Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1973841

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 2 lutego 2016 r.
I SA/Ol 712/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Czajkowski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu dniu 2 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.Z. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 grudnia 2015 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...)", Nr "(...)", w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętego świadczenia emerytalnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła W.Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.

W uzasadnieniu podniósł, że według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.100 zł netto. Jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Ponosi wydatki z tytułu opłat za mieszkanie - 500 zł, zakupu lekarstw - 150 zł, alimentów - 600 zł, na koszty wyżywienia - 250 zł i egzekucji - 600 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 23 listopada 2015 r. skarżący wyjaśnił, że zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na brak kontrahentów i generowanie strat, a jedynym źródłem jego dochodu jest emerytura w wysokości 2.100 zł. Po opłaceniu alimentów na małżonkę, kosztów utrzymania mieszkania oraz leczenia pozostają środki pieniężne nie wystarczające na podstawowe potrzeby życiowe. Z małżonką pozostaje w separacji faktycznej, prowadząc oddzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada rachunków bankowych. Nie jest w stanie określić wartości i wysokości swoich udziałów w odniesieniu do nieruchomości położonej we W., z uwagi na to, że postępowanie wobec tej nieruchomości jest cały czas w toku.

W postanowieniu z dnia 18 grudnia 2015 r. Referendarz sądowy oceniła, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie przemawia za uznaniem, iż w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Pomimo wezwania z dnia 23 listopada 2015 r. wnioskodawca nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów potwierdzających m.in. wysokość uzyskiwanych przez niego i jego małżonkę dochodów, czy stan posiadanego majątku nieruchomego i ruchomego. Z uwagi na to, że był to kolejny wniosek skarżącego w przedmiocie przyznania prawa pomocy, znał on konsekwencje nieprzedstawienia wnikliwych i pełnych wyjaśnień oraz kompletnych dokumentów źródłowych. Wobec zaś nieprzedstawienia dokumentów nie została wyjaśniona m.in. okoliczność, czy podana przez skarżącego kwota netto emerytury w wysokości 2.100 zł uwzględnia już potrącenie egzekucyjne w kwocie 600 zł, czy też nie. Jako nieuprawnione Referendarz uznała ponadto zasłanianie się przez wnioskodawcę istnieniem między małżonkami nieformalnej separacji, jako przyczyną nieprzedstawienia sytuacji materialnej żony. Wskazała, że nawet rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego udzielenia sobie pomocy, także w opłaceniu kosztów postępowania sądowego.

W sprzeciwie, uzupełnionym pismem z dnia 25 stycznia 2016 r., skarżący zarzucił powyższemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia dotyczący jego sytuacji materialnej. Podniósł, że uzupełnił wszystkie wymagane dokumenty i braki wniosku. Wskazał, że od kilku miesięcy odnotowywał stratę z tytułu działalności gospodarczej, co zmusiło do zakończenia działalności gospodarczej i przejścia na wcześniejszą emeryturę z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Sprzedane pojazdy, ze względu na swój wiek oraz stan techniczny, nie przedstawiały znacznych wartości, a środki z ich sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Wnioskodawca ponowił argumentację, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji, w ustroju rozdzielności majątkowej i każde z nich prowadzi odrębne gospodarstwo. Wskazał, że nie jest w stanie określić wartości i wysokości swoich udziałów w odniesieniu do nieruchomości położonej we W. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 15 stycznia 2016 r. przedłożył kopie: protokołu z rozprawy przed Sądem Rejonowym i postanowienia tego Sądu dnia "(...)" w sprawie o sygn. akt "(...)", decyzji ZUS o przeliczeniu emerytury z dnia "(...)", dowodu wpłaty z dnia 8 grudnia 2015 r. na rzecz Spółdzielni A (439,15 zł), faktur za usługi telefoniczne (53,95 zł), energię elektryczną (133,51 zł) i telewizję (55 zł).

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (p. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych.

Brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów postępowania.

W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd miał na uwadze, że wysokość należnego wpisu sądowego od skargi wynosi 100 zł. Oceniając opisane wyżej ustalenia odnośnie aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego oraz jego możliwości płatniczych w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i wysokości wpisu od skargi, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść kosztów sądowych w tej wysokości, jak również kosztów ustanowienia pełnomocnika w związku z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. Z poczynionych na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że skarżący osiąga dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2.089,60 zł miesięcznie, przy czym ponosi koszty utrzymania mieszkania i mediów w wysokości ok. 681,61 zł. Pomimo dwukrotnego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący nadal nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość potrąceń egzekucyjnych, dochodów uzyskiwanych przez jego żonę, ponoszonych kosztów leczenia, jak również nie odniósł się do kwestii sprzedanego majątku ruchomego. Nie wyjaśnił też kwestii związanych z nieruchomością we W. Powyższe budzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności i wiarygodności wyjaśnień wnioskodawcy w kwestii wysokości dochodów i wydatków, w szczególności odnośnie twierdzeń o nieponoszeniu kosztów utrzymania mieszkania przez małżonkę.

W ocenie Sądu, na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób niebudzący wątpliwości, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Dysponuje on stałym miesięcznym dochodem w kwocie 2.089,60 zł netto miesięcznie, co przy rozsądnym gospodarowaniu powinno zagwarantować zabezpieczenie środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Pomimo twierdzeń o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania, strona nie podnosiła, że jej sytuacja jest na tyle trudna, że powoduje konieczność korzystania z systemu pomocy społecznej. Co istotne, rozpoznawany obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym z kierowanych do tut. Sądu (poprzednie zostały złożone w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 280/12, I SA/Ol 504/12, I SA/Ol 197/14, I SA/Ol 326/15, I SA/Ol 404/15, I SA/Ol 264/15). Skarżący miał zatem świadomość ciążącego na nim w tym postępowaniu obowiązku precyzyjnego wykazania wszystkich okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy.

Prawo to jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi. Jej celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania. Jeżeli zatem skarżący przekonywująco nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów, to powyższe skutkuje odmową przyznania mu prawa pomocy.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.