Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2189572

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 6 grudnia 2016 r.
I SA/Ol 830/16

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...)" Nr "(...)" w przedmiocie: odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń-sierpień 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 18 października 2016 r. złożonym w skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...)" skarżący P.G. wniósł o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z załączonego do skargi urzędowego formularza wniosku PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej za sierpień 2016 r. osiągnął dochód w wysokości "(...)". Wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2, właścicielem budynku gospodarczego o powierzchni 50 m2 oraz niewykorzystywanej nieruchomości rolnej o powierzchni 1,98 ha i nieruchomości rolnej o powierzchni 1,08 ha. Wnioskodawca wskazał na ponoszenie kosztów związanych ze spłatą kredytów (cztery umowy kredytowe) w łącznej wysokości średnio "(...)" miesięcznie oraz spłatą zobowiązań publicznych (w związku z dwiema decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego) w łącznej wysokości "(....]" Wysokość powyższych zobowiązań skarżącego wynosi około "(....]" miesięcznie.

Argumentując wniosek skarżący wskazał na bardzo ciężką sytuację finansową spowodowaną wydaniem decyzji wzywających do zapłaty zaległego podatku VAT, akcyzy i opłaty paliwowej. Podniósł, iż sytuacja jego firmy jest ciężka z uwagi na zaległe zobowiązania podatkowe, z tytułu których z dochodu wypracowanego przez jego firmę miesięcznie spłaca ponad "(...)". Nadto z tytułu posiadanych pożyczek i kredytów miesięcznie spłaca około "(...)". Ponoszenie tak wysokich kosztów powoduje opóźnienia w opłacie faktur za paliwo, wpływa także na powstawanie zaległości w spłacie składek za ubezpieczenia pojazdów oraz za części do aut. Częste przestoje w funkcjonowaniu firmy rzutują na mniejszy obrót i wynik finansowy firmy. Wypracowany dochód nie wystarcza na pokrycie wszystkich kosztów. Posiada coraz większe problemy z wypłacaniem w terminie pensji pracownikom. Trudna sytuacja firmy negatywnie wpływa na jego życie rodzinne, gdyż posiada coraz mniej środków umożliwiających zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Powyższe powoduje, że wnioskodawca nie jest w stanie opłacić kolejnych dodatkowych kosztów.

Referendarzowi sądowemu z urzędu wiadomo, że w związku z toczącymi się przed tut. Sądem sprawami ze skarg skarżącego (z dodatkowych materiałów zgromadzonych w trybie art. 255 p.p.s.a. do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 821/15 - postanowienie z dnia 12 września 2016 r.) wynika, że miesięczne wydatki skarżącego związane z utrzymaniem własnym, domu i rodziny wynoszą "(...)". Z posiadanych gruntów rolnych nie czerpie korzyści majątkowych. Szacunkowa wartość posiadanych nieruchomości to: dom "(...)" zł, budynek gospodarczy "(...)" zł, nieruchomości rolne "(...)" zł. Ziemia i grunty rolne pozostają pod zastawem bankowym z tytułu zaciągniętych kredytów. Skarżący posiada dwa samochody osobowe o znikomej wartości rynkowej "(...)". oraz "(...)". Aktualna wartość posiadanego majątku ruchomego (pojazdów mechanicznych w ilości - 22 szt., na które składają się ciągniki siodłowe w ilości - 8 szt., samochody ciężarowe w ilości - 1 szt., naczepy w ilości - 10 szt., przyczepy w ilości - 1 szt. i 2 samochody osobowe) wynosi "(...)" przy czym składniki o wartości "(...)" zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym. W 2015 r. kwota przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej wyniosła "(...)", oraz kwota stanowiąca koszt jego uzyskania "(...)" zaś dochód skarżącego wyniósł "(...)" natomiast za rok bieżący tj. od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r. uzyskał dochód w wysokości "(...)" Za okres siedmiu miesięcy w 2016 r. przychody z działalności gospodarczej skarżącego wyniosły "(...)" a koszty uzyskania przychodu "(...)". Za lipiec 2016 r. wnioskodawca poniósł stratę w wysokości "(...)", natomiast w sierpniu 2016 r. (jak wynika z aktualnego formularza PPF) uzyskał dochód w wysokości "(...)".

Mając na uwadze powyższe jak i kierując się zasadą ekonomiki procesowej, referendarz sądowy odstąpił od wzywania skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Podjęcie przez referendarza sądowego ww. czynności niepotrzebnie wydłużyłoby jedynie niniejsze postępowanie Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje:

Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 dalej cyt. jako p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 385/13, publ. CBOiS).

Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. postanowienie: NSA z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 773/13, publ. CBOiS). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny.

Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 200 zł (podobnie w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 829/16).

Oceniając aktualną sytuację finansową skarżącego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że powyższa kwota nie przekracza jego możliwości finansowych. Wskazać należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody oraz generuje wysokie przychody: w 2015 r. dochód skarżącego wyniósł "(...)"" natomiast za rok bieżący tj. od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r. uzyskał dochód w wysokości "(...)" (średni miesięczny dochód wynosi "(...)"), w sierpniu 2016 dochód wyniósł "(...)". Podkreślić należy, że pomimo podnoszonych przez skarżącego trudności finansowych kwota przychodu - za rok 2015 wyniosła "(...)" oraz kwota stanowiąca koszt jego uzyskania -"(...)" (2015), zaś za okres siedmiu miesięcy 2016 r. - "(...)" (przychody) i "(...)" (koszty). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami, a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy.

Odnosząc się do argumentacji skarżącego w zakresie znacznego zadłużenia oraz spłaty wysokich rat kredytowych wskazać należy, że powyższe świadczy o jego możliwościach finansowych. Z przedstawionych bowiem oświadczeń wynika, że miesięczne wydatki wnioskodawcy z tego tytułu wynoszą "(...)" (spłata czterech kredytów), jak wiadomo referendarzowi z urzędu (por. postan. z dnia 12 września 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 821/15) raty kredytów są regulowane na bieżąco. Wysokość spłacanych rat kredytu wskazuje na zdolności finansowe jakie posiada wnioskodawca, a tym samym w sposób obiektywny pokazuje jego stan majątkowy. Podkreślić przy tym należy, że wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy, które to zostały ocenione przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskującego na moment udzielania kredytów ale również uwzględniające perspektywy spłaty udzielonego kredytu w dłuższym okresie czasu. Fakt udzielenia wnioskodawcy zatem wsparcia finansowego przez profesjonalny podmiot finansowy oznacza, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania w dłuższym okresie czasu. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tego tytułu nie może skutkować automatycznie przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych zainicjowanych przez strony, z wyjątkiem sytuacji związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Składając wniosek o udzielnie kredytu wnioskodawca musiał podać cel na jaki przeznaczy środki, o które się ubiega. Otrzymanie zaś środków na ten cel wskazuje, iż instytucja finansowa uznała, że będzie on wstanie spłacić zaciągnięte zobowiązanie.

Dodatkowo w złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, że posiada majątek.

W przedmiotowej sprawie wykazał bowiem nieruchomość w postaci budynku mieszkalnego o powierzchni 100 m2, budynku gospodarczego o powierzchni 50 m2, dwóch działek rolnych o powierzchni 3,06 ha. Nadto posiada majątek ruchomy w postaci 22 pojazdów mechanicznych. W orzecznictwie zaś sądów administracyjnych przyjmuje się, że posiadanie majątku, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA m.in. z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, niepublikowane, z dnia 11 maja 2012 r. sygn. akt II FZ 390/12, z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 144/11, publ. CBOiS). Podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki.

Zauważyć także należy, że skarżący działa w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, co z natury rzeczy jest związane z określonymi wydatkami, z pokryciem których również bez wątpienia musiał się liczyć i zabezpieczyć na to odpowiednie środki. Brak jest w tej sytuacji przesłanek, by wydatki związane z jego wynagrodzeniem traktowane były w sposób priorytetowy względem kosztów sądowych.

Analizując przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności należy stwierdzić, że osoby posiadającej majątek, spłacającej co miesiąc raty kredytu o wartości ponad "(...)" oraz prowadzącej działalność gospodarczą we wskazanych wyżej rozmiarach nie sposób utożsamić z osobami ubogimi, do których adresowane jest prawo pomocy. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, skarżący posiada znaczny potencjał finansowy, pozwalający mu na uiszczenie ciążących na nim kosztów sądowych. Niewątpliwie kwota wymaganego wpisu zarówno w sprawie niniejszej (200 zł) oraz w sprawie z udziałem skarżącego zawisłej przed tut. Sądem o sygn. I SA/Ol 829/16 (łączna wartość wpisu w dwóch sprawach wynosi 400 zł) - stanowi znikomą część środków pieniężnych, którymi strona obraca.

W związku z powyższym na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.