Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1805166

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 5 października 2015 r.
I SA/Ol 516/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Czajkowski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu dniu 5 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "(...)", Nr "(...)", w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od sierpnia do grudnia 2012 r. oraz od stycznia do września 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

R.S. w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od sierpnia do grudnia 2012 r. oraz od stycznia do września 2013 r., wniósł również o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W złożonym na urzędowym formularzu wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracującą żoną i studiującą córką. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 80 m2. Prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód 3.431,16 zł. Zaciągnął kredyt celem uiszczenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym w wysokości 150.000 zł. Wskazał, że toczy się wobec niego także postępowanie w sprawie podatku od towarów i usług. Podniósł, że jego rachunek bankowy został zablokowany, a sytuacja na rynku transportowym powoduje opóźnienia w opłatach ze strony kontrahentów lub ich brak.

Odpowiadając na wezwanie skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), R. S. podał, że jego żona jest osobą bezrobotną i pozostaje na jego utrzymaniu. Skarżący ponosi również wszelkie wydatki związane z utrzymaniem studiującej córki w łącznej wysokości 1.868 zł miesięcznie. Do stałych wydatków związanych z utrzymaniem domu należą natomiast: podatek od nieruchomości (826 zł rocznie), wywóz nieczystości 67,50 zł kwartalnie) energia elektryczna (654,17 zł za okres marzec-lipiec 2015 r.), woda i ścieki (536,83 zł za okres od maja do lipca 2015 r.), opłata za utrzymanie psów (72 zł), telefon, internet LTE (173,54 zł kwartalnie), telefony komórkowe (836,34 zł kwartalnie), telefon stacjonarny, internet, telewizja kablowa (329,75 zł kwartalnie) oraz ubezpieczenie domu (184 zł). Skarżący ponosi ponadto koszty leczenia w wysokości około 250 zł miesięcznie, koszty leczenia żony - 600 zł miesięcznie (100 zł - zakup lekarstw oraz 500 zł koszty wizyt u lekarzy specjalistów), a także córki (kwartalne wizyty u kardiologa - 200 zł i koszty przyjmowanych lekarstw - 50 zł). Spłaca dwa kredyty w wysokości 56.239,15 zł (miesięczna rata do spłaty ok. 1.450 zł) oraz 150.000 zł (miesięczna rata - 1.700 zł). Roczne koszty ubezpieczeń od nieszczęśliwych wypadków wynoszą łącznie 337 zł za całą rodzinę. Wnioskodawca podał, że posiada nieruchomość o powierzchni 0,0541 ha, która jest zabezpieczona kredytem hipotecznym na sumę 150.000 zł. Jest także właścicielem samochodu marki "(...)" (rok produkcji 2000), którego utrzymanie kosztuje w skali roku około 997 zł. Skarżący przedłożył ponadto zestawienie przychodów i kosztów za rok 2014 oraz za miesiące od stycznia do lipca 2015 r., kopie deklaracji VAT - 7 za miesiące maj - czerwiec 2015 r. oraz kopie ewidencji środków trwałych na lipiec 2015 r. Złożył również oświadczenie o korzystaniu z usług profesjonalnych pełnomocników oraz kopie dwóch faktur za usługi prawne: z dnia "(...)" o nr "(...)" na kwotę 3.690 zł oraz z "(...)" o nr "(...)', na kwotę 3.690 zł.

W sprzeciwie od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 12 marca 2015 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy, skarżący podał, że jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą ponosi znaczne koszty, w tym koszty związane z zatrudnianiem pracowników, bieżącym regulowaniem należności na rzecz kontrahentów, spłacaniem kredytów. Ponosi również koszty utrzymania siebie oraz rodziny, w tym bezrobotnej żony oraz studiującej córki. Nie bez znaczenia dla jego sytuacji jest zablokowanie rachunków bankowych. Skarżący nie zgadza się z oceną, że zaciągnięcie kredytów i ich spłata wskazuje na jego dobrą sytuację. Kredyty obniżają bowiem możliwości płatnicze, przez co nie ma on możliwości zaoszczędzenia i zgromadzenia środków na wpis sądowy od skargi. Ponadto w najbliższym czasie zostanie wydana decyzja w sprawie podatku od towarów i usług, co do której również zajdzie konieczność złożenia kolejnej skargi. Zainicjowane zostaną również kolejne postępowania związane z opłatą paliwową. Sytuacja ta sprawia, że skarżący ma problemy z zachowaniem płynności finansowej i ocena jego sytuacji majątkowej powinna uwzględniać właśnie ten element, a nie jedynie wyniki z deklaracji VAT-7. Wnioskodawca nie zgodził się z oceną, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika świadczy o dobrej sytuacji finansowej i majątkowej strony. Wskazał, że skierowane przeciw niemu postępowanie zmusiło do zwrócenia się o profesjonalną pomoc prawną, której koszty mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 385/13 (opubl. na stronie internetowej: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać przy tym należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów sądowych, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględnił, że powstałe na aktualnym etapie postępowania sądowego koszty odpowiadają wysokości wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 2.000 zł. Zestawienie tej kwoty ze stanem majątkowym wnioskodawcy przedstawionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwoliło na uznanie, że poniesienie kosztów sądowych może spowodować skutek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny.

Podkreślić należy, że w świetle przedstawionych we wniosku okoliczności skarżący w okresie od stycznia do lipca 2015 r. osiągnął dochód z działalności gospodarczej w wysokości 35.907,94 zł, tj. około 5.129 zł miesięcznie. W ramach tej działalności posiada środki trwałe o wartości początkowej 164.530,70 zł, na które składają się samochody ciężarowe, naczepy oraz ciągniki siodłowe. Co istotne, ostatniego nabycia środa trwałego w postaci naczepy dokonał w dniu 22 maja 2015 r. za kwotę 12.250,80 zł. Pomimo zatem postępowań podatkowych, wnioskodawca dokonuje inwestycji w prowadzonej działalności gospodarczej, co pozwala przyjąć, że jej funkcjonowanie nie jest zagrożone. Ocenę tę potwierdza również analiza danych wykazanych w deklaracji VAT-7 za okres od maja do lipca 2015 r., z których wynika, że skarżący w kolejnych miesiącach wykazał obrót w wysokości odpowiednio 61.295 zł, 63.589 zł, 64.498 zł, dokonując jednocześnie w tym czasie nabycia towarów i usług na kwotę 189.382 zł. Wbrew zatem twierdzeniom strony o trudnościach w prowadzeniu działalności gospodarczej, nie przynosi ona strat, a osiągany przez skarżącego w analizowanym okresie obrót nawet wzrósł.

W dotychczasowym orzecznictwie podnosi się, że uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, nie jest dopuszczalne przyznanie prawa pomocy stronie, która pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego przyznaje innym traktowanym przez nią preferencyjne wydatkom, które czy to ze względu na rodzaj, czy też wysokość, nie mieszczą się w kategorii kosztów utrzymania koniecznego. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Skoro prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach (postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez wskazany w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uszczerbek należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (p. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie powyższe okoliczności nie zaistniały, zaś sytuacja materialna i finansowa wnioskodawcy nie odbiega w istotny sposób od przeciętnej dla gospodarstwa domowego, czego potwierdzeniem jest m.in. wysokość i charakter ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na utrzymanie siebie i rodziny, (internet LTE, telefony komórkowe, telefon stacjonarny, telewizja kablowa, koszty wizyt u lekarzy specjalistów, czy spłata kredytów bankowych). Z oświadczenia strony wynika, że średnie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny, przy pominięciu spłaty kredytów, wynoszą ok. 4.000 zł. Trudno uznać, by ponoszenie wydatków we wskazanych powyżej kwotach, jak i wysokość dochodów z działalności gospodarczej (w okresie od stycznia do lipca 2015 r. około 5.100 zł miesięcznie), uzasadniało wniosek, że niemożliwym jest zapewnienie przez wnioskodawcę niezbędnego minimum warunków socjalnych dla siebie i najbliższych. Przy czym nie bez znaczenia dla oceny całokształtu okoliczności jest fakt poniesienia przez skarżącego w dotychczasowym postępowaniu, kosztów profesjonalnej obsługi prawnej na sumę 7.380 zł.

W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Powyższe skutkuje odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Środki pieniężne, jakimi dysponuje wnioskodawca pozwalają zdaniem Sądu, zarówno na zaspokojenie niezbędnych kosztów utrzymania rodziny, jak i poniesienie koniecznych wydatków związanych ze sfinansowaniem udziału w postępowaniu sądowym.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.