww. opłat.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

W kwestii kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te złożył się uiszczony wpis stały od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika procesowego (radcy prawnego) z tytułu zastępstwa procesowego w niniejszym postępowaniu sądowym, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2018 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa za złożenie pełnomocnictwa procesowego (17 zł).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.