Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 706254

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 20 maja 2010 r.
I SA/Ol 838/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Zofia Skrzynecka.

Sędziowie WSA: Wiesława Pierechod (spr.), Tadeusz Piskozub.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 20 maja 2010 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...)" nr "(...)" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług

1.

oddala skargę,

2.

zasądza od Skarbu Państwa - ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 292,80 zł, (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt grosze) na rzecz pełnomocnika E. S. tytułem nieopłaconej pomocy prawej udzielonej z urzędu wraz z podatkiem VAT według stawki 22%.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia "(...)" skierowaną do B. G. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy wydaną przez ten organ decyzję nr "(...)" z dnia "(...)" odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej nr "(...)" z dnia "(...)".

Z akt podatkowych i motywów decyzji wynika następujący stan sprawy.

W dniu 25 czerwca 2009 r. do Dyrektora Izby Skarbowej wpłynął wniosek B. G. o wszczęcie z urzędu postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej wydanych po dniu 1 maja 2004 r. w zakresie podatku od towarów i usług z powodu ich niezgodności z VI Dyrektywą, z uwagi na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 12/09. Strona podała, że w ww. wyroku Sąd wskazał, iż art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), jest sprzeczny z prawem Wspólnot Europejskich i jako taki od dnia 1 maja 2004 r. nie powinien być stosowany. Ponieważ Dyrektor Izby Skarbowej po 1 maja 2004 r. wydał szereg decyzji w zakresie podatku VAT opartych na niezgodnym z prawem Unii Europejskiej przepisie, zdaniem podatniczki należy z urzędu stwierdzić nieważność tych decyzji, jako że wydano je z rażącym naruszeniem prawa wspólnotowego.

W piśmie z dnia 6 lipca 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał na 13 decyzji ostatecznych wydanych przez ww. organ po dniu 1 maja 2004 r. i zwrócił się do wnioskującej o podanie, czy żądanie obejmuje stwierdzenie nieważności jeszcze innych decyzji oprócz wymienionych w piśmie oraz o wyjaśnienie, czy wniosek z 25 czerwca 2009 r. obejmuje wyłącznie decyzje, w przypadku których organ podatkowy zakwestionował odliczenie podatku naliczonego z powodu niezaliczenia wydatków do kosztów uzyskania przychodów. Jednocześnie organ poinformował, że w przypadku nieudzielania przez stronę odpowiedzi na ww. pismo w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia organ podatkowy przyjmie, iż żądanie stwierdzenia nieważności decyzji obejmuje wymienione w piśmie decyzje.

B. G. nie udzieliła odpowiedzi na ww. pismo, zatem Dyrektor Izby Skarbowej przystąpił do załatwiania wniosku między innymi przez przeprowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Skarbowej nr "(...)" z dnia "(...)". Wymienioną decyzją odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Izby Skarbowej z dnia "(...)" nr "(...)".

Decyzją z dnia "(...)" Dyrektor Izby Skarbowej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia "(...)".

W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy podkreślił, że decyzja, której stwierdzenia nieważności domagała się strona aktualnie była decyzją ostateczną, odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej - którą odmówiono zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za wrzesień 2002 r. Organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej. Przepisem, który miał zastosowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia "(...)" był art. 21 ust. 2 ustawy o VAT, który uprawniał podatnika do bezpośredniego zwrotu podatku od towarów i usług, gdy spełnił on warunek określony w tym przepisie.

Nadmieniono również, że decyzja z dnia "(...)" oceniona już z punktu widzenia zaistnienia przesłanki do stwierdzenia nieważności w decyzji z dnia "(...)" dotyczyła zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za wrzesień 2002 r. tj. okresu przed wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Na gruncie stanu prawnego obowiązującego przed 1 maja 2004 r. nie mogła podlegać ocenie zgodność rozstrzygnięcia organu podatkowego z prawem europejskim. Organ wskazał, iż w powyższej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 19 kwietnia 2004 r., sygn. akt I PK 489/03, stwierdził, że do dnia przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej nie miała zastosowania zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego. Z tego względu obowiązek prowspólnotowej wykładni przepisów prawa polskiego, stosowanego do stanów faktycznych opartych na zdarzeniach zaszłych przed dniem akcesji, nie może prowadzić do skutku contra legem w stosunku do obowiązujących w tym czasie przepisów polskich lub niestosowania tych przepisów, nawet gdyby były one niezgodne z treścią i celami aktów wspólnotowych. Wskazano, iż w tej kwestii również sądy administracyjne prezentowały jednolite stanowisko.

W odwołaniu od decyzji B.G. żądała stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdziła, iż ww. decyzję wydano z naruszeniem prawa. Zdaniem strony w postępowaniach podatkowych prowadzonych po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej organy podatkowe zobowiązane były do stosowania reguł określonych w Dyrektywach Unii Europejskiej.

Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił odwołania. Wskazał, że podstawą wydania zaskarżonej decyzji przez Dyrektora Izby Skarbowej, jako organu I instancji, były przepisy art. 247 § 1 pkt 3, art. 248 § 2 pkt 2 i § 3 Ordynacji podatkowej. Zadaniem postępowania podatkowego zakończonego wydaniem wspomnianej decyzji było ustalenie, czy decyzja, której wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczył, obarczona była wadą określoną w art. 247 § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa tj. rażącym naruszeniem prawa.

Wyjaśnił, że rażące naruszenie zachodzi wtedy, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią tego przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Jako rażącego naruszenia prawa nie należy traktować błędów w wykładni prawa, ale przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnej interpretacji. Wybór jednej z możliwych interpretacji nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa nawet wtedy, gdy zostanie ona później uznana za nieprawidłową. Rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce w sytuacji, gdy w stanie prawnym niebudzącym wątpliwości co do jego zrozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa Unii Europejskiej, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że omawiany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w orzeczeniu sygn. akt I SA/Wr 12/09 z dnia 9 kwietnia 2009 r. przepis art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) nie miał w ogóle zastosowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia "(...)" której dotyczył wniosek o stwierdzenie nieważności.

Przedmiotem badania było to, czy decyzja powyższa została wydana z rażącym naruszeniem prawa, na które wskazywała strona.

W ocenie organu odwoławczego decyzja wydana w I instancji prawidłowo stwierdzała, iż nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia "(...)". w oparciu o przesłankę z art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.

Nie doszło do naruszenia prawa, a tym bardziej rażącego naruszenia prawa, gdyż w sprawie, w zakresie objętym decyzją z dnia "(...)", obowiązywał niewątpliwy stan prawny.

Odnosząc się do materiałów i wyjaśnień strony oraz jej pełnomocnika, załączonych do protokołów z dnia 28 września 2009 r. i 2 października 2009 r., Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż pozostają one bez związku z rozpatrywaną sprawą. Dotyczą bowiem, jak wynika z protokołu z dnia 2 października 2009 r., wniosku strony o wznowienie postępowań podatkowych prowadzonych wobec B. G. w zakresie podatku od towarów i usług za okres 1999-2003.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, złożonej w jednym piśmie na pięć decyzji, B. G. reprezentowana przez pełnomocnika (swojego brata - M.L.) wniosła o zmianę decyzji Dyrektora Izby Skarbowej i przekazanie spraw temuż organowi celem rozpoznania odwołań od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego:

1.

z dnia "(...)" (odmowa zwrotu 8-2002);

2.

z dnia "(...)" (odmowa zwrotu 9-2002);

3.

z dnia "(...)" (wymiar 03 do 12.2002 r.).

Zaskarżonym decyzjom, między innymi decyzji z dnia "(...)", jednak bez przyporządkowania do konkretnego numeru decyzji zarzuciła naruszenie:

1.

art. 21 § 1 i § 3, art. 72 § 1, art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 124, art. 125 § 1, art. 134 § 1, art. 136, art. 137 § 1, art. 145 § 1, art. 180 § 1 i § 2, art. 181, art. 188, art. 191, art. 194 § 1, art. 199, art. 207, art. 208 Ordynacji podatkowej;

2.

art. 13, art. 19 ust. 1, ust. 2, ust. 3b, ust. 4, art. 21 ust. 1, ust. 2, ust. 6 ust. 6a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.

Nadto do skargi załączyła kserokopie 6-ciu pism różnego rodzaju, w tym dwóch orzeczeń sądów powszechnych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła organom podatkowym:

1. Błędne ustalenie stanu faktycznego co do rzekomego nie wykonywania usług wynajmu samochodu z kierowcą w miesiącach 08, 09, 10.2002 r.

W ocenie skarżącej przedstawione wnioski dowodowe świadczą o tym, że usługi wykonane przez stronę w taki sam sposób, identycznie udokumentowane, legły u podstaw określenia jej zobowiązania za maj 1999 r. Stan, w którym decyzją z dnia "(...)" Dyrektor Izby Skarbowej uznaje obowiązek podatkowy a decyzją z dnia "(...)" stwierdza, że takie same czynności nie stanowią podstawy do naliczania i zwrotu podatku jest dowodem na niekompletne działanie tego organu. Ponadto dowodzi, że organ nie jest bezstronny i działa z zamiarem naruszenia interesu strony, ale i Skarbu Państwa, zaniżając podatek należny.

2.

naruszenie prawa strony do działania przez pełnomocnika. Wyrok Sądu Okręgowego z dnia 10 listopada 2004 r. "(...)" dowodzi, że podatniczka od 1 czerwca 2004 r. nie jest przedsiębiorcą. Odsunięcie więc pełnomocnika w dniu 4 października 2004 r. było nieuzasadnione a organ nie poczynił ustaleń co do statusu strony przed odsunięciem pełnomocnika od jej reprezentowania. Narusza to art. 122 Ordynacji podatkowej a w konsekwencji wszystkie inne przepisy wymienione w petuitum skargi. Sam fakt nieuzasadnionego odsunięcia pełnomocnika od udziału w postępowaniu dowodzi konieczności stwierdzenia nieważności decyzji za rok 2002 w całości.

3. Nieprawidłowe pozbawienie prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur z dnia 2 października 2002 r. - na zakup dyktafonu - VAT 12,62 zł i z dnia 27 października 2002 r. - na zakup paliwa - VAT 5,41 zł. Zdaniem strony ograniczenie to jest bezprawne. Decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...)" i z dnia "(...)" w rażący sposób naruszają prawo, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego nigdy nie wydał decyzji w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. wobec strony, co oznacza, że nie zakwestionował poniesionych wydatków jako kosztów uzyskania przychodów. Ani w sentencji decyzji z dnia "(...)" ani w jej uzasadnieniu nie wskazano, jako podstawy orzeczenia, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zdaniem skarżącej powyższa wada prawna obliguje organy podatkowe do stwierdzenia nieważności decyzji utrzymującej w mocy decyzję wymiarową i do ponownego rozpoznania odwołania strony od decyzji I instancji.

Na zakończenie strona skarżąca podała, iż z uwagi na wskazane rażące naruszenie prawa odstępuje od dalszego uzasadniania skargi niezgodnością rozstrzygnięć w świetle prawa UE. Podtrzymała jednak w całości tezę, że po dniu 1 maja 2004 r. w toku postępowania niedopuszczalne było dalsze stosowanie tych przepisów prawa krajowego, które były niezgodne z Dyrektywami Unii Europejskiej. Stan taki prowadziłby do nierównego traktowania takich samych działań ze względu na czas ich wykonania i miejsce świadczenia, co godziłoby w zasadę stabilności orzeczeń i równości obywateli wobec prawa, wyrażoną w art. 32 § 1 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji podkreślając, że zarzuty w oczywisty sposób pozostają bez związku z przedmiotem rozstrzygnięcia.

Ustanowiony w sprawie z urzędu radca prawny, podtrzymała na rozprawie zarzuty przedstawione w skardze.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poddając kontroli akty wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów prawa oraz trafności ich wykładni.

Zasady i tryb kontroli reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Według jej przepisów, wyeliminowanie z obrotu aktu prawnego wydanego przez organ administracji może nastąpić po stwierdzeniu, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma charakteru merytorycznego orzekania o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny orzekając w danej sprawie pełni wyłącznie funkcje kasacyjne, badając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.), na podstawie akt (art. 133 § 1 p.p.s.a.), zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem. Należy podkreślić, w związku z treścią skargi, że przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie nie jest decyzja z dnia "(...)" nr "(...)" ani decyzja z dnia "(...)" nr "(...)", które wg skarżącej miały dotyczyć wymiaru podatku VAT za cały 2002 r., do których odnosi się argumentacja uzasadnienia skarg.

Słusznie Dyrektor Izby Skarbowej podniósł w odpowiedzi na skargę, ze zarzuty nie odnoszą się do przedmiotu zaskarżenia tj. decyzji ostatecznej z dnia "(...)" o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia "(...)" nr "(...)", której przedmiotem było stwierdzenie braku określonej w art. 247 § 1 pkt 3 O.p. przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie zwrotu różnicy podatku VAT za wrzesień 2002 r.

Stosownie do powołanego już wyżej art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną. Dokonując zatem niejako z urzędu kontroli decyzji wskazanej w sentencji wyroku Sąd nie znalazł podstaw do jej uchylenia.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że jedną z zasad postępowania podatkowego jest ustanowiona w art. 128 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) zwanej dalej w skrócie O.p. zasada trwałości decyzji ostatecznych.

Powołany przepis stanowi, iż "decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w niniejszej ustawie oraz w ustawach podatkowych".

Zasada trwałości decyzji ostatecznych służy ochronie praw nabytych a przede wszystkim ochronie ogólnego porządku prawnego. Wynika z niej domniemanie prawidłowości decyzji. Natomiast ich wzruszenie jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach, przy zastosowaniu odpowiedniego trybu postępowania. Ten tryb, podobnie jak przy wszczęciu postępowania może być uruchomiony z urzędu lub na wniosek strony.

Stwierdzenie nieważności decyzji - o co wniosła skarżąca - może nastąpić w przypadku zaistnienia chociażby jednej z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 247 § 1 O.p., przy czym, zgodnie z § 2 tego artykułu ta możliwość jest wyłączona w sytuacji, w której ze względu na upływ przedawnienia nie można by było orzec o wysokości zobowiązań podatkowych. Powyższa regulacja jednoznacznie wskazuje na to, iż stabilizacja porządku prawnego jest wartością o większej wadze niż potrzeba eliminowania decyzji wadliwych.

W stanie faktycznym sprawy skarżąca, jako przyczynę żądania stwierdzenia nieważności wszystkich decyzji wydanych po 1 maja 2004 r. wskazała rażące naruszenie prawa, wynikające ze stosowania przez organy podatkowe, przy wydawaniu tych decyzji przepisów prawa krajowego, niezgodnych z przepisami Dyrektyw Unii Europejskiej.

Podkreślić należy, że celem postępowania wszczętego wnioskiem strony nie było i nie mogło być ponowne rozpoznanie sprawy podatkowej lecz ustalenie, czy rzeczywiście przy wydawaniu decyzji, wystąpiła określona w art. 247 § 1 pkt 3 O.p. przesłanka do stwierdzenia jej nieważności tj. rażące naruszenie prawa.

Słusznie Dyrektor Izby Skarbowej rozstrzygając sprawę w pierwszej jak i drugiej instancji stwierdził, że w odniesieniu do decyzji z dnia "(...)" nie można mówić o jakimkolwiek związku z prawem wspólnotowym jak też o rażącym naruszeniu prawa.

Była to bowiem decyzja wydana w następstwie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia "(...)", którą odmówiono zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za wrzesień 2002 r.

Rozstrzygnięto w niej o braku przesłanki do stwierdzenia nieważności powyższej decyzji. Badanie wystąpienia przesłanki rażącego naruszenia prawa jest problemem proceduralnym. Ustalenie zaś określonych procedur jest wyłączną domeną ustawodawstw krajowych. Brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do rozpatrywania decyzji, której istotą jest rozstrzygnięcie w kwestii wystąpienia przesłanki do wzruszenia decyzji ostatecznej, w aspekcie prawa wspólnotowego, niezależnie od daty wydania takiej decyzji. Podniesione w skardze zarzuty odnoszące się do ustaleń mających znaczenie przy wymiarze podatku nie mają związku nie tylko z treścią decyzji z "(...)", ale również z treścią decyzji z "(...)".

Nie stwierdzając zatem, by zaskarżona decyzja naruszała prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O wynagrodzeniu radcy prawnego ustanowionego z urzędu Sąd postanowił na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w związku z § 15 pkt 1 i § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) oraz w związku z art. 250 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.