Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1805134

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 13 sierpnia 2015 r.
I SA/Ol 411/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł.K. o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "{...]" nr "(...)" w przedmiocie: zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2015 r., skarżący Ł. K., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący utrzymuje się z dochodów z tytułu "sporadycznej sprzedaży nieruchomości" przy czym oświadczył, że nie ma możliwości oszacować miesięcznych dochodów uzyskiwanych z tego tytułu. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni "(...)" nadto posiada oszczędności w kwocie "(...)". Wnioskodawca wskazał na następujące wydatki: za telefon komórkowy -60 zł, opłaty z tytułu eksploatacji użyczonego mieszkania - 540 zł, podatek od nieruchomości około 200 zł kwartalnie, lekarstwa 200 zł miesięcznie, wyżywienie ok. 600 zł miesięcznie. Łączną kwotę wydatków określił na kwotę ok. 1.466,66 zł. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że na chwilę obecną nie posiada wystarczających środków pieniężnych na uiszczenie wpisu od skargi. Dodatkowo podkreślił, że Urząd Skarbowy dokonał zajęcia całego majątku nieruchomego. Działania Naczelnika Urzędu Skarbowego spowodowały brak możliwości sprzedaży posiadanego przez wnioskodawcę majątku. Wyjaśnił, że ostatni dochód ze sprzedaży części nieruchomości w kwocie "(...)" osiągnął w roku 2014. Na dzień dzisiejszy utrzymuje się z kwoty jaka pozostała mu ze sprzedaży nieruchomości w wysokości "(...)".

Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny.

Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych czy też częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż spełnia warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, iż skarżący w 2014 r. uzyskał dochód ze sprzedaży nieruchomości w wysokości "(...)', z którego to, w ocenie rozpoznającego wniosek, jest w stanie opłacić koszty sądowe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojego. Podkreślić bowiem należy, że uzyskany dochód jest zbliżony do przeciętnych dochodów uzyskiwanych przez współobywateli w naszym kraju. Z danych GUS wynika bowiem, że za rok 2014 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej wynosiło 3.783 zł brutto (45.396 zł rocznie), natomiast w I kwartale 2015 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej wynosiło 4.055 zł (dane dostępne w Internecie pod adresem: http://wynagrodzenia.pl/dane_gus.php). Porównując zatem ww. dane z dochodem wnioskodawcy należy stwierdzić, że uzyskany dochód z tytułu sprzedaży nieruchomości 2014 w wysokości ok. "(...)' miesięcznie (licząc "(...)" miesięcy br. roku) jest tylko nieznacznie niższy od przeciętnych dochodów uzyskiwanych w gospodarce narodowej zarówno w 2014 r. jak i w roku bieżącym, natomiast jest znacząco wyższy od płacy minimalnej, której wysokość w 2015 r. wynosi 1.750 zł. Przy takiej strukturze dochodów, pomimo braku regularnych dochodów należy przyjąć, że jest on w stanie poczynić oszczędności pozwalające na poniesienie pełnych kosztów sądowych (art. 199 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na osobę w zaokrągleniu do 1 zł kształtował się w 2014 r. na poziomie 1340 zł, (dane dostępne w Internecie pod adresem: http://start.gov.pl). Zaznaczyć przy tym należy, że brak jest takich danych za 2015 r. Opierając się tylko na powyższych danych nie sposób uznać, że sytuacja wnioskodawcy wymaga pomocy państwa w postaci zwolnienia od kosztów sadowych. Wysokość uzyskanego dochodu pozwala wnioskodawcy nie tylko opłacić niezbędne wydatki ale również zgromadzić środki na konieczne opłaty sądowe.

Dodatkowo należy stwierdzić, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że ponosi koszty utrzymania w wysokości ok. 1.466,66 zł miesięcznie, które to pokrywa z dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości. Przyjmując zatem te wyjaśnienia, należy uznać, że z tytułu kosztów utrzymania wnioskodawca od początku 2014 r. do 31 lipca 2015 r. poniósł wydatki w kwocie około 27.866,54 zł (1.466,66 * 19 miesięcy). Zestawiając zaś powyższe oświadczenie wnioskodawcy z wysokością uzyskanego dochodu ze sprzedaży nieruchomości należy przyjąć, że wbrew temu co oświadcza skarżący, iż posiada oszczędności w kwocie tylko "(...)" powinien on posiadać znaczne wyższe oszczędności. W tym zakresie oświadczenie wnioskodawcy należy uznać za niewiarygodne. Ewentualnie gdyby zaś przyjąć za skarżącym, że środków tych faktycznie nie zabezpieczył i ich obecnie nie posiada, to okoliczność ta również nie może skutkować uwzględnieniem jego wniosku. Sposób i rodzaj ponoszonych wydatków na wpływ na sytuację materialna wnioskodawcy, jak i również na ocenę zasadność przyznania prawa pomocy. Nieuzasadniona zaś rozrzutność, nie może stanowić podstaw do przyznania prawa pomocy.

Nadto na podstawie akt administracyjnych ustalono, że organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku wnioskodawcy na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 2013 r. Oceniając zaś tą okoliczność należy stwierdzić, że wnioskodawca miał wiedze i mógł zabezpieczyć niezbędne środki celem dochodzenia swoich praw przed sądem z dochodu uzyskanego w 2014 r.

Sytuacji majątkowej skarżącego nie można zatem utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., II OZ 1125/11 orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ubiegający się zaś o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów, wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.

Ponadto zwrócić należy uwagę na fakt posiadania przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni "(...)'. Fakt zaś zabezpieczenia ww. nieruchomości w toku postępowania egzekucyjnego uniemożliwia jedynie samodzielną sprzedaż, nie blokuje jednak możliwości osiągania przychodów. Wnioskodawca posiada tym samym potencjalne możliwości uzyskiwania dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego i odpowiednim jego wykorzystaniem np. uprawa, płatności obszarowe. Nieruchomości mogą być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy.

Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl).

Ponadto z akt sprawy nie wynikało również, aby skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy, co sugeruje, iż ma on w związku w tym możliwość podjęcia zatrudnienia. Należy zatem uznać, że skarżący może podjęć jakąkolwiek działalność zarobkową, również poszukując zatrudnienia "na własną rękę", czy też za pośrednictwem Urzędu Pracy. Nieusprawiedliwione zaś niewykorzystywanie możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowanie działalności zarobkowej, powoduje, że przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest również wykluczone (podobnie postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OZ 927/15 niepublikowane).

W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Rodzaj i wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków nie wskazuje natomiast, aby niemożliwe było poniesienie przez niego kosztów sądowych związanych z wniesionymi skargami z dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości w 2014 r.

W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.