Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1805144

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 28 lipca 2015 r.
I SA/Ol 446/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...)" nr "(...)" w przedmiocie: zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2015 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku PPF, skarżąca I. F. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnią, uczącą się córką. Poza mieszkaniem o powierzchni 58 m2 nie posiada innego majątku. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie "(...)" miesięcznie, dodatkowo otrzymuje alimenty na dziecko w wysokości "(...)" miesięcznie. Argumentując swój wniosek oświadczyła, że ponosi następujące wydatki: czynsz za mieszkanie - "(...)", prąd- "(...)" zł, telewizja i internet- "(...)", abonament RTV - "(...)', kredyt gotówkowy- "(...)" kredyt hipoteczny- "(...)', zajęcia dodatkowe córki - "(...)", kolekcja książek "(...)", kurs kwalifikacyjny z zakresu "(...)", obóz i wycieczka szkolna córki - "(...)', polisa ubezpieczeniowa "(...)" leki -"(...)', zwierzęta córki - "(...)", wydatki na żywność i środki czystości - "(...)", artykuły papiernicze związane z rozwijaniem zainteresowań córki "(...)", rozrywki (kino, parki rozrywki dla dzieci) - "(...)", odzież - "(...)". Łączne wydatki rodziny wynoszą "(...)". Wyjaśniła, że comiesięczne wydatki zależą od potrzeb córki i wnioskodawczyni. Podkreślił, że we wrześniu ponosi wydatki na zakup wyprawki do szkoły, zimą na zakup kozaków i kurtki. Ponadto oświadczyła, że córka jest "(...)", w związku z czym ponosi dodatkowe wydatki za zakup specjalistycznych płynów do mycia, których koszt zakupu jednego wynosi ok. "(...)" oraz leków. Nadto ponosi koszty konsultacji lekarskich, ostatnia odbyła się w 2012 r. - koszt "(...)" plus koszty dojazdu. Wyniku tej wizyty zalecono operację, jednakże jej koszt -"(...)" przekracza możliwości finansowe skarżącej. Córka znajduje się również pod stała opieką poradni "(...)". Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że koszty utrzymania rodziny przekraczają jej możliwości finansowe, z tego powodu co miesiąc pożycza brakujące środki od rodziny. Do wniosku załączyła szereg odpisów dokumentów potwierdzających złożone oświadczenie zarówno co do wysokości uzyskiwanego dochodu ponoszonych kosztów utrzymania jak i stanu zdrowia.

Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona tym samym powinna przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest bowiem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady samodzielnego ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). W odniesieniu do opłat sądowych należy zwrócić ponadto uwagę, iż stanowią one rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też może być stosowane tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia obowiązku ciążącego w tym zakresie na danej osobie na współobywateli. Z tego też względu, przesłanki stosowania prawa pomocy powinny być interpretowane w sposób ścisły, bowiem udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa.

Mając to na uwadze, za Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazać należy, iż przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest "brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" w języku polskim oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy" (znaczenie podane za Słownikiem współczesnego języka polskiego - Wyd. Wilga, Warszawa 1996). W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki, związane wprawdzie z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zachowanie proporcji między prawem strony do sądu a interesem państwa powoduje bowiem konieczność poczynienia przez stronę oszczędności na koszty sądowe poprzez czasową rezygnację z niektórych wydatków, których poniesienie nie jest niezbędne." (zob. postanowienie z dnia 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt. II FZ 345/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Reasumując stwierdzić należy, iż na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków. Nie wystarczy zatem wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną. Strona wykazać powinna, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel.

W warunkach niniejszej sprawy nie sposób uznać, że w sytuacji wnioskodawczyni nie istnieje możliwość partycypowania w kosztach sądowych w jakimkolwiek zakresie.

Na podstawie wyjaśnień wnioskodawczyni, złożonych zarówno na formularzu wniosku jak i z załączonych do niego dokumentów, stwierdzić można, iż nie wszystkie jej wydatki zasługują na miano "obowiązkowych". Ograniczenie zdolności płatniczej w wyniku przeznaczania ok. "(...)" miesięcznie na "artykuły papiernicze związane z rozwijaniem zainteresowań córki", kwoty ok. "(...)" na rozrywki tj. "kino, parki rozrywki dla dzieci" czy też kwoty "(...)" miesięcznie na zakup "kolekcji książek "(...)" nie może przekładać się na obciążenie ciężarem finansowania kosztów prowadzonych przez wnioskodawcę postępowań sądowych przez Skarb Państwa. Przyjąć bowiem należy, iż ograniczenie wydatków we wskazanym zakresie do w istocie koniecznych, czy też nawet czasowe odstąpienie od ich ponoszenia, nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawczyni i jej córki. Wskazać również należy, iż spłata rat kredytów, w tym kredytu gotówkowego w kwocie "(...)" nie może stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy wnioskodawczyni. Podkreślić bowiem należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06 opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceniając zatem sytuację materialną wnioskodawczyni stwierdzić należy, że przy tych dochodach, po reorganizacji ze wskazanych wydatków, wnioskodawczyni jest w stanie zgromadzić obecnie środki pieniężne na partycypowanie w kosztach sądowych w niniejszej sprawie i innych, wszczętych z jej inicjatywy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Oceny tej nie zmienia fakt, iż skarżąca zobowiązana jest do opłacenia jednocześnie kosztów w czterech sprawach zawisłych przed tut. Sądem Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.