Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2189570

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 29 grudnia 2016 r.
I SA/Ol 829/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Krzykowski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.G. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 829/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...)" nr "(...)" w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń-czerwiec 2012 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 829/16 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku P.G. o zwolnienie od kosztów sądowych, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy podał, że kwota wymaganego wpisu zarówno w sprawie niniejszej (200 zł) jak też w sprawie zawisłej przed tut. Sądem o sygn. akt I SA/Ol 830/16 (łączna wartość wpisu w dwóch sprawach wynosi 400 zł) - stanowi znikomą część środków pieniężnych, którymi strona obraca. Skarżący prowadzi bowiem działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody oraz generuje wysokie przychody, przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Podawane przez stronę znaczne zadłużenia oraz spłata wysokich rat kredytowych świadczy o jego możliwościach finansowych. Miesięczne wydatki wnioskodawcy z tego tytułu wynoszą "(...)" zł (spłata czterech kredytów), co wiadomo referendarzowi z urzędu (por. postanowienie z dnia 12 września 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 821/15) raty kredytów są regulowane na bieżąco. Zaciągnięcie zobowiązań kredytowych jest indywidualną decyzją strony, natomiast konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tego tytułu nie może skutkować automatycznie przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych zainicjowanych przez strony, z wyjątkiem sytuacji związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny.

Skarżący posiada ponadto majątek ruchomy (22 pojazdy mechaniczne) i nieruchomy, co wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych na tle orzecznictwa sądów administracyjnych. Strona działa w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika i brak jest w tej sytuacji przesłanek, by wydatki związane z jego wynagrodzeniem traktowane były w sposób priorytetowy względem kosztów sądowych.

Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona, reprezentowana przez adwokata, złożyła sprzeciw. Podniosła, że dochód jaki uzyskuje miesięcznie skarżący wręcz nie starcza na pokrycie wszelkich zobowiązań z różnych tytułów. Ponadto skarżący zaciągnął kredyty tylko i wyłącznie w celu spłaty należności publicznoprawnych wynikających z decyzji organów podatkowych i celnych, nie posiadając bowiem tak dużych oszczędności była to jedyna droga do częściowego uregulowania zobowiązań podatkowych bez uszczerbku dla działalności prowadzonej firmy i majątku osobistego, który podlegałby sprzedaży w drodze licytacji wobec niedokonania dobrowolnej spłaty. Z kolei posiadany majątek ruchomy stanowi de facto środki trwałe prowadzonej przez niego firmy, wobec czego nie ma możliwości ich sprzedaży bez uszczerbku dla prowadzonej działalności. Przy czym majątek ten nie obrazuje ogromnej wartości, gdyż posiadane pojazdy są stare i dalece wyeksploatowane. Posiadane natomiast nieruchomości tylko częściowo zaspokajają potrzeby mieszkaniowe skarżącego i jego rodziny, natomiast działka rolna, wobec jej przeznaczenia, nie spełnia żadnej roli i znalezienie na nią kupca byłoby co najmniej dalece utrudnione. Powołano się na postanowienie z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1089/12, w którym Naczelny Sąd Administracyjny podał, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy winna być rozpatrywana z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowych. Strona podała, że jej możliwości finansowe, a w zasadzie ich brak, zostały w sposób bezsporny wykazane w związku z czym wniosek o zwolnienie z kosztów, uwzględniając także ilość złożonych skarg, jest w pełni zasadny.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.), od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi strona skarżąca) może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak, pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe orzeczenia, przytaczane w dalszej części uzasadnienia).

Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 987/12). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.

Analizując przedstawione we wniosku oraz w sprzeciwie okoliczności i przedłożone dowody Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie nie wymaga zmiany.

Wnioskodawca jest przedsiębiorcą i powinien planować wydatki związane z udziałem w sprawach z jego inicjatywy, jakimi są skargi wszczynające postępowania sądowoadministracyjne. Przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08).

Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej za sierpień 2016 r. osiągnął dochód w wysokości "(...)" zł. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2, właścicielem budynku gospodarczego o powierzchni 50 m2 oraz niewykorzystywanej nieruchomości rolnej o powierzchni 1,98 ha i nieruchomości rolnej o powierzchni 1,08 ha. Wnioskodawca wskazał na ponoszenie kosztów związanych ze spłatą kredytów (cztery umowy kredytowe) w łącznej wysokości średnio "(...)" zł miesięcznie oraz spłatą zobowiązań publicznych (w związku z dwiema decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego) w łącznej wysokości "(...)" zł. Wysokość powyższych zobowiązań skarżącego wynosi około "(...)" zł miesięcznie.

Jak podkreślił to już referendarz sądowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody oraz generuje wysokie przychody: w 2015 r. dochód skarżącego wyniósł "(...)" zł, natomiast za rok bieżący tj. od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r. uzyskał dochód w wysokości "(...)" zł (średni miesięczny dochód wynosi "(...)" zł), w sierpniu 2016 r. dochód wyniósł "(...)" zł. Podkreślić należy, że pomimo podnoszonych przez skarżącego trudności finansowych kwota przychodu za rok 2015 wyniosła "(...)" zł, a kwota stanowiąca koszt jego uzyskania: "(...)" zł (2015), zaś za okres siedmiu miesięcy 2016 r.: "(...)" zł (przychody) i "(...)" zł (koszty).

W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił kondycję finansową skarżącego słusznie przyjmując, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Nie zmieniają tej oceny podniesione w sprzeciwie okoliczności. Sąd na tle przedstawionych wyżej wysokich przychodów stwierdza, że zapłata wpisu w sprawie niniejszej i w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem (łączna wysokość wpisów wynosi 400 zł), leży w zasięgu jego możliwości finansowych.

Zasadna jest ocena referendarza, że prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego dostarcza i może dostarczyć środków umożliwiających poniesienie również kosztów sądowych. Skarżący osiągając przedstawiony już wyżej przychód, podejmując decyzję o wszczęciu postępowania podatkowego w zakresie uchylenia ostatecznej decyzji, z całą pewnością był w stanie zgromadzić odpowiednie środki na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z wynikami tego postępowania, do czego był zobligowany.

Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób ubogich, charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiega się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Przedstawiona w niniejszej sprawie sytuacja finansowa skarżącego, w której wnioskodawca osiąga są zarówno z prowadzonej działalności gospodarczej, jak też uwzględniając posiadany majątek nieruchomy i ruchomy, nie pozwala zdaniem Sądu zaliczyć skarżącego do osób ubogich.

Głównym obciążeniem finansowym strony są spłaty zaciągniętych kredytów, (cztery umowy kredytowe w łącznej wysokości średnio "(...)" zł miesięcznie), natomiast miesięczne wydatki związane z utrzymaniem własnym, domu i rodziny wynoszą "(...)" zł. Podkreślić jednak należy, że to wnioskodawca kreuje wydatki. Te wydatki winny być dostosowane do posiadanych dochodów. W przeciwnym wypadku kończy działalność nieprzynoszącą dochodów, wyprzedaje majątek i spłaca zaciągnięte zobowiązania. Skarżący natomiast prowadzi działalność od dłuższego czasu, obecnie spłaca wysokie zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, jak też o charakterze publicznym, w tym zobowiązania podatkowe. Przy czym nie sposób pominąć, że instytucja udzielająca kredyt podejmuje decyzję w tym zakresie na podstawie sytuacji materialnej wnioskodawcy, która musi być na tyle dobra, aby udzielić kredytu, co podniósł już referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto z zaciągniętego kredytu kredytobiorca otrzymuje oczekiwane, dodatkowe przysporzenie majątkowe, a jego konsekwencją jest spłata rat kredytowych. Nawet jeśli kredyty posłużyły na poczet spłaty należności publicznoprawnych, co podniesiono w sprzeciwie. Przy czym wysokość tych zobowiązań, w związku z dwiema decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego, wynosi "(...)" zł.

Przede wszystkim jednak skarżący posiada majątek ruchomy (22 pojazdy mechaniczne) i nieruchomy (szereg nieruchomości), co także wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Na tle argumentacji sprzeciwu Sąd stwierdza w tym zakresie, że nie ma większego znaczenia podnoszona przez stronę okoliczność niemożności sprzedaży pojazdów wobec prowadzenia przez ubiegającego się o pomoc, działalności gospodarczej przy ich użyciu. Kluczowe jest natomiast wykazanie pełnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Podobna sytuacja występuje w zakresie nieruchomości skarżącego, których szacunkowa wartość wynosi: dom "(...)" zł, budynek gospodarczy "(...)" zł, nieruchomości rolne "(...)" zł, mając na uwadze, że ziemia i grunty rolne pozostają pod zastawem bankowym z tytułu zaciągniętych kredytów. Niewątpliwie fakt posiadania takiej ilości pojazdów - 22, jak i ww. nieruchomości, nie można uznać za przeciętny i mało istotny dla rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Strona działa także w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika i brak jest w tej sytuacji przesłanek, by wydatki związane z jego wynagrodzeniem traktowane były w sposób priorytetowy względem kosztów sądowych, na co zwrócił już uwagę referendarz sądowy.

Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, w szczególności dochodów i majątku, jak też możliwości ponoszenia wydatków, Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko referendarza sądowego, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie są wystarczające dla przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazana przez wnioskodawcę sytuacja nie wskazuje na wystąpienie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednoznacznie wynika z akt niniejszej sprawy, że skarżący nie jest osobą ubogą, której sytuacja wymaga szczególnej ochrony, jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.