Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1101480

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 15 grudnia 2011 r.
I SA/Ol 635/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Błesiński (sprawozdawca).

Sędziowie WSA: Zofia Skrzynecka, Ryszard Maliszewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "(...)", nr "(...)" w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej

I.

uchyla zaskarżoną decyzję;

II.

zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący P. B., wnioskiem z dnia 3 września 2010 r., uzupełnionym w dniu 27 września 2010 r., wystąpił do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako Agencja) o przyznanie renty strukturalnej.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji, postanowieniem z dnia "(...)" orzekł o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania przez P. B. renty strukturalnej.

Decyzją z dnia "(...)", Kierownik Biura Powiatowego Agencji odmówił przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że nie zostały spełnione warunki określone w § 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Renty Strukturalne " objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm., dalej jako rozporządzenie MR). Ustalił bowiem, na podstawie aktów notarialnych, że wnioskodawca przekazał córce działki o numerach "(...)","(...)","(...)","(...)" i "(...)", których nie zadeklarował we wniosku i co do których nie złożył wymaganych dokumentów. Nadto stwierdził, że małżonkowie B. darowali synowi jako następcy, grunty rolne zadeklarowane we wniosku ale bez działki nr "(...)" o powierzchni użytków rolnych 0,2 ha.Uznał więc,że wnioskodawca nie spełnił kryteriów określonych w § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a) i b) rozporządzenia MR.

W odwołaniu P. B. podniósł, że grunty przekazane córce stanowiły współwłasność z innymi osobami, a we wniosku ujął wszystkie działki użytkowane przez niego. Działek, które przekazał córce i bratu nie użytkował. Uważa, że skoro przekazał całe gospodarstwo, to "zasługuje" na rentę.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji, decyzją z dnia "(...)", utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swojej decyzji, organ odwoławczy wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie renty strukturalnej zadeklarował przekazanie na rzecz swego syna jako następcy będące przedmiotem jego własności i współwłasności z małżon-ką działki o wymienionych numerach ewidencyjnych, w tym działkę nr "(...)".

W dniu "(...)", Kierownik Biura Powiatowego Agencji wydał postanowienie o spełnieniu warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej, określonych w § 4 pkt 1-4 oraz § 11 rozporządzenia. Postanowienie to zawierało pouczenie, wskazujące m.in. kiedy uważa się za spełniony warunek przekazania gospodarstwa rolnego oraz zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Postanowienie zostało doręczone wnioskodawcy.

Organ odwoławczy podniósł nadto, że z aktów notarialnych z dnia "(...)" wynika, iż małżonkowie B. darowali synowi zadeklarowane we wniosku działki z wyjątkiem działki nr "(...)" natomiast córce darowali udział "(...)" zabudowanej nieruchomości składającej się z działek o numerach "(...)","(...)","(...)","(...)" oraz udział "(...)" zabudowanej nieruchomości składającej się z działki nr "(...)". Dział-ka nr "(...)" została darowana bratu wnioskodawcy.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji uznał w tym stanie faktycznym, że mimo prawidłowego pouczenia o koniecznych do spełnienia warunkach, w tym warunku przekazania gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy, producent rolny (wnioskodawca) na własne ryzyko przeniósł własność działki nr "(...)" na oso-bę, która nie była wskazana we wniosku jako następca.W ocenie Dyrektora nie zos-tał więc spełniony warunek przewidziany w § 6 ust. 1 rozporządzenia MR, którego treść zacytowano w decyzji. W uzasadnieniu decyzji przytoczono także treść § 9 pkt 1 rozporządzenia, który dopuszcza posiadanie, po przekazaniu gospodarstwa rolne-go, użytków rolnych o powierzchni nie przekraczającej 0,5 ha, na których działal-ność rolnicza prowadzona jest wyłącznie celem zaspokajania potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domo-wym.

Z powyższych przepisów organ odwoławczy wywiódł, że warunek przekaza-nia wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego dotyczy gruntów będących przedmiotem odrębnej własności rolnika jego małżonka, jak rów-nież gruntów będących przedmiotem współwłasności małżonków. Ponadto warunek przekazania gospodarstwa uznaje się za spełniony, jeżeli własność wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa została w całości przeka-zana na rzecz następcy, przy czym wnioskodawca może zachować w swym wła-daniu użytki nie przekraczające powierzchni 0,5 ha. Wskazana możliwość pozo-stawienia w swoim władaniu użytków rolnych do 0,5 ha stanowi jedyny wyjątek od zasady przekazania wszystkich użytków następcy. Oznacza to, że nie jest dopusz-czalna sytuacja, w której wnioskodawca prawo własności, nawet znacznej części użytków rolnych,przekazuje następcy, zaś pozostałej części użytków - innej osobie, zachowując przy tym prawo do renty.

W dalszej części uzasadnienia decyzji, organ odwoławczy podkreślił, że abstrahując od kwestii konieczności przekazania następcy gruntów stanowiących współwłasność z innymi niż małżonek osobami, okoliczność przekazania wchodzą-cych w skład gospodarstwa wnioskodawcy użytków rolnych położonych na działce nr "(...)" osobie, która nie jest następcą wnioskodawcy, przesądza o niespełnieniu wymogu określonego w § 6 ust. 1 rozporządzenia oraz skutkuje odmową przyznania renty strukturalnej. Na rozstrzygnięcie nie ma przy tym wpływu nieużytkowanie ze względu na znaczne oddalenie gruntu przekazanego bratu.

Skargę na powyższą decyzję wniósł ubiegający się o rentę strukturalną P. B. W skardze opisał okoliczności w jakich sporządzony został wniosek o rentę i że korzystał w tym zakresie z pomocy biura doradczego. Stwierdził, że działki o numerach ewidencyjnych "(...)","(...)","(...)","(...)","(...)" oraz działka "(...)" są to działki współwłasnościowe, siedliskowe o łącznej powierzchni ok.1ha. Znajdują się one w dwóch różnych siedliskach, innych niż gospodarstwo. Nie są i nie były użytkowane rolniczo, ponieważ są to działki pod zabudową i służą jako podwórko. Nadto nigdy nie były przedmiotem dopłat bezpośrednich. Działki te (poza działką nr "(...)") przekazał córce za radą biura doradczego aby nie pozbawiać syna prawa do środków pomocowych dla młodych rolników. Stanowiły one bowiem współwłasność.

Natomiast działkę nr "(...)" przekazał bratu, gdyż na tej działce stoi wspólny dom mieszkalny po rodzicach, który brat użytkuje od 1983 r.

Skarżący podniósł,że we wniosku ujęte zostały wszystkie działki użytkowane rolniczo przez niego. Łącznie przekazał synowi 75 ha własności i 42 ha dzierżawy. Nie rozumie dlaczego działki, które nigdy nie były użytkowane rolniczo i nie przyno-siły żadnych przychodów pozbawiają go prawa do renty, tym bardziej, że zajmują niecały hektar w stosunku do przekazanych ponad 117 ha. Uważa decyzję za nie-sprawiedliwą. Na gospodarstwie pracował od 1971 r. Po przepracowaniu czter-dziestu lat na roli pozbawiony został renty, a tym samym środków do życia.

Z treści skargi wynika, że wnosi ona o uchylenie zaskarżonej decyzji. Na roz-prawie skarżący wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji wniósł o oddalenie skargi i w całości podtrzymał motywację zawartą w uzasadnieniu decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań zauważyć należy, że skarga sporządzona została przez skarżącego rolnika, a więc nie zawiera profesjonalnie sformułowanych zarzutów. Jako taka odwołuje się głównie do ocen słusznościowych, wskazując na błędną ocenę faktów związanych z przekazaniem części nieruchomości.

Mimo to skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną". W ocenie sądu zaskarżona decyzja wydana została z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 77 i 107 § 3 oraz art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Brak lub niewłaściwa ocena okoliczności sprawy skutkowało błędnym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, określających przesłanki (warunki) przyznawania rent strukturalnych.

Pierwszy z wymienionych przepisów k.p.a. stanowi zasadę prawdy obiektywnej oraz uwzględniania słusznego interesu społecznego i obywateli. Z zasadą prawdy obiektywnej ściśle związany jest nałożony w art. 77 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z przepisów tych wynika nie tylko nakaz zgromadzenia wszystkich niezbędnych dowodów ale także obowiązek wszechstronnego ich rozważenia i oceny, celem wydania rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu materialnemu. Zasada uwzględnienia słusznego interesu społecznego i obywateli powinna przy tym stanowić dodatkowy element oceny, pozwalający odwołać się do wartości związanych ze stosowaną instytucją prawa. Poprzez zasadę tę ustawodawca wskazuje na potrzebę uwzględniania przy ocenie interesu godnego ochrony, nie stojącego w sprzeczności ani z prawem, ani z zasadami współżycia społecznego (vide: B. Adamiak i in. " Kodeks postępowania administracyjnego.Komentarz"., wyd. 7 W-Wa 2005, s. 73 i tam cytowana literatura).

Mając na względzie powyższe ogólne uwagi, stwierdzić zatem należy, że przy ocenie spełnienia przez rolnika przesłanek otrzymania renty strukturalnej nie można ograniczać się tylko do wykładni językowej, pomijając wykładnię funkcjonalną, odwołującą się do celów, którym służy instytucja rent strukturalnych dla rolników. Zaskarżona decyzja ograniczyła się zaś do formalistycznego zastosowania przepisów o obowiązku przekazania całości gospodarstwa rolnego jednemu następcy, bez wszechstronnego rozważenia celów stosowanej instytucji i innych przesłanek uprawniających rolnika do renty.

Na cele "rent strukturalnych" wskazują w pierwszym rzędzie przepisy unijne. Jest to bowiem instytucja wprowadzona do polskiego porządku prawnego w wyniku akcesji Polski do Unii Europejskiej. Obowiązujące w tzw. perspektywie budżetowej 2007-2013 Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (opub. w Dz. U. UE L z 21 października 2005 r. z późn. zm.; dalej jako rozporządzenie Rady WE) w punkcie 17 "preambuły" stwierdza, że "Celem wcześniejszych emerytur w rolnictwie powinna być znacząca zmiana strukturalna przekazywanych gospodarstw poprzez środek na rzecz wsparcia młodych rolników w podjęciu działalności zgodnie z wymogami tego środka lub poprzez przekazania gospodarstwa w celu zwiększenia jego wielkości, również przy uwzględnieniu doświadczenia zdobytego podczas wdrażania wcześniejszych systemów wspólnotowych w tej dziedzinie". Środek, o którym mowa w cytacie z preambuły to przewidziane w art. 20 lit. a) ppkt iii) "wcześniejsze emerytury rolników". Natomiast zasady i przesłanki udzielania takich emerytur określa art. 23 cyt. rozporządzenia. Stanowi on, że wparcia tego udziela się rolnikom, jeżeli:

1)

decydują się na zaprzestania działalności rolniczej w celu przekazania gospodarstwa innym rolnikom,

2)

przekazujący gospodarstwo ma nie mniej niż 55 lat ale nie jest jeszcze w normalnym wieku emerytalnym w momencie przekazania lub ma nie więcej niż 10 lat mniej niż wymagane dla normalnego wieku emerytalnego w danym państwie członkowskim w momencie przekazania,

3)

przekazujący zaprzestaje ostatecznie wszelkiej działalności komercyjnej rolniczej, a prowadził działalność rolniczą przez 10 lat poprzedzających przekazanie,

4)

przejmujący gospodarstwo zastąpił przekazującego gospodarstwo poprzez podjęcie działalności w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem lub jest rolnikiem poniżej 50 roku życia lub podmiotem prawa prywatnego i przejmuje gospodarstwo rolne odstąpione przez przekazującego w celu zwiększenia wielkości gospodarstwa rolnego.

Podobnie cele i przesłanki wcześniejszych emerytur (w prawie polskim rent strukturalnych) określane były w poprzednio obowiązujących aktach prawa unijnego, w szczególności w art. 10-12 Rozporządzeniu Rady (WE) nr 1257/1999 r. z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju przez Europejski Fundusz Orientacji i Gospodarki Rolnej... (Dz. U.UE.L 99.160.80).

Zauważenia wymaga w tym miejscu, że zgodnie z przepisami traktatowymi (art. 249 TWE, obecnie art. 288 wersji skonsolidowanej Traktatu o Funkcjonowaniu UE, opub. w Dz. U.UE C.08.115.47 z dnia 9 maja 2008 r.) rozporządzenie jest aktem prawa unijnego wiążącym w całości i jest bezpośrednio stosowne w każdym państwie członkowskim. Akty te stają się więc częścią krajowych systemów prawnych bez potrzeby dokonywania czynności transpozycyjnych i wywierają skutki bezpośrednie w stosunku do jednostek (vide: wyrok NSA z 21 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 1341/05, LEX nr 194862; wyrok NSA z 13 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 627/08"baza internetowa NSA).

Z zacytowanych przepisów unijnych wynika, że wsparcie przechodzenia na wcześniejszą emeryturę ma przyczyniać się do zapewnienia dochodu starszym rolnikom, którzy decydują się na zaprzestanie gospodarowania i ma zachęcić do zastępowania tych starszych rolników przez rolników, którzy mogą poprawić rentowność przekazanych gospodarstw. W wyniku wymiany pokoleniowej i przejęcia gospodarstw przez rolników młodszych i lepiej wykształconych nastąpić ma korzystna restrukturyzacja rolnictwa w państwach Unii. Warunkiem zasadniczym, decydującym o spełnieniu zarysowanych celów jest całkowite zaprzestania prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej przez przekazującego, co realizuje się poprzez wyzbycie się w sposób trwały posiadanych nieruchomości rolnych (gospodarstwa rolnego). Po stronie przekazującego powinna więc nastąpić utrata więzi decyzyjnych (zarządu), ekonomicznych i gospodarczych związanych z przekazanym gospodarstwem.

Dokonując wykładni przepisów krajowych, należy zatem mieć na uwadze konieczność realizacji wskazanych wyżej celów oraz określone przez prawo unijne warunki przekazania gospodarstwa za rentę strukturalną. Jest to również obowiązkiem organu orzekającego w przedmiocie renty strukturalnej. Na obowiązek ten wskazuje (w różnych stanach faktycznych) orzecznictwo sądów administracyjnych (vide: wyroki NSA z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt II GSK 420/08; z dnia 13 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 627/08; z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 765/08; dostępne w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W odniesieniu do wniosku skarżącego o przyznanie renty strukturalnej, w stanie prawnym obowiązującym w 2010 r. zastosowanie miały przepisy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750, dalej jako rozporządzenie MR) w brzmieniu po obowiązującej od 5 sierpnia 2010 r. nowelizacji, dokonanej rozporządzeniem z dnia 16 lipca 2010 r. (Dz. U. Nr 131, poz. 886). Przepisy te stanowiły przejęcie do krajowego porządku prawnego cytowanej wyżej regulacji rozporządzenia Rady WE. Stanowiły one podstawę rozstrzygnięć organów Agencji w rozpoznawanej sprawie, które uznały, że skarżący nie spełnił wymogu przekazania całości gospodarstwa rolnego jako warunku zaprzestania działalności rolniczej.

Zaskarżona decyzja organu odwoławczego, uznając, że nie doszło do przekazania następcy w całości gospodarstwa rolnego, przywołała treść § 6 ust. 1 rozporządzenia MR, który stanowi:

"Warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 5, uważa się za spełniony, jeżeli:

1)

zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1;

2)

przekazanie nastąpiło:

a)

przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy (...) albo b) przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na powiększenie jednego gospodarstwa rolnego (...)".

Przepis § 9 pkt 1 rozporządzenia MR, do którego odsyła § 6, stanowi zaś, że " warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa w § 4 pkt 6, uważa się za spełniony, jeżeli po przekazaniu gospodarstwa rolnego:

1)

łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych lub współposiadanych przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspakajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym;

2)

zarówno uprawniony do renty strukturalnej, jak i jego małżonek nie prowadzą działu specjalnego produkcji rolnej (...)".

Przywoływany w cytowanych wyżej przepisach § 4 reguluje natomiast zasadnicze przesłanki uprawniające do otrzymania renty strukturalnej, zgodne z cytowanym wyżej rozporządzeniem Rady WE. W pkt 5. stanowi on, że przesłanką taką jest "przekazanie gospodarstwa rolnego" o łącznej powierzchni użytków rolnych co najmniej 6 ha, a w pkt 6., że wymagane jest "zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej".

Zarówno z przepisów unijnych, jak i prawa krajowego wynika więc, że decydujące znaczenie dla nabycia prawa do renty strukturalnej ma przekazanie gospodarstwa rolnego i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej.

W ocenie sądu, w ustalonym przez organy Agencji stanie faktycznym, skarżący (i jego małżonka) niewątpliwie całkowicie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Spełniony więc został zasadniczy cel instytucji rent strukturalnych. Nastąpiło to przy tym w związku z całkowitym wyzbyciem się przez przeniesienie własności wszystkich posiadanych nieruchomości rolnych. Przedstawione wyżej, wynikające z prawa unijnego, cele zostały niewątpliwie spełnione. Dokonując zastosowania prawa materialnego, organy nie dokonały jednak rozważenia ustalonych okoliczności w świetle tych właśnie celów.

Zaskarżona decyzja organu odwoławczego za wystarczającą przesłankę odmowy renty strukturalnej uznała fakt przekazania działki nr "(...)" o powierzchni 0,2 ha osobie innej (brat) niż wskazany we wniosku następca (syn), uznając, że już to pozwala przyjąć, że naruszony został § 6 ust. 1 rozporządzenia. Przywołanie tej podstawy prawnej nastąpiło jednak bez rozważenia, że w ust. 1 § 6 mowa jest o "wszystkich użytkach rolnych", więc należałoby zbadać, czy nieprzekazane 0,2 ha rzeczywiście stanowiły użytki rolne. Z § 1 i 9 aktu notarialnego dołączonego do akt administracyjnych wynika bowiem, że była to działka zabudowana (k.74).

Ponadto organ w ogóle nie rozważył kwestii przekazania działki nr "(...)" w aspekcie § 9 pkt 1 rozporządzenia MR, jakkolwiek zacytował ten przepis i wskazał na dopuszczalność zatrzymania sobie przez rolnika przekazującego gospodarstwo do 0,5 ha użytków rolnych. Przepis ten nie określa jednak sposobu w jaki takie zatrzymanie ma nastąpić i nie zabrania rolnikowi zbycia tak zatrzymanych nieruchomości. Nie jest bowiem sporne, że kwestionowana działka nie przekraczała dopuszczalnej powierzchni. Z punktu widzenia realizacji wskazanych wyżej celów rent strukturalnych, zatrzymanie tej działki nie świadczyło - w ocenie sądu - o kontynuowaniu działalności rolniczej i nie sprzeciwiało się wymogowi przekazania gospodarstwa. W ocenie sądu skarżący mógł, bez naruszenia celów renty strukturalnej i związanej z jej przyznawaniem wymogów, zatrzymaną działkę o powierzchni poniżej 0,5 ha zbyć w dowolnym czasie, nawet bez podejmowania na niej działalności rolniczej zaspakajającej potrzeby własne i jego małżonki. Takie zbycie w jeszcze większym stopniu wskazuje na całkowite zaprzestanie działalności rolniczej i zerwanie wszelkich więzi z dotychczas posiadanymi nieruchomościami rolnymi.

Zaskarżona decyzja organu odwoławczego narusza także przepisy procesowe z innych względów. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności (art. 136 i 138 k.p.a.) organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Jego zadaniem nie jest więc ograniczenie się tylko do kontroli decyzji I instancji. Istota administracyjnego toku instancji polega bowiem na dwukrotnym merytorycznym rozstrzygnięciu tej samej sprawy w jej całokształcie. Utrzymując decyzje organu I instancji, organ odwoławczy powinien więc w wyczerpujący sposób rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i zebrany materiał dowodowy, odnieść się do zarzutów odwołania i spornych kwestii, wskazać i wyjaśnić podstawę prawną. Stanowisko swe organ odwoławczy powinien uzasadnić w sposób zgodny z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie sądu również w tym zakresie zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Jak wynika z uzasadnienia, organ odwoławczy całkowicie pominął kwestię nieprzekazania następcy nieruchomości rolnych stanowiących współwłasność z innymi niż małżonek osobami. Problem ten organ zbył stwierdzeniem "Abstrahując od kwestii konieczności przekazania następcy gruntów stanowiących współwłasność z innymi, niż małżonek osobami...". Kwestia ta była jednak głównym przedmiotem zarzutu odwołania, a to w konsekwencji stanowiska organu I instancji. Organ ten, jak wynika z uzasadnienia jego decyzji, właśnie fakt przekazania córce, a nie przejmującemu gospodarstwo synowi, działek nr "(...)","(...)","(...)","(...)" i "(...)", uznał za przesłankę odmowy przyznania renty. Wprawdzie w uzasadnieniu przytoczył treść § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a) i b) rozporządzenia MR, lecz nie wskazał, która z jednostek redakcyjnych tego § ma zastosowanie w sprawie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał natomiast " nie spełnienie warunku określonego w § 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) rozporządzenia (...)." Organ I instancji uznał, że § 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ma zastosowanie, gdyż rolnik wnioskujący o rentę nie ujawnił we wniosku wszystkich posiadanych nieruchomości. Faktem bezspornym jest, że we wniosku o rentę działki te nie zostały wskazane i że stanowiły one współwłasność rolnika i jego małżonki z innymi osobami. Działka nr "(...)" o powierzchni 0,8 ha stanowiła współwłasność małżonków w "(...)", natomiast pozostałe o łącznej powierzchni 0,88 ha stanowiły ich współwłasność w 5/13 (akt notarialny na k.75 akt adm.).

Odniesienie się do kwestii, czy nieprzekazanie tych nieruchomości rolnych następcy prawnemu (już tylko z uwagi na powierzchnię ponad 0,5 ha) stanowiło naruszenie warunku z cytowanego wyżej § 6 ust. 1 w związku z § 9 pkt 1 rozporządzenia MR, miało w sprawie istotne znaczenie. Zasadnicze znaczenie miała przy tym odpowiedź na pytanie, czy § 6 ust. 1 dotyczy także użytków rolnych, które są współwłasnością skarżącego i jego małżonki z innymi osobami. Ani organ I instancji, ani organ odwoławczy kwestii tej nie rozważyły.

Przed rozważeniem tych kwestii zauważyć jednak należy, że powołanie § 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) rozporządzenia jako podstawy prawnej decyzji organu I instancji było błędne. Przepis ten określa jeden z elementów wymogów formalnych wniosku o rentę, a nie stanowi przesłanek przyznania renty. Tryb załatwiania wniosków i ich weryfikacji określają przepisy § 18-20 rozporządzenia MR. Z § 19 ust. 4 rozporządzenia wynika, że podstawą odmowy przyznania renty jest ustalenie, że wnioskodawca: 1) nie spełnia warunków określonych w § 4 pkt 1-4 lub § 11 lub 2) nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych określonej w § 4 pkt 5, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika. Obok tych szczególnych uregulowań zastosowanie mają jednak także ogólne reguły wynikające z przepisów kodeksy postępowania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia braków wniosku na etapie wstępnym zastosowanie ma tryb usuwania braków formalnych wniosku określonego w art. 64 § 2 k.p.a. Natomiast wątpliwości i niejasności ujawnione już przy rozpatrywaniu wniosku, wynikające z treści aktów notarialnych co do zakresu przekazania gospodarstwa i zaprzestania działalności rolniczej, można było wyjaśnić w trybie wezwania na podstawie art. 50 § 1 k.p.a. Z tej możliwości organ I instancji jednak nie skorzystał.

Przychodząc do wspomnianej wyżej kwestii wykładni § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MR, stwierdzić należy, że w ocenie sądu wymóg przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa odnosi się tylko do tych nieruchomości, które stanowią odrębną własność rolnika i jego małżonka bądź są przedmiotem ich (tj. małżonków) współwłasności. Na takie rozumienie tego przepisu wskazuje jego literalne brzmienie. W przepisie nie ma bowiem w ogóle mowy o użytkach rolnych (czy szerzej nieruchomościach rolnych), które stanowią współwłasność rolnika, jego małżonki lub ich obojga z innymi osobami. Taka treść przepisu i przedstawione jego rozumienie znajduje uzasadnienie w zasadach rządzących współwłasnością, zawartych w kodeksie cywilnym. W szczególności z art. 199, 200 i 201 kodeksu cywilnego wynikają ograniczenia i zasady rozporządzania i zarządu rzeczą wspólną, przy czym zasadą jest zgoda współwłaścicieli. Nałożenie na rolnika i jego małżonka także obowiązku przekazywania następcy nieruchomości rolnych pozostających we współwłasności z innymi osobami, prowadziłoby do trudnych do przezwyciężenia przeszkód, czyniąc w takiej sytuacji iluzoryczną możliwość uzyskania renty strukturalnej. Ten "inny" współwłaściciel może bowiem nie być zainteresowany przekazaniem swoich udziałów w gospodarstwie na rzecz następcy współwłaściciela ubiegającego się o rentę. W analizowanej sytuacji prawodawca świadomie i racjonalnie zrezygnował więc w § 6 z objęcia warunkami przekazania gospodarstwa rolnego także użytków rolnych pozostających we współwłasności rolnika i jego małżonki z innymi osobami.

Powyższa wykładnia § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie oznacza jednak, że rolnik przekazujący gospodarstwo rolne za rentę strukturalną może nadal prowadzić działalność rolniczą na gruntach, które posiada we współwłasności z "innymi osobami". Taka interpretacja pozostawałaby w sprzeczności ze wskazanymi już wyżej celami rent strukturalnych (wcześniejszych emerytur), określonymi z przepisach prawa unijnego i realizujących je przepisach prawa krajowego. Jak bowiem była mowa, warunkiem uzyskania renty strukturalnej jest całkowite zaprzestanie komercyjnej działalności rolniczej i w związku z tym wyzbycie się posiadanych gruntów. Rolnik i jego małżonka zobowiązani są zatem także do wyzbycia się w dowolny sposób także tych gruntów rolnych, które są przedmiotem ich posiadania we współwłasności z "innymi osobami" i to bez względu na to, czy grunty te zadeklarowali we wniosku o rentę. W zakresie swoich udziałów można to uczynić nawet bez zgody pozostałych współwłaścicieli (art. 198 kod. cyw.). Tylko wówczas można uznać, że doszło do całkowitego zaprzestania działalności rolniczej. Stanowisko takie było już prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni je podziela (vide: wyrok z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 111/10).

W okolicznościach ustalonych w rozpoznawanej sprawie i w tej mierze bezspornych, nie ulega wątpliwości, że nieruchomości przekazane córce skarżącego i jego małżonki, nie były wprawdzie objęte wnioskiem ale były to nieruchomości stanowiące współwłasność z "innymi osobami". Ich wyzbycie się na rzecz osoby innej niż wskazany we wniosku następca nie mogło więc stanowić podstawy odmówienia renty strukturalnej.

Powyższe rozważania i oceny uzasadniają przyjęcie, że zaskarżona decyzja wydana została z istotnym naruszeniem wskazanych przepisów postępowania, w wyniku czego doszło do nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego i odmówienia skarżącemu wnioskowanej renty strukturalnej.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzec więc należało o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ powinien, mając na względzie dokonane przez sąd oceny prawne (art. 153 p.p.s.a.), wszechstronnie rozważyć wszystkie okoliczności sprawy, w tym w szczególności dokonać ustaleń co do charakteru nieruchomości "(...)", zatrzymanej przez skarżącego i znaczenia tego faktu oraz znaczenia faktu przekazania niektórych nieruchomości córce dla rozstrzygnięcia o spełnieniu warunków do przyznania renty strukturalnej. Organ powinien przy tym mieć na uwadze wynikające z prawa unijnego cele rent strukturalnych. Oceny te i ich wynik powinny znaleźć wyraz w uzasadnieniu zgodnym z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd nie zawarł w wyroku orzeczenia przewidzianego w art. 152 p.p.s.a. Uchylona decyzja o odmowie przyznania renty nie posiadała bowiem waloru wykonalności.

O zwrocie skarżącemu kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. Zasądzoną kwotę stanowi uiszczony przez skarżącego wpis sądowy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.