Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2189502

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 14 grudnia 2016 r.
I SA/Ol 70/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Strumiłło.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. M. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 28 października 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 70/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi D.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...) "r., znak: "(...)" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. wraz z odsetkami od niezapłaconych w terminie zaliczek postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej.

Uzasadnienie faktyczne

Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 lipca 2016 r. skarżąca D. M. (dalej jako wnioskodawczyni, skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z czteromiesięczną córką. Utrzymuje się z zasiłku macierzyńskiego w wysokości 1.553,50 zł netto, który przysługuje jej do 26 czerwca 2017 r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 176 m2 o wartości 520.000 zł, nieruchomość rolną w postaci działki o powierzchni 0,0660 ha (nie podała wartości szacunkowej tej nieruchomości) oraz dwóch nieruchomości w postaci działki o powierzchni 0,0338 ha i o powierzchni 0,06 ha (także nie określiła szacunkowej wartości tego majątku). Innego majątku nie posiada, nie posiada także zasobów pieniężnych. Wskazała, że ponosi stałe wydatki w postaci opłat za: energię - 414 zł, woda i ścieki -109 zł, opał 400 zł, wywóz odpadów -57 zł, podatek od nieruchomości 172 zł, TV- 100 zł, telefon -66 zł, wieczyste użytkowanie 55,71 zł, ubezpieczenie domu 489 zł (za rok), podatek rolny 18 zł. W sierpniu i wrześniu poniosła koszty szczepień ochronnych dziecka w łącznej wysokości 1.460 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że jest matką samotnie wychowującą dziecko. Mąż ją opuścił i wyjechał z kraju. Mąż nie utrzymuje z nią, ani ze swoja rodziną żadnego kontaktu. Nie pomaga jej finansowo, nie interesuje się nią oraz swoim dzieckiem. Skarżąca nie posiada środków na uregulowanie tej sytuacji tj. podjęcie kroków zmierzających do rozwiązania małżeństwa. Wskazała, że ma zajęty rachunek bankowy. Stara się o zasiłek rodzinny oraz wsparcie finansowe 500+. Uzyskiwany dochód z tytułu zasiłku macierzyńskiego wydawany jest na utrzymanie skarżącej, jej córki oraz domu.

Do wniosku przedłożono: wyciąg z rachunku bankowego za okres 28 listopada 2014 r. do 10 października 2016 r. (k.155-157), kopię aneksu do umowy ubezpieczeniowej (k.158), wyciąg z superkonta skarżącej z widniejącym zajęciem na rachunku na kwotę 112.673,71 zł (k. 159), kopię opłaty za podatek rolny, za wieczyste użytkowanie (k.160-161), kopię zaświadczenia o wypłaconych zasiłkach w okresie 1 września 2016 r. do 30 września 2016 r. (k.162), kopię rachunku za telefon na kwotę 66,06 zł (k. 163-165), kopię decyzji podatku od nieruchomości, z której wynika zobowiązanie pieniężne w wysokości 172 zł (k. 166), kopię rozliczenia faktury za energię elektryczną (k. 167-168), kopię przedsądowego wezwania do zapłaty na kwotę 55,71 zł (k. 169), kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego (k.170), kopię dokumentu dostawy węgla (k.171), wydruk opłaty za telewizję (k.172), kopię faktury za energię elektryczną (k.173), kopię faktury za wodę (k. 174), wydruk opłaty za telewizję (k. 175), kopię opłaty za energię elektryczną (k.176), dwie kopie paragonów za usługę medyczną po 730 zł każdy (k. 177), kopię pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego dotyczącego zajęcia egzekucyjnego (k.178), kopię tytułów wykonawczych (k. 179-190), kopię pisma z UM dotyczącego spłaty hipoteki przymusowej (k. 191), kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (k. 192-193), kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zaliczeniu nadpłaty na zaległości podatkowe (k. 194-195), kopię wyciągu z księgi wieczystej (k. 196-201), kopię pisma z PKO B.P. (k.202-203). Ponadto załączono kopię oświadczenia skarżącej w zakresie stałych miesięcznych wydatków (k.204), kopię oświadczenia o posiadaniu jednego konta w banku PKO B.P. i nieposiadaniu wspólnego konta z mężem oraz braku informacji na temat posiadanych przez niego kontach bankowych (k.205). Ponadto przedłożono kopię oświadczenia skarżącej, z którego wynika, iż działka o powierzchni 0,0660 należy do jej majątku osobistego, działka o powierzchni 0,06 ha należy do niej, jej męża oraz teściów, działka o powierzchni 0,0338 ha oraz dom o powierzchni 176 m2 należą do niej i jej męża, a majątek osobisty oraz wspólny z mężem został obciążony hipoteką przymusową (k.206). Kopię oświadczenia skarżącej o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z mężem (k. 207), kopię oświadczenia o niekorzystaniu z jakiejkolwiek pomocy finansowej i rzeczowej i ponoszeniu wszystkich wydatków z zasiłku macierzyńskiego w wysokości 1.553,50 zł (k. 208).

Postanowieniem dnia 28 października 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 70/16 Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał m.in., iż z analizy przedłożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów źródłowych wynika, że utrzymuje się ona z zasiłku rodzinnego w wysokości 1553,50 zł, który wypłacany będzie do czerwca 2017 r. Skarżąca stara się także o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz wsparcia finansowego z programu 500 +. Jak oświadczyła nie korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej innych osób w utrzymaniu siebie, córki oraz gospodarstwa domowego. Powyższe oznacza, zdaniem referendarza sądowego, że posiadane przez skarżącą środki zaspokajają jej podstawowe potrzeby związane z utrzymaniem. Stwierdzono, że dochody skarżącej wystarczają także na inne wydatki, niezwiązane bezpośrednio z koniecznym utrzymaniem skarżącej. O trudnej sytuacji finansowej nie świadczy bowiem możliwość ponoszenia takich kosztów jak np. uiszczenie wpisów sądowych w dwóch sprawach w łącznej wysokości 2.632 zł (kwiecień 2016 r.), nadobowiązkowe szczepienia dziecka w kwocie łącznej 1.460 zł (sierpień, wrzesień 2016 r.), pakiet programów telewizyjnych z Canal + w wysokości 100 zł miesięcznie, a także fakt reprezentowania skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu sądowym oraz postępowaniu przed organem II Instancji. Referendarz sądowy wskazał, że zważywszy na wartość przedmiotu zaskarżenia (łącznie w dwóch sprawach około 93.000 zł), wątpliwości co do wiarygodności budzi okoliczność, iż pomoc prawna udzielana jest bezpłatnie. Analizując wysokość i rodzaj wydatków ponoszonych przez skarżącą, w których nie wykazano dodatkowo kosztów wyżywienia, odzieży, środków czystości, referendarz sądowy doszedł do wniosku, że skarżąca musi posiadać dodatkowe źródła finansowania lub korzystać z czyjejś pomocy finansowej. Powyższe twierdzenie uzasadnia okoliczność ponoszenia wskazanych wyżej wydatków, których nie można zaliczyć do podstawowych i egzystencjalnych kosztów utrzymania, przekraczających możliwości finansowe skarżącej oraz ponowny brak, w stosunku do poprzednio rozpoznawanego wniosku, wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej męża. Podkreślono, że twierdzenia zaś strony o porzuceniu jej przez męża, zamieszkiwaniu w Bristolu z przyjaciółką oraz nieuzyskiwaniu przez niego dochodów, nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Co zważywszy na fakt, że pełnomocnik skarżącej, jest w niniejszej sprawie pełnomocnikiem również jej męża i ma najprawdopodobniej kontakt ze swoim klientem, budzi wątpliwości. Skarżąca miała świadomość konieczności wyczerpującego przedstawienia sytuacji materialnej zarówno swojej jak i swojego męża, z uwagi na treść postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 2 marca 2016 r. oraz utrzymującego je w mocy postanowienia Sądu. Wątpliwości co do braku kontaktu pomiędzy małżonkami, czy zainteresowania sytuacją majątkową wnioskodawczyni ze strony jej męża, dodatkowo budzi fakt, iż w dniu 10 października 2016 r. doszło do zmiany polisy ubezpieczeniowej, w zakresie błędnego numeru PESEL jej męża, gdzie jako ubezpieczający widnieje mąż skarżącej.

Zdaniem referendarza sądowego o braku podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie świadczy również posiadany przez nią majątek nieruchomy.

Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona wniosła sprzeciw, w którym wskazała m.in., że w jej ocenie rozstrzygnięcie dotyczące udzielenia jej prawa pomocy jakie zapadło w mniejszej sprawie jest dla niej krzywdzące i mogące pozbawić ją konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Prawdą jest, że skarżąca nie została zwolniona od ponoszenia kosztów w postaci wpisu od skargi do WSA i wniesiony był w odmiennym stanie faktycznym. Od kwietnia 2016 r., kiedy to skarżąca uiściła (dzięki znaczącej pomocy całej rodziny), doszło choćby do tak znaczącej zmiany jak urodzenie przez skarżąca dziecka, co diametralnie wpływa na możliwości ponoszenia przez skarżąca wydatków.

Podniosła, że obecnie uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 1.553,50 zł z tytułu przyznanego jej zasiłku macierzyńskiego. Wydatki jakie winna ponieść celem utrzymania siebie i córki przekraczają jej dochód. Skarżąca poinformowała, że faktycznie ponosi koszty telewizji w kwocie 99,90 zł, jednakże wypowiedzenie umowy z dostawcą telewizji wbrew stanowisku referendarza nie będzie wiązało się z oszczędnościami bowiem na skarżącą zostały by nałożone kary umowne za wcześniejsze rozwiązanie umowy o wartości przewyższającej koszty abonamentu za okres umowny. Nie sposób zgodzić się również, z przyjęciem przez referendarza sądowego za zbytkowne wydatków jakie skarżąca ponosi w związku ze szczepieniami córki. Wskazano, że jak z powyższego wprost wynika skarżąca nie jest w stanie nie tylko poczynić oszczędności, ale nawet nie ma możliwości terminowego regulowania wszystkich zobowiązań.

Skarżąca ponownie, w ślad za wnioskiem, wyjaśniła, że do dnia dzisiejszego nie podjęła kroków prawnych, które mogłyby skutkować wytworzeniem dokumentów potwierdzających zaistnienie faktycznej separacji w jakiej obecnie znajduje się z mężem np.: pozwu o rozwód. Skarżąca załączyła do wniosku kopię postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, z którego to postanowienia wynika, że wobec P.M. było prowadzone postępowanie o wyjawienie majątku, w którym to postępowaniu ustalono, że mąż skarżącej zamieszkuje z przyjaciółką (eufemizm) w B. w Anglii. Zatem wobec ustaleń Urzędu Skarbowego, nie pewien budzić wątpliwości fakt separacji małżonków M. W tymże postępowaniu ustalono także, że P. M. pozostaje osobą poszukującą pracy (bezrobotną), co tym bardziej stanowi o prawdziwości wyjaśnień skarżącej co do faktu nie łożenia przez P. M. na potrzeby rodziny.

Dodatkowo reprezentujący stronę pełnomocnik wskazał, że nie został umocowany przez P. M. do sporządzenia skargi kasacyjnej oraz reprezentowania go przez Naczelnym Sadem Administracyjnym w niniejszej sprawie, obecnie nie ma kontaktu z P. M., jak również nie zna jego miejsca pobytu. Dodatkowo ponownie, co czynił już w niniejszym postępowaniu, w imieniu skarżącej poinformował, że z uwagi na sytuację rodzinną i finansową, w jakiej obecnie znajduje się skarżąca, pomoc prawna w zakresie skierowania skargi do WSA, jak i obecnie sporządzenie i skierowania skargi kasacyjnej została udzielona bezpłatnie (pro bono).

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Ocena czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone by odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Pozwala ono na ocenę czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wniosek w niniejszej sprawie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej.

Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącą okoliczności dotyczące je sytuacji finansowej i osobistej pozwoliły stwierdzić, iż złożony przezeń wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Wnioskodawczyni nie będzie w stanie w całości ponieść kosztów sądowych w sytuacji, w której jedynym jej dochodem jest zasiłek macierzyński w kwocie 1.553,50 zł, a ma na utrzymaniu małe dziecko.

Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy stanowi szczególną instytucję postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącej oraz przedłożone dokumenty wskazują, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącą zakresie. Wskazać należy, iż skarżąca przedłożyła dokument potwierdzające jej sytuację materialną oraz wysokość ponoszonych wydatków.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, w tym osiągany dochodów w postaci zasiłku macierzyńskiego oraz ponoszone wydatki na życie oraz wysokość wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie (830 zł), zdaniem Sądu, strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania.

W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.